Uzasadnienie
Skarżąca (W. G.) skierowała wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Decyzją z dnia 31 stycznia 2023 roku Burmistrz Z. odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniając to art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.). – dalej "u.ś.r. Organ podał, że niepodanie od kiedy powstała niepełnosprawność męża w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności stanowiło negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Zdaniem organu I instancji wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 nie wyeliminował z systemu ww. art. 17 ust. 1b u.ś.r., a jedynie wymagał interwencji ustawodawcy, która nie nastąpiła pomimo kilkakrotnych nowelizacji po wydaniu powyższego orzeczenia.
Od wyżej opisanej decyzji skarżąca wywiodła odwołanie do Samorządowego Kolegium w Krakowie podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego mający istotny wpływ na wydanie decyzji przez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że brak było związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a faktem sprawowania opieki nad mężem. W ocenie Kolegium świadczenie nie powinno zostać przyznane, gdyż zakres sprawowanej opieki nie wymagał całodobowej dyspozycyjności. Organ odwoławczy powołał się przy tym na przeprowadzony 11 stycznia 2023 r. wywiad środowiskowy, w trakcie którego pracownik socjalny ustalił, że mąż skarżącej choruje na cukrzycę, nadciśnienie, łuszczycę, neuropatię.
Ponadto ma nadwagę. Pozostaje w stałym, specjalistycznym leczeniu, zażywa leki. Porusza się za pomocą kul. Samodzielnie zjada posiłki, załatwia potrzeby fizjologiczne. Częściowo sam się ubiera, tzn. włoży koszulę. Przy ubieraniu bielizny i spodni wymaga pomocy, jak również i przy kąpieli. Do trzech razy dziennie żona wykonuje opatrunki. Ponadto skarżąca zajmuje się domem, zakupami, sprzątaniem, paleniem w piecu.
Podczas wywiadu ustalono również, że maż skarżącej od 8 lat pełni funkcję sołtysa wsi. Jest w stanie prowadzić samochód, gdyż ma automatyczną skrzynię biegów, wiele spraw załatwia przez telefon lub prosi o pomoc żonę, która jest w radzie sołectwa (na zebranie idzie żona, zamiast męża).
Organ odwoławczy odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych, w którym podkreślono, ze takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (por. wyrok WSA w Krakowie z 24 maja 2021 r., III SA/Kr 326/21). Organ odwoławczy wskazał również na pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyrażony w wyroku z 27 kwietnia 2021 r., IV SA/Wr 268/21, zaznaczył, iż czynności tzw. porządku dziennego mogą być wykonywanie w czasie wolnym od pracy, w tym także przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej, jak np. pomoc przy czynnościach higienicznych czy też przygotowanie posiłków.
Robienie zakupów, realizacja recept, umawianie i transport na wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, gotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, zakup opału i palenie w piecu dotyczyły w rzeczywistości prowadzenia gospodarstwa domowego przez osoby aktywne zarobkowo i zawodowo. Nie budziło wątpliwości, że czynności te mogły być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż miały one charakter uniwersalny, skoro nie dotyczyły tylko wąskiego grona osób, co do których istniała konieczność zapewniania opieki i pomocy w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ zwrócił uwagę, że wiele z czynności, wskazanych w wywiadzie środowiskowym, jak i w piśmie przygotowanym przez skarżącą, a dołączonym do wniosku, stanowiły czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Były to takie czynności jak: sprzątanie, zakupy, przygotowywanie posiłków, pranie, prasowanie, przygotowywanie opału i palenie w piecu. jednocześnie w toku wywiadu środowiskowego ustalono, że mąż skarżącej pomimo posiadania czasowego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, pełnił we wsi funkcję sołtysa. I sam prowadził samochód. W ocenie Kolegium powyższe oznaczało, że stan zdrowia męża nie uzasadniał rezygnacji przez żonę z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem.
W złożonej skardze pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Pełnomocnik wniósł więc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu u I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniósł również o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych
Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a." pełnomocnik skarżącej wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi zacytowane zostały orzeczenia sądów administracyjnych, które miały świadczyć o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie jej świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga nie była zasadna ponieważ skarżąca nie wykazała, aby zakres czynności opiekuńczych uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia.
Istotą sporu była ocena zebranego materiału dowodowego przez organ odwoławczy na okoliczność czy w sprawie zaistniała przesłanka z art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r.
