Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z 9 lutego 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 4 lipca 2023 r. o odmowie przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego.
W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 390 ze zm., zwana dalej ustawą) w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) oraz 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, zwaną dalej k.p.a.).
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 16 czerwca 2023 r. wpłynął do organu I instancji wniosek M. S. działającej przez pełnomocnika radcę prawnego M. J. o ustalenie prawa do pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem L. S., który legitymuje się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności w tym wydanym przez Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gorlicach dnia 10 listopada PZON.8321.2.1791.2022, na stałe z którego wynika, że niepełnosprawność w wieku 27 lat oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 15 maja 022167748 zaliczającym go do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji 1 kwietnia 2023 r. do 31 maja 2024 r.
SKO, po rozpoznaniu odwołania, w uzasadnieniu przytoczonej na wstępie decyzji, wskazało, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, miał obowiązek zbadać, czy odwołująca jako wnioskodawca, spełniała warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, a więc art. 17 ust.1 b ustawy.
Następnie ustalono, że L. S. został zakwalifikowany do znacznego stopnia niepełnosprawności od 4 października 2022 r., co wynika z opisanego wyżej orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Gorlicach z powodu schorzeń oznaczonych symbolami przyczyny niepełnosprawności 05-R tj -upośledzenie narządu ruchu, 10-N tj. choroby neurologiczne, 11-I - inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego. Z uzasadnienia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że jest leczony się z powodu miażdżycy zarostowej kończyn dolnych (we wrześniu 2022r. przeszedł amputację podudzia prawego dwuetapową), ZUA z padaczką, zespołu depresyjnego. Jest on w trakcie za protezowania porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego.
W ocenie organu II instancji, stan zdrowia L. S. powoduje, iż nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Z wywiadu środowiskowego wynika, że wymaga pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel, mycie, golenie, obcinanie paznokci, czesanie), moczenie masaż nóg, przygotowanie nogi do protezy -bandażowanie, smarowanie kremami i maściami, wykonywanie ćwiczeń, przygotowanie ubrań i ubraniu się, przygotowanie leków, mierzenie ciśnienia, przygotowanie dostosowanych do diety posiłków, pranie sprzątanie, utrzymanie czystości w pomieszczeniach, robienie zakupów, ustalanie wizyt lekarskich i zorganizowanie ich, czuwanie podczas snu, załatwianie spraw urzędowych, organizowanie wyjścia na taras.
Wskazano, że w oświadczeniu z dnia 30 czerwca 2023 r. złożonym po pouczeniu o odpowiedzialności karnej przewidzianej w art. 233 Kodeksu karnego, skarżąca podała, że pomaga mężowi we staniu z łóżka, w ubraniu się, podaje lekarstwa - pilnuje by były przyjmowanie o określonej porze, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, asekuruje męża przy wykonywaniu przez niego ćwiczeń ruchowych, przy przesiadaniu się z wózka na łóżko, przy przemieszczaniu się po mieszkaniu w obrębie domu za pomocą balkonika, pomaga w pielęgnacji kikuta nogi (nawilżanie kremami, oklepywanie, bandażowanie), podaje rzeczy znajdujące poza jego zasięgiem, załatwia sprawy urzędowe, ustala wizyty lekarskie, robi zakupy, pierze, sprząta.
Zatem, zdaniem organu II instancji, opieka ta sprowadza się do pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowaniu i podaniu posiłków, dawkowaniu leków, organizowaniu wizyt lekarskich, czyli do prowadzenia szeroko rozumianego gospodarstwa domowego.
Niewątpliwie L. S. wymaga pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu, a wnioskodawczyni tę pomoc zapewnia, jednakże, w ocenie Kolegium, z zaprezentowanych wyżej ustaleń faktycznych jak i biorąc pod uwagę pozostałe dokumenty zalegające w aktach sprawy, nie można wnioskować, iżby faktycznie zakres opieki jakiej wymaga niepełnosprawny (i jaki faktycznie wykonuje odwołująca) był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie odwołującej jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym, przy współudziale w opiece pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji czy też usług opiekuńczych.
Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak:
przygotowywanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą, sprzątanie czy robienie zakupów - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad rodziną i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ścisłe określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie.
