Uzasadnienie
Decyzją z 5 października 2022 r., Wójt Gminy B. odmówił P. W. (dalej: skarżący) przyznania dodatku węglowego.
Organ jako powód odmowy wskazał brak potwierdzenia ogrzewania w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB), w której na dzień 11 sierpnia 2022 r. zadeklarowano opalenie drewnem. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył kolejno cytowane przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1630).
W odwołaniu skarżący podniósł, że 5 lipca 2022 r. złożył w Urzędzie Gminy deklarację dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, podając jako zainstalowane i eksploatowane źródło ciepła kocioł na palio stałe. W deklaracji mylnie jednak zaznaczył drewno kawałkowe, podczas gdy w rzeczywistości od lat stosował węgiel. Kiedy składał 24 sierpnia 2022 r. wniosek o dodatek węglowy nie był świadomy, że złożona przez niego deklaracja zawiera błędy. Po otrzymaniu informacji, dokonał sprostowania danych z deklaracji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 6 lutego 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Kolegium wskazało, że brak było możliwości przyznania skarżącemu dodatku węglowego, gdyż dokumenty zalegające w aktach sprawy wskazywały na fakt, że głównym źródłem ogrzewania domu skarżącego był kocioł na paliwo stałe opalany drewnem. Kolegium podkreśliło, że ustawodawca nie bez powodu wyraźnie wskazał w ustawie o dodatku węglowym konieczność oparcia się o wpis do CEEB przed datą 11 sierpnia 2022 r. Miało to na celu uwzględnienie w tym rodzaju świadczeń takich osób, które ten rodzaj paliwa zadeklarowały i używały na nadchodzący sezon grzewczy. Korekta deklaracji nie pociągała za sobą automatycznie możliwości wsparcia w postaci dodatku węglowego. Oznaczało to jedynie, że skarżący spełniał wymogi dla wsparcia w ramach dodatku dla gospodarstw domowych, ale nie w zakresie dodatku węglowego. Wyjaśnienia skarżącego nie dawały podstaw do przyznania dodatku węglowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium.
Podał, że zamieszkuje pod adresem B. [...] i spełnia przesłanki do otrzymania dodatku węglowym zgodnie z art. 2 ust.3c-3d ustawy o dodatku węglowym. Podał, że złożył deklarację dotyczącą źródeł ciepła w stosownym czasie.
W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentacja zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ organy obu instancji dowolnie oceniły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.
W ocenie Sądu organy bezzasadnie przyjęły, że jedynym dowodem na okoliczność posiadania kotła na paliwo stałe (tu: węgiel) jako głównego źródła jest literalna treść deklaracji złożonej do 11 sierpnia 2022 r.
Wprawdzie zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest m.in. wymieniony w tym przepisie kocioł na paliwo stałe, wpisany lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., ale nie oznacza to, że w toku prowadzenia po tej dacie (tj. po 11 sierpnia 2022 r.) postępowania z wniosku o przyznanie dodatku węglowego – wnioskodawca nie może korygować lub wyjaśniać nieścisłości w zgłoszeniu, jakie miało być dokonane do 11 sierpnia 2022 r. Innymi słowy czym innym jest korekta czy też zmiana dokonywana z uwagi na zmianę okoliczności faktycznych, jakie nastąpiły po 11 sierpnia 2022 r., a czym innym jest korekta z mocą wsteczną rozumiana jako poprawienie pierwotnie błędnej deklaracji (zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB).
Na wstępie Sąd zauważa, że istotnie znajdująca się w aktach administracyjnych pierwotna deklaracja z 30 czerwca 2022 r. wskazuje jako rodzaj paliwa "drewno kawałkowe", przy czym brak jest w ogóle korekty deklaracji złożonej 5 września 2022 r. (k. 4 akt sądowych), a więc przed wydaniem decyzji przez organ I instancji (tj. 5 października 2022 r.). W uzasadnieniu decyzji żaden z organów nie odniósł się do tej korekty – nie badano też czy w ogóle i jakim typem paliwa ogrzewany jest lokal mieszkalny skarżącego. Dopiero w odpowiedzi na skargę, organ przyznał, że deklaracja o źródłach ogrzewania może być korygowana, ale nie pociąga to automatycznie za sobą możliwości przyznania dodatku węglowego.
W ocenie Sądu organom umknął fakt, że w toku prowadzonego w sprawie postępowania, doszło do istotnych zmian przepisów ustawy o dodatku węglowym.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy uwagi wymaga dodany mocą art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967, obowiązujący od 20 września 2022 r.), w art. 2 ustawy o dodatku węglowym - ust. 15a. Z regulacji tej wynika, że weryfikacja wniosku o wypłatę dodatku węglowego ma charakter wszechstronny, nie polega wyłącznie na sprawdzeniu danych ujętych w centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r.
