Uzasadnienie
Pismem z dnia 8 listopada 2014 r. J. H., działając jako pełnomocnik skarżącej M. H., wystąpił o wyłączenie od podejmowania jakichkolwiek decyzji procesowych w niniejszej sprawie przez referendarzy sądowych M.M., J.H. i A.P.-M.
W uzasadnieniu wniosku J. H. wskazał, że referendarze sądowi "działają razem i w zmowie", a swoje "fałszywe spostrzeżenia przekazują między sobą". Jako przykład podał odkrycie przez referendarzy, iż J. H. ukrył fakt posiadania gospodarstwa rolnego.
W dniu 18 listopada 2014 r. referendarz sądowy A.P.-M. złożyła oświadczenie, że po jej stronie nie zachodzą przyczyny wyłączenia z mocy ustawy, ani inne okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Oświadczyła, że nie zna osobiście skarżącej M.H., ani jej męża J.H. Osoby te znane są jej jedynie z toczących się postępowań sądowoadministracyjnych.
W tym samym dniu oświadczenia o podobnej treści złożyli referendarze M. M.i J. H. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Postępowanie wpadkowe z wniosku pełnomocnika skarżącej o wyłączenie referendarzy podlega umorzeniu.
Jak wynika z akt sprawy, postępowanie w sprawie skargi J.H. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [..] 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zostało zakończone prawomocnym postanowieniem Sądu o odrzuceniu skargi. Prawomocnie zakończone jest również postepowanie z wniosku pełnomocnika M. H.o przyznanie prawa pomocy złożonego w terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej (postanowienie NSA z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1057/14, oddalające zażalenie pełnomocnika skarżącej na postanowienie Sądu odmawiające prawa pomocy). Stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie oznacza, że sprawa sądowoadministracyjna nie jest już sprawą rozpoznawaną przez sąd, a w rezultacie nie jest też sprawą w toku (por. postanowienia NSA z dnia: 20 października 2005 r., sygn. akt II FZ 653/05, 4 lipca 2006 r., sygn. akt II OZ 684/06, 26 listopada 2014r., sygn. akt II FZ 1633/14). Z powyższego wynika, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do rozpoznania wniosku J. H., ponieważ nie toczy się już postepowanie w sprawie skargi.
Ponadto, zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3. W myśl § 3 przytaczanego przepisu nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W tym przypadku zastosowanie znajduje art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w myśl którego sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania.
Z przytoczonych przepisów wynika, że dla oceny skutków śmierci strony w toku postępowania kluczowa jest ocena charakteru przedmiotu postępowania – czy chodzi o akt dotyczący uprawnień lub obowiązków o charakterze zbywalnym (dziedzicznym), czy też osobistym, nie przechodzących na następców prawnych.
W badanej sprawie wniosek o wyłączenie referendarzy został złożony już po odrzuceniu skargi przez sąd (postanowieniem z 2 lipca 2014 r.), na etapie postępowania w sprawie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, złożonego przez pełnomocnika w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia. Niewątpliwie wniosek o wyłączenie referendarzy dotyczy czynności związanych z postępowaniem wpadkowym, w zakresie przyznania prawa pomocy. Należy przy tym zauważyć, że w aktualnym stanie prawnym referendarze w sądach administracyjnych wykonują czynności związane z przyznawaniem prawa pomocy lub w ramach postępowania mediacyjnego. Z oczywistych względów w tym stanie sprawy te ostatnie czynności nie wchodzą w grę.
Nie ulega żadnych wątpliwości, że prawo pomocy ma charakter osobisty, niezbywalny i niedziedziczny, uzależniony od osobistej sytuacji majątkowej i rodzinnej podmiotu, który ubiega się o nie. Świadczą w o tym w szczególności art. 246 p.p.s.a., określający przesłanki przyznania prawa pomocy oraz art. 251 p.p.s.a., w myśl którego przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała.
Wobec prawomocnego zakończenia postępowania przed Sądem oraz osobistego charakteru prawa pomocy nie ma możliwości dalszego prowadzenia czynności procesowych w tym zakresie po śmierci strony, która o prawo pomocy wnioskowała. Dotyczy to również postępowania wpadkowego w zakresie złożonego wniosku o wyłączenie referendarzy sądowych.
Z powyższych względów, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało umorzyć postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie referendarzy sądowych