Ponadto, jak wskazało Kolegium, z akt sprawy nie wynika, żeby osoba wymagająca opieki była osobą obłożnie chorą, leżącą, nie kontaktową, niezdolną do samodzielnego załatwiania swoich potrzeb fizjologicznych, czy też, niezdolną samej spożyć posiłki. Jak wynika z ustaleń wywiadu przygotowuje mężowi posiłki, załatwia sprawy związane z jego leczeniem, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej. Jak wyżej wskazano, czynności wykonywane przez odwołującą w związku ze sprawowaną opieką nie są absorbujące na tyle, aby zachodziła definitywna konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej.
Niezależnie od powyższego, zwrócono uwagę, że w ramach polityki społecznej państwa prowadzonej przez państwo istnieje możliwość uzyskania pomocy w opiece nad niepełnosprawnym członkiem rodziny poprzez usługi opiekuńcze aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmowania pracy w ograniczonym zakresie czasowym.
Podsumowując powyższe wywody oraz odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu skarżącej, w ocenie organu II instancji, fakt posiadania przez męża skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz fakt sprawowania przez nią tej opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po stronie skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.
Pismem z dnia 25 marca 2024 r. M. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego M. M., złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającą ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na podstawie art. 200 p.p.s.a. kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, podczas gdy związek taki istnieje, oraz, że zakres opieki nie wypełnia tego przepisu, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;
2) naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków, podnosząc przy tym m.in., że zakres opieki jest stały i długotrwały.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy. Skarżąca w swojej skardze wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie wspomnianego art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a SKO nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Dlatego też sprawa ta została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Na wstępie należy wskazać, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności – po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę wymagającą opieki, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 615), u.ś.r., nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.
Jako podstawę materialnoprawną podjętego rozstrzygnięcia wskazano art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis ten określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo-skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Jednak zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki.
W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np.: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19 (dostępny w CBOSA) wskazał, że nie można nawet wymagać wspólnego zamieszkiwania opiekuna z osobą wymagającą opieki ani też sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może wymagać stałej ("już na zawsze") lub długotrwałej (przez okres powyżej 12 miesięcy – § 29 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego) opieki lub pomocy.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że niepełnosprawny cierpi na wiele schorzeń w tym m.in. na: miażdżycę zarostową kończyn dolnych, we wrześniu 2022 r. przeszedł amputację podudzia prawego dwuetapową, przykurcz zgięciowy stawów biodrowych i kolanowych, padaczkę. Jest on w trakcie za protezowania, porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego.
Podczas wywiadu środowiskowego oraz w oparciu o oświadczenie skarżącej z 30 czerwca 2023 r. ustalono, że skarżąca pomaga mężowi w czynnościach takich jak: wstawanie z łóżka, kładzenie się do niego, pomoc przy zmianie pozycji lezącej; przy przemieszczaniu się w obrębie mieszkania (porusza się przy pomocy balkonika w asekuracji drugiej osoby); utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel, mycie, golenie, obcinanie paznokci, czesanie, moczenie masaż nóg, przygotowanie nogi do protezy, bandażowanie, smarowaniu kremami i maściami, wykonywanie ćwiczeń, przygotowanie ubrań i ubraniu się, przygotowanie leków, mierzenie ciśnienia, przygotowuje posiłki wg diety przeciwcukrzycowej oraz do nadciśnienia i miażdżycy.
Ponadto skarżąca pierze, sprząta, utrzymuje czystość w pomieszczeniach, robieni zakupy, ustala wizyty lekarskie i je organizuje, czuwa podczas snu, załatwia sprawy urzędowe, organizuje mężowi wyjścia na zewnątrz.
Organ odwoławczy nie zakwestionował ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i jej potrzeb w uzyskaniu pomocy w codziennym funkcjonowaniu, jednak w jego ocenie zakres wykonywanej opieki nie uniemożliwia skarżącej wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zważywszy, że skarżąca głównie wykonuje czynności, które zdaniem Kolegium, zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego – "nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad rodziną i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ścisłe określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie".
Nadto w ocenie SKO, "Z akt sprawy nie wynika, żeby osoba wymagająca opieki była osobą obłożnie chorą, leżącą, nie kontaktową, niezdolną do samodzielnego załatwiania swoich potrzeb fizjologicznych, czy też, niezdolną samej spożyć posiłki. Jak wynika z ustaleń wywiadu przygotowuje mężowi posiłki, załatwia sprawy związane z jego leczeniem, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej. Jak wyżej wskazano, czynności wykonywane przez odwołującą w związku ze sprawowaną opieką nie są absorbujące na tyle, aby zachodziła definitywna konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej." (s. 9, 10 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).