Podkreślić należy, że zgodnie art. 52 ww. ustawy z dnia 15 września 2022 r. do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie wprowadzanej nowelizacji, stosować należało przepisy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
Zwrócić należy również uwagę na kolejną nowelizację ustawy o dodatku węglowym dokonaną na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236), obowiązującą od 3 listopada 2022 r. (a więc przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy). Na skutek tej nowelizacji w art. 2 ustawy o dodatku węglowym, stosownie do treści art. 26 pkt 1 lit. b ustawy nowelizującej z 27 października 2022 r., dodano ust. 15f i ust. 15g. W treści wprowadzonych regulacji określono, iż w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową.
W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się (ust. 15f).
Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (ust. 15g).
Odnotowania również wymaga, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w jej gospodarstwie domowym (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2023 r. II SA/Gl 210/23). Cel tych przepisów polega więc niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Nie sposób przy tym pominąć, iż w świetle wspomnianych regulacji dodatek węglowy może zostać przyznany także osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, o czym stanowi art. 2 ust. 15f tej ustawy, jak również osobie, w przypadku której główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zgodnie z zapisem art. 2 ust. 15g tej ustawy.
Takie stanowisko przedstawiono również w orzecznictwie sądów administracyjnych, m.in. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu: z 9 marca 2023 r. II SA/Op 360/22, z 13 kwietnia 2023 r. II SA/Op 74/23, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: z dnia 8 maja 2023 r. III SA/Kr 27/23, z dnia 12 maja 2023 r. III SA/Kr 232/23, z 30 maja 2023 r., III SA/Kr 196/23; z 28 września 2023 r., III SA/Kr681/23; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 maja 2023 r. II SA/Gl 301/23, z 20 września 2023 r., II SA/Gl 835/23_.
W tym stanie prawnym, nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że dodatek węglowy tym bardziej może zostać przyznany osobie, która zgłosiła ww. źródło ogrzewania do ewidencji w trybie korekty wcześniej złożonej deklaracji, nawet w sytuacji, gdy dokonała tego po dniu 11 sierpnia 2022 r., jak miało to miejsce na gruncie rozpoznawanej sprawy, o ile w toku postępowania potwierdzono, że spełnia warunki jego przyznania określone w ustawie. Na marginesie sprawy Sąd zaznacza, że formularz deklaracji nie zawiera odrębne rubryki (tak jak np. w formularzach deklaracji podatkowych), czy jest to kolejna deklaracja czy też korekta wcześniejszej, nieprawidłowej, deklaracji.
Zdaniem Sądu, to ustawodawca w wyniku nadanego, na skutek omówionych wyżej nowelizacji, brzmienia przepisów ustawy o dodatku węglowym, obliguje organ orzekający do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się oświadczenie, które to ustalenia powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, przy uwzględnieniu art. 2 ust. 15a ustawy o dodatku węglowym, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej.
W świetle powyższego nie można było podzielić stanowiska organu odwoławczego, by wiążące dla rozpoznania sprawy były jedynie dane z deklaracji złożonej przed upływem ustawowego terminu, gdy złożona przez skarżącego korekta dotyczyła głównego źródła ciepła w zgłaszanym budynku. W tym zakresie zasadne pozostają zarzuty skargi. Bez wątpienia w sprawie doszło do naruszenia norm materialnoprawnych określonych w art. 2 ust. 15f i 15g ustawy o dodatku węglowym.
W świetle powołanych przepisów art. 7 i art. 77 § k.p.a. oraz art. 2 ust. 15a i następnych ustawy o dodatku węglowym Sąd uznał za nieuprawniony pogląd, jakoby żaden przepis ustawy nie dawał organom uprawnień do badania ewentualnych rozbieżności między wpisami w centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., a stanem rzeczywistym. Przeciwnie, ustalenie powyższego stanowiło obowiązek organu.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie dodatku węglowego powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni art. 2 ust. 1, ust. 3, ust. 15, ust. 15a-15e i ust. 15g ustawy o dodatku węglowym oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego, a zatem zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie rodzaju paliwa w źródle ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącego, na podstawie już posiadanych informacji i dokumentów oraz rozważenie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego, bądź innych niezbędnych dowodów.
W ponownym postępowaniu organy ustalą jakie faktycznie paliwo było wykorzystywane do zgłoszonego przez skarżącego pieca i stosownie do tych ustaleń rozstrzygną czy skarżący spełnia czy też nie spełnia, przesłanki przyznania dodatku węglowego.
Z powyższych względów, z uwagi na błędną wykładnię art. 2 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 2 ust. 15 ustawy o dodatku węglowym oraz naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 15a i następnych ustawy o dodatku węglowym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.).