Uzasadnienie
Decyzją z 15 marca 2023 r., sygn. akt SKO.NP/4115/57/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z 26 stycznia 2023 r. znak: GOPS-ŚP-5222-12/21-1/23 w przedmiocie odmowy przyznania Z. T. (dalej: skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną A. T. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia 24 września 2021 r. Wójt Gminy W., w wyniku rozpoznania wniosku z 26 sierpnia 2021 r., odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 25 lutego 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 września 2019 r.
Na skutek rozpoznania odwołania skarżącego od powyższej decyzji, decyzją z 10 listopada 2021 r. nr SKO.NP/4115/438/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. Kolegium zaleciło uzupełnienie postępowania dowodowego w sprawie.
Decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r. nr GOPS-ŚP-5222-12/21-1/21 Wójt Gminy W., w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy wydał decyzję o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ po raz kolejny wskazał na niespełnienie w przypadku żony skarżącego warunku powstania niepełnosprawności w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zdaniem organu pomocowego wszystkie inne przesłanki do przyznania świadczenia zostały spełnione, ponieważ bezpośrednią przyczyną rezygnacji z zatrudnienia była konieczność zajmowania się żoną oraz pogorszenie jej stanu zdrowia. Wskazano też, że między faktem rezygnacji z zatrudnienia, tudzież nie podejmowaniem tego zatrudnienia przez skarżącego, a opieką nad żoną, występuje związek przyczynowo - skutkowy.
Na skutek rozpoznania odwołania skarżącego, decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 20 stycznia 2022 r., nr SKO.NP/4115/1/2022 trzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia uznano, że pomimo dokonania błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Uznano, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy między nie podejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (nawet w niewielkim zakresie), a koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną.
W wyniku rozpoznania skargi skarżącego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Sąd ten 25 sierpnia 2022 r. wyrokiem sygn. akt III SA/Kr 464/22 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 stycznia 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu WSA stwierdził min., że stan faktyczny sprawy nie został ustalony prawidłowo, wobec czego doszło do naruszenia art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie ze wskazaniami Sądu organ musi stwierdzić, czy rzeczywiście czynności opiekuńcze przy niepełnosprawnym są tak absorbujące dla skarżącego, że wykluczają podjęcie bądź wymuszają rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.
W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania decyzją Wójta Gminy W. z 26 stycznia 2023 r. znak: GOPS-ŚP-5222-12/21-1/23 po raz kolejny odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ l instancji po raz kolejny wskazał na niespełnienie w przypadku żony skarżącego warunku powstania niepełnosprawności w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem organu pomocowego wszystkie inne przesłanki do przyznania świadczenia zostały spełnione, ponieważ bezpośrednią przyczyną rezygnacji z zatrudnienia skarżącego była konieczność zajmowania się żoną oraz pogorszenie jej stanu zdrowia. Organ l instancji podkreślił również, że obecnie z uwagi na pogarszający się stan zdrowia żony skarżącego nie może o podjąć zatrudnienia w żadnym wymiarze. Sprawowana opieka jest stała i długotrwała.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym podtrzymał zarzuty, podnoszone w poprzednio wnoszonych odwołaniach, w szczególności zaś zarzut naruszenia przez organ art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Opisaną na wstępie decyzją z 15 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z 26 stycznia 2023 r. odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.
W motywach rozstrzygnięcia, w pierwszej kolejności wskazano, że organ pierwszej instancji po raz kolejny nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., póz. 1443), co kilkukrotnie podkreślało już tut. Kolegium w poprzednio wydawanych w sprawie decyzjach kasatoryjnych i co znalazło potwierdzenie także w zapadłym w niniejszej sprawie wyroku WSA w Krakowie. Pomimo jednak naruszenia wskazanych powyżej przepisów Kolegium uznało, że rozstrzygnięcie organu pomocy społecznej ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ z uwagi na zakres sprawowanej opieki, w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy między nie podejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną.