Powołany przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Podkreślić należy, że sam fakt posiadania przez podopiecznego wymaganego ww. przepisem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jak i potwierdzenie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym – nie jest wystarczające do przyznania świadczenia.
Zdaniem orzekającego Sądu, interpretacja ww. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wymaga od organów zindywidualizowanej oceny konkretnej sytuacji rodzinnej występującego o przyznanie świadczenia opiekuna osoby niepełnosprawnej. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być bowiem traktowane jako alternatywa do uzyskiwania stałego dochodu przez członków najbliższej rodziny. Z tych to powodów powołany art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20).
Jak argumentował również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1575/22 (odwołując się w uzasadnieniu do utrwalonej linii orzeczniczej) analiza powyższego przepisu wskazuje, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające stwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności u podopiecznego wnioskodawcy zobowiązanego do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby niepełnosprawnej, ale przede wszystkim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowanie takich zajęć z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęło się, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej.
Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (por. wyroki NSA: z 14 marca 2023 r., I OSK 1239/22; z 21 lutego 2023 r., I OSK 794/22, z 23 czerwca 2020 r., I OSK 237/20 oraz z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1575/22).
W rozpoznawanej sprawie ustalono, że niepełnosprawny mąż skarżącej pomimo swojej niepełnosprawności, od 8 lat pełni funkcje sołtysa; porusza się samodzielnie przy pomocy kul lub w przystosowanym dla potrzeb osób niepełnosprawnych samochodzie. Zestawienie więc aktywności niepełnosprawnego męża skarżącej (jak podaje strona BIP sołectwa P. – mąż skarżącej pełni nadal funkcję sołtysa), która to okoliczność nie była kwestionowana na żadnym z etapów postepowania z zakresem opisanych przez nią czynności opiekuńczych (robienie zakupów, realizacja recept, umawianie i transport na wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, gotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, zakup opału i palenie w piecu, pomoc w ubieraniu się, ścielenie łózka, wymiana pampersów, podawanie leków) świadczy o tym, że prawidłowa była ocena organu co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Sąd podkreśla, że statut Sołectwa P.e stosunkowo szeroko określa w § 13 ust. 2 zadania sołtysa Zgodnie z powołanym przepisem Statutu do ważniejszych zadań Sołtysa należy:
- 1) zwoływanie, proponowanie programu i przewodniczenie obradom Zebrania Wiejskiego,
- 2) wykonywanie uchwał Zebrania Wiejskiego, 3)reprezentowanie Sołectwa, 4)uczestniczenie w sesjach Rady Miejskiej, jak również w naradach i szkoleniach sołtysów,
- 5) składanie Zebraniu Wiejskiemu corocznych sprawozdań z działalności swojej oraz Rady Sołeckiej, 6)zwoływanie, proponowanie programu i przewodniczenie na posiedzeniach Rady Sołeckiej oraz informowanie na bieżąco członków Rady Sołeckiej o sprawach dotyczących sołectwa,
- 7) inspirowanie mieszkańców do podejmowania inicjatyw społeczno- gospodarczych i współuczestniczenie w ich realizacji,
- 8) przekazywanie uchwał i protokołów z Zebrania Wiejskiego Burmistrzowi,
- 9) utrzymywanie ścisłych kontaktów i współdziałanie z organami Gminy,
- 10) wykonywanie zadań z zakresu administracji publicznej w zakresie przekazywanych kompetencji,
- 11) informowanie o osobach, do objęcia pomocą społeczną,
- 12) łagodzenie sporów międzyludzkich,
- 13) utrzymywanie stałych kontaktów z mieszkańcami sołectwa,
- 14) dbałość o bezpieczeństwo i porządek na terenie sołectwa.
Należy podkreślić, że z ustaleń pracownika pomocy społecznej wynikało, że mąż skarżącej porusza się samodzielnie przy pomocy kul, a nawet posiada przystosowany do swojej niepełnosprawności samochód. Co więcej, na stronie BIP Sołectwa P. opublikowane zostały również protokoły z zebrań wiejskich z okresu poprzedzającego bezpośrednio wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, z których to protokołów wynika, że to mąż skarżącej jako sołtys zwoływał i prowadził zebrania wiejskie. Skarżąca nie przedstawiła natomiast jakichkolwiek dowodów, aby potwierdzić taki stopień pogorszenia się stanu zdrowia swojego męża, że zmuszona była do niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad mężem.
Powyższe okoliczności przekonują Sąd o prawidłowej interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a także prawidłowej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Z tych to powodów Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 p.p.s.a orzekając, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.