Uzasadnienie
Skarżący R.P. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to złą sytuacją majątkową. Wyjaśnił, że sytuacja ta jest konsekwencją prowadzonych postępowań podatkowych i egzekucyjnych. Podjęte do tej pory czynności egzekucyjne okazały się – z uwagi na brak majątku – nieskuteczne, zaś Skarżącego wpisano do rejestru dłużników niewypłacalnych. Skarżący wskazał, że w założeniu źródłem utrzymania jego i jego rodziny ma być działalność spółki R. sp. z o.o., w której jest on jedynym udziałowcem i prezesem zarządu. Ze względu na słabą koniunkturę na rynku samochodowym spółka ta nie generuje jednak dochodów.
Skarżący zaznaczył, że nie posiada innych udziałów ani akcji. Dodał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje niepracująca żona oraz dwie córki w wieku szkolnym. Rodzina utrzymuje się z pomocy świadczonej przez córkę z pierwszego małżeństwa. Pomoc ta ma charakter nieregularny zarówno co do okresów jak i wysokości. Dochód ten jest przeznaczany w całości na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wynoszącym ok. 2.500 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, ani lokat, czy ruchomości. Ostatnie posiadane oszczędności Skarżący przeznaczył na pokrycie kosztów związanych z obroną przed działaniami organów podatkowych. Oszczędności te przeznaczono także na uregulowanie zobowiązań podatkowych, które Skarżący stara się pokrywać w miarę posiadanych wolnych środków. Skarżący powołał się na fakt przyznania mu prawa pomocy w innych sprawach. Przedstawił zeznania podatkowe, postanowienie o wpisie do rejestru dłużników niewypłacalnych.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wskazał, że nie korzysta z pomocy społecznej. Powtórzył, że spółka R. sp. z o.o. nie przynosi dochodów, w związku z czym środki pieniężne na bieżące potrzeby pochodzą od najstarszej córki. To ona pokrywa wszystkie koszty miesięcznego utrzymania takie jak czynsz, energia, gaz i inne. Suma zaległości podatkowych wynosi ok. 5 mln. Pełnomocnik został opłacony w czasie kiedy Skarżący dysponował jeszcze środkami. Skarżący przedstawił wyciąg bankowy oraz zeznania podatkowe.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie.
Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która usprawiedliwia przyznanie prawa pomocy. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza i zawartych w nim oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a.
Na wstępie wskazać należy, że referendarzowi sądowemu znany jest fakt przyznania Skarżącemu prawa pomocy w innych sprawach. W żadnym jednak razie nie może to skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby referendarz sądowy rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał w oparciu o stanowisko wyrażone bądź to w innej sprawie tej samej osoby, bądź to na wcześniejszym etapie postępowania. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2013 r., II FZ 1031/12). Przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w innych sprawach nie mogło więc mieć waloru rozstrzygającego. Pierwszeństwo ma bowiem wnikliwa analiza złożonych oświadczeń i dokumentów, dokonana przy poszanowaniu zasady racjonalnego myślenia i wymogów doświadczenia życiowego.
W niniejszej sprawie w wyniku tej analizy referendarz sądowy powziął wątpliwości co do dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia przez Skarżącego jego sytuacji majątkowej.
Trudno bowiem uznać, aby Skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny, skoro wskazał on jedynie na dane dotyczące liczby prowadzonych postępowań podatkowych i egzekucyjnych, czy wysokości zadłużenia, a przemilczał konkrety dotyczące sytuacji majątkowej.
I tak z jednej strony Skarżący twierdzi, że źródłem utrzymania całej czteroosobowej rodziny jest pomoc finansowa najstarszej córki, z drugiej strony twierdzenie to nie zostało poparte jakimkolwiek dowodem. Na temat tej pomocy wiadomo jedynie, że jest nieregularna – "stosownie do zgłaszanych potrzeb", wynosi średnio miesięcznie ok. 2.500 zł i jest w całości przeznaczana na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny.
Poza oświadczeniem Skarżącego nie ma dowodu (choćby kopii przelewu), który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt. Z powyższego nie wynika także, że córka pomocy takiej rzeczywiście jest w stanie udzielić i to na zadeklarowanym przezeń poziomie. Nic nie wiadomo bowiem na temat jej sytuacji majątkowej.
W tej sytuacji oświadczenie Skarżącego o pomocy finansowej córki jawi się jako gołosłowne.
Nie można też tracić z pola widzenia tego, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny (w niniejszej sprawie Skarżący przeniósł na córkę własność nieruchomości na podstawie umowy o dożywocie), zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienia NSA z: 26 listopada 2014 r., II FZ 1501/14; 13 czerwca 2012 r., II FZ 445/12; 28 listopada 2011 r., II FZ 682/11).
Równie niejasne są wyjaśnienia Skarżącego na temat posiadanych oszczędności czy źródeł finansowania zaległego podatku. Otóż oświadczył on, że "istotnych" oszczędności nie posiada, a ostatnie przeznaczył na pokrycie kosztów związanych z obroną przed działaniami organów podatkowych i uregulowanie zobowiązań podatkowych. Dodał też, że brak jest obecnie perspektyw na zwiększenie "stanu oszczędności".
Z powyższego należy zatem wnioskować, że Skarżący nie tyle nie posiada oszczędności, co nie są one duże, znaczne. Nie wiadomo natomiast jakiego rzędu te oszczędności są.
Nie wiadomo też – skoro pomoc finansowa córki jest "w całości konsumowana m. in. przez wydatki związane z bieżącym utrzymaniem" – z jakiego źródła pochodzą "wolne środki finansowe", z których "w miarę posiadanych możliwości płatniczych" Skarżący stara się regulować zobowiązania podatkowe.
Stwierdzone nieścisłości niemożliwym czynią przeprowadzenie oceny sytuacji materialnej Skarżącego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przezeń kosztów sądowych jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny. W konsekwencji zatem uznać należy, iż Skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.