Pomimo naruszenia wskazanych powyżej przepisów Kolegium uznało, że rozstrzygnięcie organu pomocy społecznej ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ z zebranego w sprawie materiału w trakcie kolejnych postępowań wynika, że w rozpoznawanej sprawie - z uwagi na zakres sprawowanej opieki - nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy między nie podejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (nawet w niewielkim zakresie), a koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną.
Jak ustalono żona skarżącego cierpi na wiele chorób, a ostatnio stan jej zdrowia pogorszył się w związku z atakiem gronkowca, który spowodował, że ma bezwładną rękę i istnieje obawa przez jej amputacją. Opatrunek na ręce trzeba często zmieniać, ponieważ rana jest otwarta, a ręka bardzo boli. Mąż opiekuje się żoną i pomaga we wszystkich czynnościach. Niepełnosprawna porusza się tylko w obrębie pokoju, korytarza i WC, ponieważ na tyle pozwala przewód koncentratora tlenu, do którego jest podpięta. Jest to duże urządzenie, które na stałe ustawione jest ok 2 metry od łóżka (w korytarzu) i w żona skarżącego może z pomocą męża przejść do toalety.
Ponadto stan zdrowia nie pozwala jej na poruszanie się poza obrębem pokoju, toalety i korytarza gdyż każdy, najmniejszy wysiłek fizyczny powoduje duszności. W związku z aktywną chorobą zakaźną nikt z rodziny poza mężem nie pomaga jej w czynnościach domowych. W styczniu ma zaplanowaną konsultację lekarską w celu ustalenia dalszego leczenia i podjęcia decyzji czy koniczna jest amputacja ręki.
Deklarowany przez skarżącego zakres opieki nad żoną polega na wykonywaniu następujących czynności: kąpiel 1 raz dziennie, obcinanie paznokci wg potrzeb, prowadzenie do toalety wg. potrzeb, pielęgnacja przeciwodleżynowa, smarowanie maścią 2 x dziennie, ubieranie 2 razy dziennie, ćwiczenia, masaże wg potrzeb, mierzenie ciśnienia 1 raz dziennie, dozowanie i podawanie leków 3 razy dziennie, przygotowanie i podawanie posiłków - 3 razy dziennie. Przygotowane posiłki skarżący podaje żonie do łóżka, gdzie ta spożywa je w pozycji półsiedzącej na łóżku. Ponadto skarżący sprząta mieszkanie, robi pranie oraz prasuje wg. potrzeb.
Żona skarżącego udając się na wizyty lekarskie potrzebuje opieki dwóch osób i wózka inwalidzkiego. Pielęgniarz przyjeżdża do niej raz w tygodniu na 1 godzinę. Rehabilitant też 1 x w tygodniu na 1 godzinę. Podczas ostatniej z wizyt, pracownik socjalny stwierdził, że stan zdrowia żony pogarsza się. Jest słabsza i bardziej męczy się podczas rozmowy. Zakres sprawowanej opieki jest większy z uwagi na chorą rękę, która wymaga umiejętnej zmiany opatrunków tak aby nie powodowało to dodatkowego bólu.
Mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny Kolegium stwierdziło, że żona skarżącego nie jest osobą zupełnie niesamodzielną gdyż po mieszkaniu porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa także posiłki i kontroluje czynności fizjologiczne. Potwierdza to także wynik ostatniego badania sprawności funkcjonalnej wg zmodyfikowanej skali Barthel, ponieważ uzyskanie 45 punktów oznacza, że chory nie jest całkowicie uzależniony od osób trzecich, ale potrzebuje ich pomocy w większym bądź mniejszym stopniu. W ocenie Kolegium czynności jakie wykonuje przy żonie skarżący również nie świadczą o ciągłości opieki i uznano je za zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, co nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1/ art. 138 par 1 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy decyzja ta była wadliwa;
2/ art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego, w szczególności poprzez uznanie, że ze względu na zakres sprawowanej opieki nad żoną przez skarżącego nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną;
3/ błędne ustalenia stanu faktycznego i uznanie, że żona skarżącego jest na tyle osobą samodzielną, że nie potrzebuje stałej pomocy osoby trzeciej, w sytuacji gdy Skarżący sprawuje całodobową opiekę nad żoną, która wymaga stałej opieki i pomocy przy każdej czynności, a tym samym skarżący nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, nawet w niewielkim zakresie;
4/ art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnie i zignorowanie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/12 w zakresie w jakim przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją RP.
