Uzasadnienie
III SA/Łd 1039/16
Ochotnicza Straż Pożarna w R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji zezwalającej na nabicie numeru identyfikacyjnego w pojeździe. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając następnie – po wezwaniu Sądu – formularz wniosku na druku PPPr.
W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że utrzymuje się ze składek członkowskich, darowizn i zbiórek publicznych. Środki finansowe zgromadzone na koncie bankowym przeznaczone są na remont dachu i będą wkładem OSP na wykonanie tego zadania. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że OSP w R. wykazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 95.239,50 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 50.037,43 zł. Wysokość zysku za ostatni rok obrotowy to kwota 22.304,41 zł. Strona ujawniła, iż posiada rachunek bankowy, na którym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo wynosiło 51.925,33 zł. W rubryce "Inne dane dotyczące majątku" podano, że w kasie jednostki zdeponowane są środki w kwocie 1.741,13 zł.
Referendarz Sądowy zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 powoływanej ustawy).
Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Należy równocześnie podkreślić, że powyższy przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 powoływanej ustawy, nie ma charakteru obowiązkowego.
W ocenie referendarza sądowego strona nie spełniła przesłanki wskazanej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wnioskodawca jest ochotniczą strażą pożarną. Jednostki takie działają na podstawie ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 191). Zgodnie z 19 ust. 1 tej ustawy ochotnicza straż pożarna funkcjonuje w oparciu o przepisy ustawy - Prawo o stowarzyszeniach. Przepis art. 33 ust. 1 tej ustawy przewiduje możliwość uzyskiwania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może zatem przyjmować darowizny, spadki, zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Jak wynika z § 35 statutu Ochotniczej Straży Pożarnej w R. majątek i fundusze OSP powstają ze składek członkowskich, dotacji, darowizn, spadków i zapisów, dochodów z majątku i imprez, ofiarności publicznej oraz wpływów z działalności gospodarczej. Wnioskodawca posiada zatem możliwości zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności z wielu źródeł.
W orzecznictwie przyjęto, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji publicznych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., sygn. akt l FZ 567/06, postanowienie NSA z 26 września 2012 r., sygn. akt II GZ 326/12, postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., sygn. akt II GZ 211/13, postanowienie NSA z 13 listopada 2013 r., sygn. akt II GZ 648/13).
Podobnie zatem, nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (zob. postanowienie NSA z 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz postanowienie NSA z 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08). Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11).
Biorąc zatem udział w postępowaniu sądowym strona powinna liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem posiadanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu Państwa. Argument strony, że wszelkie środki finansowe, które znajdują się w dyspozycji stowarzyszenia są przeznaczane na bieżącą działalność OSP nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przerzucanie bowiem ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie radcy prawnego, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku.
Ponadto, podkreślenia również wymaga, że OSP ma zgromadzone na koncie bankowym środki finansowe w kwocie 51.925,33 zł, a w kasie 1.741,13 zł.
Reasumując, w świetle ugruntowanej linii orzecznictwa sądowoadministracyjnego, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 61/04 http:/orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Porównując wielkość kosztów sądowych do sytuacji majątkowej i finansowej strony przedstawionej w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, stwierdzić należy, że strona nie wykazała spełnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., warunkujących przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie. Strona wnioskująca, oprócz wskazanych środków zgromadzonych na koncie bankowym, posiada majątek, gdzie wartość środków trwałych wynosi 55.037,43 zł. Sama natomiast kwota zgromadzonych środków finansowych wielokrotnie przewyższająca wysokość wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie. Konto to nie zostało zajęte, ani zablokowane, a więc do dyspozycji strony pozostają wolne środki pieniężne.
Zatem wykazana sytuacja majątkowa i finansowa strony ubiegającej się o prawo pomocy nie zezwala na przyjęcie, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie.
W konkluzji należy stwierdzić, że wniosek OSP w R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Z tych też względów, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 1, art. 245 § 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.
R.A.