Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 07 marca 2012r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011r. znak [...] w sprawie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przez skarżącego A. A. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U.2009.1362) świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny.
Z kolei art. 6 pkt 16 ww. ustawy stanowi, że przez świadczenie nienależnie pobrane rozumie się świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z akt przedmiotowej sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący pobrał nienależnie świadczenia i w momencie, gdy przystąpiono do działań zmierzających do wyegzekwowania tych należności, zwrócił się do organu o ich umorzenie i odstąpienie od żądania zwrotu.
Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy, zdaniem organu odwoławczego, jednoznacznie potwierdza, że wystosowano do skarżącego zawiadomienie z dnia 21 października 2011 r., aby przebywał w dniach od 10-15 listopada 2011 r. w godzinach od 11.00 do 15.00 w miejscu swojego zamieszkania, celem "rozeznania aktualnej sytuacji socjalno- bytowej". Skarżący zawiadomienie to odebrał osobiście w dniu 2 listopada 2011r. W ocenie organu, od daty odebrania zawiadomienia do wyznaczonego w tym zawiadomieniu terminie było wystarczająco dużo czasu, aby skarżący poinformował organ o tym, że nie może być obecny w wyznaczonym terminie w domu i zaproponować nowy termin, dla wszystkich dogodny, czego jednak nie uczynił.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na art. 11 § 2 ww. ustawy, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną - mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Organ odwoławczy podniósł, że skarżący jeśli oczekuje pomocy od organów Państwa, to musi umożliwić pracownikom należyte udokumentowanie swojej sytuacji osobistej i materialnej; bez tego rodzaju działań nie jest możliwe przyznanie jakiejkolwiek pomocy. Brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego powoduje, że organ pomocy społecznej nie może ustalić, czy sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie wnioskowanej pomocy, a w szczególności czy żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stanowiłoby dla skarżącego nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy.
Wskazane okoliczności, w ocenie organu odwoławczego, stanowiły przeszkodę do uwzględnienia wniosku skarżącego.
Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący podniósł, że wywiad środowiskowy był przeprowadzony w miejscu jego zamieszkania kilkakrotnie i organ pomocy społecznej znał jego sytuację materialną.
Ponadto skarżący oświadczył, że " toczy się sprawa o dział spadku i zniesienie współwłasności " i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270).
Z kolei art.134 § 1 ww. ustawy stanowi, że sąd nie jest związany granicami skargi.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod kątem wyżej wskazanych kryteriów Sąd nie stwierdził w postępowaniu organów naruszenia prawa w stopniu skutkującym uchyleniem zaskarżonej decyzji, ani poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Podnieść należy, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z dnia 5 października 2011r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie świadczeń nienależnie pobranych. W istocie wniosek ten dotyczył odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W związku z powyższym konieczne stało się ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej, a w szczególności sytuacji majątkowej skarżącego. Jeżeli, jak podnosi skarżący, wywiad środowiskowy był przeprowadzany u niego kilkakrotnie to można przyjąć, że sytuacja osobista i rodzinna skarżącego jest stabilna; natomiast okoliczności rozpatrywanej sprawy wskazują, że sytuacja dochodowa i majątkowa skarżącego była zmienna i nie znana organowi, skoro doszło do nienależnie pobranych świadczeń, o których zwrot organ dochodził w postępowaniu egzekucyjnym.
W związku z powyższym ustalenie tej sytuacji wymagało przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Podkreślić należy, że w sprawach dotyczących udzielania świadczeń, jak i dochodzenie ich zwrotu w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej, wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym środkiem dowodowym. Celem wywiadu jest wszechstronne ustalenie sytuacji wnioskodawcy, a to wymaga współdziałania z pracownikiem socjalnym. Dodać należy, że wnioskodawca ma obowiązek wyczerpującego informowania pracownika socjalnego o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Z kolei organ pomocy społecznej ma obowiązek dokonać rzetelnej analizy przedstawionej sytuacji i dokonać jej oceny oraz sformułować wnioski dotyczące pomocy. Czy należy udzielić pomocy, jakiego rodzaju i w jakim rozmiarze zależy od ustalenia rzeczywistych potrzeb wnioskodawcy.
Wbrew zarzutom skargi, należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji zasadnie domagał się przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej udali się w dniu 21 października 2011r. do miejsca zamieszkania skarżącego, a wobec nie zastania go – wysłano skarżącemu wezwanie zobowiązujące go do przebywania w domu w oznaczonym terminie. Wezwanie to zostało osobiście odebrane przez skarżącego, jednak skarżący nie zastosował się do jego treści i w konsekwencji wywiadu nie udało się przeprowadzić.
Okolicznością istotną z punktu widzenia legalności zaskarżonej decyzji jest fakt, że w wezwaniu znajduje się pouczenie, że " niezastosowanie się do ww. dyspozycji we wskazanym terminie spowoduje wydanie decyzji odmawiającej przyznania pomocy".
Ustalone przez organ okoliczności faktyczne sprawy nie są kwestionowane przez skarżącego, który podważa natomiast celowość przeprowadzenia tych czynności. Dodatkowo, skarżący został pouczony o skutku niezastosowania się do wezwania, a mimo to – mając możliwość powiadomienia organu o ewentualnych przeszkodach w zachowaniu wyznaczonego terminu przeprowadzenia wywiadu – wezwanie to zignorował, a nawet nie próbował usprawiedliwić swojej nieobecności.
Zachowanie skarżącego, w ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, uzasadniało zarzut organów o braku chęci współpracy skarżącego z pracownikami pomocy społecznej. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w konsekwencji spowodowało brak możliwości ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego. Wskazane okoliczności uzasadniają stanowisko organów, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki określone w art.11 ust.2 ww. ustawy o pomocy społecznej polegające na braku współpracy ze strony skarżącego, co uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.
W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd działając na podstawie art. 151 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.