Do skargi dołączono dokumentację medyczną żony skarżącego z pobytu szpitalnego w dniach: 12-29 lipca 2021 r. i 21-23 marzec 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), powoływanej dalej także jako "u.ś.r.". Sąd zauważa w tym miejscu, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), którą wprowadzono wiele zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Jednakże Sąd ocenia sprawę według stanu faktycznego i prawnego z chwili wydawania decyzji przez organ II instancji. Zatem późniejsza zmiana przepisów nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Jednocześnie, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.
W ocenie Sądu, słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.
Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy.
Zasadnie też Kolegium podniosło, co należy z całą mocą zaakcentować, że w kontrolowanej sprawie, z uwagi na zapadłe uprzednio w sprawie treść wyroku WSA w Krakowie z 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/kr 464/22, w kontekście wykładni art. 17 ust. 1 b u.ś.r., należało wziąć pod uwagę również art. 153 p.p.s.a., stanowiący, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działalnie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane były zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Organ pierwszej instancji do tych wymogów się nie dostosował z tego też powodu orzeczenie organu pierwszej instancji podlegało wyeliminowaniu na podstawie art. 135 p.p.s.a.
Odnosząc się do kwestii związku przyczynowo – sutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub zaprzestaniem pracy zarobkowej przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną Sąd stwierdza, że materiał dowodowy w sprawie został zebrany w sposób wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy (stosownie do zaleceń zawartych w cyt. wyż wyroku WSA) natomiast Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną.
Podkreślić należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). Opieka ta powinna być zatem w takim stopniu absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla podopiecznego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21).
Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że opieka sprawowana przez skarżącego nad niepełnosprawną żoną odpowiada przesłankom wymienionym w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach opieki z uwagi na specyfikę choroby żony i związaną z tym potrzebę stałej opieki i nadzoru z pewnością nie można zaliczyć do "typowych czynności dnia codziennego".
Z okoliczności sprawy wynika, że żona skarżącego jest w stałym leczeniu, cierpi na wiele chorób, główną chorobą jest POCHP i w związku jest stale wspomagana tlenem. Oddycha z pomocą koncentratu tlenu, do którego jest podłączona cały czas, a dodatkowo okresowo korzysta z respiratora. Mimo to ma duszności, które powodują, że nie jest w stanie nic zrobić, ciężko jest jej mówić, nie może się poruszać. Porusza się tylko w obrębie pokoju, korytarza i WC ponieważ na tyle pozwala jej przewód koncentratora tlenu. Koncentrator tlenu jest dużym urządzeniem, które na stałe umiejscowione jest 2 metry od łóżka. Poruszanie się przez żonę skarżącego na dalszych przestrzeniach generuje zbyt duży wysiłek i powoduje u niej duszności.
Ponadto cierpi ona na nadciśnienie płucne, gronkowca, mieszaną chorobę tkanki łącznej, przewlekłą niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową, cukrzycę i niedoczynność tarczycy. Jak ustalono żona skarżącego ma coraz większe duszności, jej stan się pogarsza, przyjmuje bardzo dużo leków, które spowodowały osłabienie mięśni i stawów, co z kolei powoduje jeszcze większe problemy z poruszaniem się. Po ostatnim pobycie w szpitalu została jej przydzielona pomoc terapeuty (rehabilitanta, raz w tygodniu 1 godz.) i pielęgniarza (raz w tygodniu 1 godz.), który przyjeżdża do domu. Ciężko jest jej mówić, nie może pisać, każda czynność powoduje duszności. Ostatni atak gronkowca sprawił, że żona skarżącego ma bezwładną rękę i grozi jej amputacja. Jak stwierdził pracownik socjalny we wnioskach z wywiadu środowiskowego żona skarżącego jest bardzo słaba i wymaga stałej opieki, którą świadczy jej mąż. Żona skarżącego uzyskała 45 pkt w skali Barthel.
