Uzasadnienie
Decyzją z dnia 7 lutego 2023 r. znak: SKO.NP/4115/15/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia 2 grudnia 2022 r. nr DŚRSM-5202-149/22 w przedmiocie odmowy przyznania M. M. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżąca zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która orzeczeniem z dnia 14 listopada 2016 r. nr [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 października 2016 r.
Organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego wskazany przepis. Ponadto, w ocenie organu I instancji w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Organ wskazał, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się od października 2016 r., a skarżąca rozpoczęła w dniu 19 stycznia 2018 r. działalność gospodarczą, którą wykreśliła z rejestru w dniu 18 marca 2019 r. Ponadto zgodnie z ustaleniami wywiadu środowiskowego, nie można uznać, że opieka jest sprawowana w sposób stały lub długotrwały, a także, że zakres i rozmiar sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Zdaniem organu pomocowego czynności, które wykonuje skarżąca w zakresie pomocy matce, mogą być realizowane po godzinach pracy zarobkowej, np. pomoc w czynnościach higienicznych, robienie zakupów, sprzątanie, czy załatwianie spraw urzędowych. Zdaniem organu, zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Ponadto w opiece nad matką mogą pomóc jej pozostałe dzieci, które są również w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji względem matki.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, Prezydenta Miasta Tarnowa decyzją z dnia 2 grudnia 2022 r. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a., poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego i przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 7 lutego 2023 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że z przeprowadzonych w niniejszej sprawie wywiadów środowiskowych wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Sprawuje opiekę nad matką niepełnosprawną w stopniu znacznym od 2016 r. W ramach opieki pomaga matce w czynnościach dnia codziennego związanych z prawidłowym funkcjonowaniem bezpieczeństwem, tj. pomaga w czynnościach higienicznych (podopieczna samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, potrzebuje pomocy podczas kąpieli, ubierania się), pierze, sprząta, robi zakupy, przygotowuje i podaje leki, opłaca rachunki, realizuje recepty, towarzyszy matce podczas wizyt lekarskich, rozpala w piecach kaflowych, załatwia sprawy urzędowe. Matka skarżącej cierpi na demencję, zapomina się, często traci orientacje. Zgodnie z ustaleniami pracownika socjalnego Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i Wsparcia Rodziny w D., skarżąca odwiedza matkę codziennie i spędza u niej około 5-6 godzin.
Matka skarżącej oświadczyła, że w przypadku podjęcia pracy przez córkę, wystarczające są odwiedziny 2-3 godzin co drugi dzień, a zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna.
Podczas wywiadu środowiskowego ustalono także, że osoba wymagająca opieki ma czworo dzieci oraz wnuki, które rzadko ją odwiedzają, ponieważ pracują zawodowo. Troje dzieci mieszka w T., jedna córka mieszka w Irlandii. Dzieci nie pomagają w żaden sposób ani finansowo, ani usługowo ze względu na swoje zobowiązania zawodowe oraz rodzinne. Skarżąca oświadczyła, że rodzeństwo mieszkające w Tarnowie ma problem alkoholowy i nie pomaga w opiece.
Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca nie pracuje zawodowo, ani nie podejmuje prac dorywczych. Obecnie zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniem z Powiatowego Urzędu Pracy, skarżąca od 15 kwietnia 2019 r. jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jak oświadczyła konieczność sprawowania opieki nad matką zmusiła ją do zamknięcia działalności gospodarczej. Zgodnie z wydrukiem z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej skarżąca od 19 stycznia 2018 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie prania i czyszczenia wyrobów włókienniczych i futrzarskich. Z dniem 15 marca 2019 r. zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej, a w dniu 18 marca 2019 r. wykreśliła wpis z rejestru CEIDG.
Przystępując do merytorycznego rozpoznania sprawy Kolegium wskazało, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną, z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Kolegium zwróciło uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalone jest już stanowisko, że przy rozważaniu kwestii, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, powstała później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, OTK-A 2014/9/104).
Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 1 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje przy tym dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych, wszystkich elementów koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną.
Pomimo wskazanego uchybienia, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ rację ma organ l instancji stwierdzając, iż w rozpoznawanej sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowego, pomiędzy rezygnacją z wykonywania pracy zarobkowej oraz niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.
Zdaniem organu I instancji, jak i organu odwoławczego, wykonywanie opieki nad matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przede wszystkim Kolegium podkreśliło, że posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, jest już uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka taka nie uprawnia bowiem automatycznie do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną - istnienie bowiem takiego związku podlega ocenie w każdej indywidulanej sprawie.