W tym miejscu dodatkowego wyjaśnienia wymaga, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 uśr wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca (por. wyrok NSA z dnia: 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22 oraz 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2242/23).
Wobec tego nie można przyjmować, że tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się czy samoobsługi wymagają opieki ze strony innych osób. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach w celu zapewnienia im egzystencji z zachowaniem względów godności człowieka.
Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też tylko za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 uśr należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki.
Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać na to, że w art. 17 ust. 1 uśr chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z dnia: 22 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21 oraz 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2242/23).
Ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie męża w jego normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym z uwagi na swoją niepełnosprawność nie może sprostać. (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2242/23).
Należy w tym miejscu przytoczyć fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1148/23, wydanego na kanwie podobnych ustaleń faktycznych i prawnych, co w kontrolowanej sprawie: "Odnosząc się do stanowiska Sądu I instancji oraz orzekających w sprawie organów, uwagę zwrócić należy na nieprawidłowo oceniony – w warunkach zasady swobodnej oceny dowodów – zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wynikający z niego zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem. J. B. wymaga opieki i pomocy we wszystkich codziennych czynnościach, gdyż w wyniku postępującej miażdżycy amputowano jego lewą nogę. Porusza się przy pomocy kul i wózka inwalidzkiego i tylko w asyście żony. Zakres opieki nad małżonkiem skarżącej jest permanentny i niekwestionowany. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji.
Wskazać należy, że Sąd wojewódzkiego instancji nie dostrzegł niekwestionowanej okoliczności radykalnego pogorszenia stanu zdrowia męża skarżącej po amputacji nogi, której doznał w 2020 r., a która z całą pewnością wpłynęła na znaczne jeśli nie całkowite ograniczenie czasu skarżącej skupionej na opiece."
W konsekwencji WSA w Krakowie uznał, że organ odwoławczy dokonał błędnej oceny materiału dowodowego wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną przez nią nad mężem. Związek taki bowiem niewątpliwie istnieje, do którego to wniosku prowadzi prawidłowa i kompleksowa ocena materiału dowodowego w świetle prawidłowo zinterpretowanej normy art. 17 ust. 1 ustawy.
Rozpoznając ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę zaprezentowane wskazania Sądu.
Na marginesie Sąd sygnalizuje, że w aktach sprawy administracyjnej zalega pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą profesjonalnym pełnomocnikom – M. J. i M. M. z dnia 25 maja 2023 r. które obejmuje również prawo do odbioru wszelkich uzyskanych świadczeń (...) od strony przeciwnej oraz wskazania rachunku bankowego właściwego do wypłaty wymienionych świadczeń. Przy czym w pkt 3 wniosku z dnia 12 czerwca 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia złożonego w imieniu M. S. przez profesjonalnego pełnomocnika, wniesiono o przekazanie przyznanego świadczenia na inny numer rachunku bankowego niż wskazany przez skarżącą M. S. numer rachunku bankowego, który widnieje we wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego (druk SR-5), podpisanym osobiście przez M. S. (część III wniosku).
Na zasadzie art. 7 k.p.a., mając na uwadze charakter i cel świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością, który stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - organ administracyjny w toku ponownego rozpoznania sprawy zwróci się do pełnomocnika skarżącej o jednoznaczne wskazanie na czyje konto będą przelewane środki w przypadku przyznania wnioskowanego świadczenia, celem wyeliminowania sytuacji, w której mogłoby dojść do ewentualnego nadużycia lub obejścia prawa w przedmiocie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wyjaśni m.in. w drodze przesłuchania skarżącej skąd wynika ta rozbieżność i ustali na czyj numer rachunku bankowego mają być przelewane środki z tytułu przyznanego ewentualnie świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do art. 7, art. 9 oraz art. 86 k.p.a. oraz wyjaśni skarżącej cel i charakter tego świadczenia.
Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania.
Nadto Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia sformułowanego przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej wniosku o zasądzenie kosztów "postepowania administracyjnego". O kosztach postępowania administracyjnego traktuje dział IX kodeksu postępowania administracyjnego – koszty te nie są natomiast objęte hipotezą art. 200 ani art. 205 p.p.s.a., wobec czego Sąd nie jest władny o nich orzekać. Z kolei wniosek o przyznanie kosztów postępowania sądowego nie został złożony ani też nie zachodzą okoliczności opisane w art. 210 § 2 p.p.s.a.
Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.