Skarżący nie pracuje zawodowo, sprawuje całodobową opiekę nad żoną. Przyrządza wszystkie posiłki i podaje żonie, która spożywa je w pozycji półsiedzącej na łóżku. Prowadzi żonę do toalety, mierzy ciśnienie, wykonuje z nią ćwiczenia i masaże, stosuje pielęgnację przeciwodleżynową, pomaga się żonie ubrać. Ponadto robi zakupy, sprząta, robi pranie, prasuje, zmienia pościel, wykonuje wszystkie czynności i prace w domu i ogrodzie. Opłaca rachunki domowe, załatwia sprawy urzędowe. Aktualnie zmienia również często opatrunki żonie ponieważ rana jest otwarta, a ręka bardzo boli. Z uwagi na chorobę zakaźną podopiecznej tylko skarżący wykonuje czynności domowe. Skarżący realizuje też wizyty lekarskie, do których potrzebne są dwie osoby i wózek inwalidzki. Skarżący czuwa nad żoną również w nocy i sprawdza, czy żona oddycha.
W ocenie Sądu stanowisko organu jest obarczone błędem z tego powodu, że organ skupił się w swoich rozważaniach na rodzaju poszczególnych czynności opiekuńczych podejmowanych przez skarżącego uznając je za typowe czynności dnia codziennego bez odniesienia ich do stanu żony skarżącego i charakteru jej choroby, który min. objawia się znacznymi, postępującymi problemami z oddychaniem. To z kolei świadczy o intensywności wymaganej opieki. Fakt stałej potrzeby korzystania z urządzeń wspomagających oddychanie w zestawieniu z niekwestionowaną okolicznością, że bez tego żona nie jest w stanie egzystować, wskazuje na potrzebę zapewnienia opieki i permanentnego czuwania opiekuna. Organ nie wziął pod uwagę, że z uwagi na problemy z mową i pismem (żona skarżącego ma min. bezwładną rękę) żona skarżącego pozostawiona w domu choćby na część dnia, w razie potrzeby mogłaby nie być w stanie zawołać pomocy np. przez wykonanie połączenia telefonicznego.
Tymczasem z akt sprawy wynika, że zdarzają się przerwy w dostawie prądu, który jest konieczny do pracy koncentratora tlenu, czy respiratora. Bezsprzecznie wykazano też w toku ponownego rozpoznania sprawy, że wraz z pogorszeniem się stanu zdrowia żony skarżącego (atak gronkowca i problemy z ręką, postępujące problemy z oddychaniem), zakres czynności opiekuńczych skarżącego się zwiększył.
Ponadto Sąd zaznacza, że ustalony stopień niepełnosprawności u żony skarżącego datuje się od 20 września 2019 r., a z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej 31 lipca 2019 r. Zestawienie tych dat jednoznacznie wskazuje na korelację czasową pomiędzy zaprzestaniem działalności zarobkowej przez skarżącego, a potrzebą zapewnienia opieki żonie z powodu jej stanu zdrowia.
Sąd zauważa też, że orzecznictwa, na które powołał się organ odwoławczy nie można stosować automatycznie, albowiem przywołane wyroki wydawane zostały w konkretnych stanach faktycznych złożonych z wielu okoliczności. Żaden z wyroków powołanych przez organ odwoławczy nie zapadł w stanie faktycznym, gdzie osoba niepełnosprawna miała problemy z oddychanie w takim stopniu, że była stale podpięta do urządzeń wspomagających oddychanie, a najmniejszy wysiłek wywoływał duszności.
Słuszne były zatem zarzuty skargi w zakresie niewłaściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynika sprawy, a w konsekwencji naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na nie zaistnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym wyroku.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r., poz. 2631), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku.
Sąd uwzględnił przy tym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. w sprawie SK 66/19 i uznał, że analiza statusu adwokata oraz jego roli w postępowaniu, w którym występuje jako podmiot powołany i zobowiązany do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie jego wynagrodzenia, tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, względem tego które otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Skarżący był zwolniony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych na podstawie art. 239 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.