Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. B., na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu organ II instancji podkreślił, że skarżący złożył w dniu [...] maja 2019 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. Organ przywołał treść art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek jedynie w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przypadki zostały przez ustawodawcę taksatywnie określone przepisami art. 28 ust.
- 3. Organ powołał treść art. 28 ust. 3 i oceniając sytuację życiową i majątkową skarżącego przyjął, iż w jego wypadku nie zachodzą przesłanki określone w ustępie 3 powołanego artykułu.
Ponadto organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 28ust 3a ustawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może w uzasadnionych przypadkach, uwzględniając ważny interes osoby zobowiązanej umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ podkreślił, że przesłanki umorzenia w oparciu o powołany przepis określone zostały przepisami § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 ust. 3a.
Na powyższą decyzję S. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, podnosząc, że narusza ona jego interes prawny.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów, niż zostały w niej podniesione.
Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że w ramach kontroli zaskarżonego aktu Sąd jest obowiązany do badania jego zgodności z prawem w pełnym zakresie, nie ogranicza się do zarzutów skargi. Innymi słowy, Sąd uwzględnia z urzędu naruszenia prawa, których nie podnosi strona wnosząca skargę. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Stosownie do treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s., do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Stosownie zaś do art. 127 i nast. k.p.a., organ odwoławczy przystępuje do rozpoznania sprawy tylko i wyłącznie na podstawie wniesionego skutecznie odwołania, po wcześniejszym potwierdzeniu, że zostało ono wniesione w terminie, a także przez stronę postępowania administracyjnego lub w imieniu tej strony przez przedstawiciela ustawowego lub należycie umocowanego pełnomocnika. Dopiero spełnienie tych wymagań formalnych stwarza podstawy do merytorycznego rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym.
Prawo strony do wniesienia odwołania lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest powiązane wyrażoną w art. 15 K.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą sprawa administracyjna załatwiona decyzją administracyjną może być po wniesieniu odwołania ponownie rozpatrzona i rozstrzygnięta przez organ drugiej instancji. Wszczęcie postępowania przed organem odwoławczym uzależnione jest od tego, czy strona skorzystała z uprawnienia do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy nie może zatem działać z urzędu, a w razie braku odwołania postępowanie przed organem odwoławczym nie znajduje uzasadnienia w prawie i decyzja wydana w takim trybie dotknięta jest wadą nieważności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 lutego 1996 r. sygn. akt SA/Wr 477/95, LEX nr 26724, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 872/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oznacza to, że organ właściwy do rozpoznania odwołania, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (organ odwoławczy) może podjąć czynności procesowe w postępowaniu odwoławczym tylko gdy uprawniony podmiot złoży odpowiednie podanie (odwołanie, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy).
Z przedłożonych sądowi wraz ze skargą S. K. akt administracyjnych wynika, że wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy (pismo z dnia 1 maja 2019 r., k. 38 akt adm.), w którym jako stronę odwołującą się wykazano S. K. nie zawiera podpisu. Wprawdzie pod wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało zamieszczone sporządzone wydrukiem komputerowym nazwisko i imię "S. K.", jednakże brak jest osobistego podpisu strony.
Wobec powyższego zasadnym jest przytoczyć treści przepisu art. 63 § 3 k.p.a., w myśl którego podanie wniesione pisemnie lub ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie umie lub nie może złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu.
Brak własnoręcznego podpisu wnoszącego odwołanie (a w niniejszej sprawie wnoszącego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) lub osoby upoważnionej stanowi brak formalny, wymagający wezwania strony do jego usunięcia w trybie i warunkach określonych w art. 64 § 2 k.p.a., zgodnie z którym nieusunięcie tego braku przez wnoszącego pismo w terminie siedmiu dni powoduje pozostawienie odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) bez rozpoznania.
Postępowanie odwoławcze uruchamia czynność procesową strony, jaką jest wniesienie odwołania lub jak w rozpatrywanej sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ta czynność procesowa strony, by wywołać skutek prawny musi spełniać określone wymagania co do formy, treści, terminu i trybu jej dokonania, w szczególności pismo będące odwołaniem (wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy) musi być podpisane.(art. 128 w zw. z art. 63 § 1 i 3 k.p.a.). Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że uznanie za odwołanie pisma nie podpisanego przez osobę wnoszącą odwołanie czy odpowiednio wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje, że organ II instancji bez podstawy prawnej wystąpił w charakterze organu odwoławczego.
Powyższe oznacza zatem, że decyzja organu II instancji jest dotknięta wadą nieważności. Organ administracji powinien był stwierdzić zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a., że pismo z dnia 1 maja 2019 r. zawiera braki, które uniemożliwiają nadanie sprawie dalszego biegu. W aktach sprawy brak jest wezwania skarżącego do usunięcia braku we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez jego podpisanie i w efekcie podpisanego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Analizowane pismo zostało potraktowane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy bezpodstawnie, bowiem nie spełniało warunków dotyczących odwołań. Organ odwoławczy nie może działać z urzędu, staje się instancyjnie właściwym dopiero w wyniku prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy czy odwołania i nie skorzystania przez organ I instancji z art. 132 § 1 k.p.a. (wyrok WSA w wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 17 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Wr 41/09 oraz powołane w nim orzecznictwo).
Odwołanie bez oryginalnego podpisu strony, a więc niespełniające określonych w art. 63 § 3 k.p.a. wymogów, nie jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 i art. 128 k.p.a., a jego rozpoznanie jest dotknięte wadą nieważności określoną w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Gd 215/12, wyrok WSA w Poznaniu z 8 listopada 2013 r. sygn. II SA/Po 875/13). Również w doktrynie przyjmuje się, że rozpoznanie odwołania niepodpisanego przez stronę stanowi wydanie decyzji bez podstawy prawnej, a więc dotkniętej wadą z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. obwarowaną sankcją nieważności (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 16, Warszawa 2019).
Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ wydał ją organ II instancji mimo braku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W rozpatrywanej sprawie nie było prawidłowo wniesionego wniosku o ponownie rozpatrzenie sprawy od decyzji organu I instancji, natomiast uznanie za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy pisma nie podpisanego przez skarżącego spowodowało, że organ II instancji bez podstawy prawnej wystąpił w charakterze organu odwoławczego i utrzymał w mocy decyzję, która nie została skutecznie zaskarżona. W tej sytuacji decyzja organu odwoławczego jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy wdroży postępowanie przewidziane w art. 64 § 2 k.p.a.
Ustalenie, że zaskarżona decyzja dotknięta jest rażącym naruszeniem prawa, spowodowało, że niecelowe stało się odniesienie przez sąd do zarzutów skargi.
Z przytoczonych powyżej względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.