W ocenie Kolegium zakres czynności wykonywanych przez skarżącą nie powoduje niemożności podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze czasowym. Przede wszystkim matka skarżącej nie jest osobą cały czas leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków, czy przyjmowania lekarstw. Jak wskazała sama skarżąca w oświadczeniu z dnia 18 listopada 2022 r. pomaga mamie w czynnościach dnia codziennego, tj. "pranie, gotowanie, sprzątanie, spacery, wizyty lekarskie, prace w ogródku itp.". Skarżąca nie wykonuje zaś przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową.
Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Kolegium zwróciło również uwagę na charakter i zakres wykonywanych przez skarżącą czynności. W ocenie Kolegium część z nich składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (m.in. sprzątanie, pranie, robienie zakupów) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Czynności polegające na podawaniu leków, również nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu.
W ocenie organu wskazane przez skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji, dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej.
Podsumowując, organ stwierdził że skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki, godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową chociażby w minimalnym wymiarze. Część czynności, które wykonuje skarżąca, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, robienie zakupów, pranie) mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.
Końcowo Kolegium zwróciło uwagę, że matka skarżącej, oprócz skarżącej posiada jeszcze troje innych dzieci, na których w równym stopniu co na skarżącej, ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Organ zaznaczył, że sprawowanie opieki nad rodzicem przez dzieci nie musi być wykonywane przez wszystkich z rodzeństwa bezpośrednio, ale opieka może być także sprawowana przy pomocy osób trzecich, np. opiekunki, a dzieci z racji ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego mogłyby przeznaczać część swoich dochodów na jej wynagrodzenie, zwłaszcza, iż większej liczbie zstępnych łatwiej jest spełnić łącznie taki obowiązek we wzmiankowanej formie.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:
- - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 1, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a., poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
Skarżąca wniosła także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. zaświadczenia lekarskiego z dnia 20 lutego 2023 r. na fakt stanu zdrowia matki skarżącej, w tym jej dolegliwości neurologicznych i psychicznych w postaci demencji starczej i związanych z nią konsekwencji, konieczności stałej opieki skarżącej nad matką, uniemożliwiającej jej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżąca wskazała, że przeprowadzenie ww. dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie.
Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki, oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącej wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia.
Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie z dnia 14 listopada 2016 r. nr [...], którym została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 października 2016 r.
Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie podejmuje ona stałego zatrudnienia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w ramach opieki nad matką skarżąca pomaga w czynnościach higienicznych (podopieczna samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, potrzebuje pomocy podczas kąpieli, ubierania się), pierze, sprząta, robi zakupy, przygotowuje i podaje leki, opłaca rachunki, realizuje recepty, towarzyszy matce podczas wizyt lekarskich, rozpala w piecach kaflowych, załatwia sprawy urzędowe. Matka skarżącej cierpi na demencję, zapomina się, często traci orientacje. Zgodnie z ustaleniami pracownika socjalnego Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i Wsparcia Rodziny w D., skarżąca odwiedza matkę codziennie i spędza u niej około 5-6 godzin. Matka skarżącej oświadczyła, że w przypadku podjęcia pracy przez córkę, wystarczające są odwiedziny 2-3 godzin co drugi dzień, a zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna.
Zdaniem Sądu, wskazany przez skarżącą zakres opieki nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Czynności skarżącej związane z opieką nad matką, ograniczają się zaś do pomocy w czynnościach higienicznych (podopieczna samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, potrzebuje pomocy podczas kąpieli, ubierania się), skarżąca przygotowuje i podaje leki, towarzyszy matce podczas wizyt lekarskich, pozostałe czynności to oprowadzenie gospodarstwa domowego. Nie są to natomiast czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wskazała sama skarżąca w oświadczeniu z dnia 18 listopada 2022 r. pomaga mamie w czynnościach dnia codziennego, tj. "pranie, gotowanie, sprzątanie, spacery, wizyty lekarskie, prace w ogródku itp.".
Skarżąca nie mieszka z matką, mieszkają one w innych miejscowościach, bowiem skarżąca mieszka w T., natomiast matka w D., a nawet sama skarżąca, czas pomocy, w tym polegającej na prowadzeniu gospodarstwa domowego, deklaruje na 5-6 godzin dziennie, a zatem nawet zgodnie z deklaracją skarżącej, nie ma przeszkód aby kilka godzin dziennie poświęciła na pracę, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z kolei matka skarżącej oświadczyła, że w przypadku podjęcia pracy przez córkę, wystarczające są odwiedziny 2-3 godzin co drugi dzień, a zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna.
Sąd wskazuje, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".
System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowy.
Ponadto, stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22, czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22 i III SA/Kr 1104/22 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki.
Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.
Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
W niniejszej sprawie skarżąca ma rodzeństwo, i nie zostało wykazane aby nie było ono w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki, w części je obciążającej, poprzez finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od rodzeństwa, zwrotu przypadającej na nich części świadczeń alimentacyjnych, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o., w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej rodzeństwo.
Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA).
Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.