Uzasadnienie
W sprawie M. B. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.
W dniu 28 marca 2012 r. pod nieobecność M. B. jej dorosłemu domownikowi (synowi) doręczono wezwanie do przedłożenia w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania informacji w przedmiocie stosunku prawnego łączącego skarżącą z adwokatem Ł. O. działającym w sprawach o sygn. akt III SA/Wr 511/11 i III SA/Wr 512/11, zarejestrowanych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu na skutek jej skarg. Wezwanie to zawierało pouczenie, że w przypadku nie złożenia informacji w zakreślonym terminie jej wniosek zostanie rozpoznany w oparciu o dane wynikające z akt sprawy oraz znane z urzędu.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie odpowiedziała na to wezwanie.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Z kolei wedle art. 246 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (zd. 1). Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 zd. 2).
Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją.
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów pomocy prawnej świadczonej przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru poprzez przejęcie przez Sąd obowiązku opłacenia usług takiego pełnomocnika stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej.
Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.
Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że zatrudnianie lub pozostawanie przez stronę skarżącą, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, w stosunku prawnym z takim pełnomocnikiem (pochodzącym z wyboru adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym) stanowi przesłankę negatywną, wyłączającą przyznanie jej prawa pomocy w tym zakresie. Nadto ustalenia w zakresie wystąpienia w stanie faktycznym sprawy tej przesłanki wymagają wyjaśnienia wątpliwości w przedmiocie zatrudnienia lub pozostawania przez stronę wnioskującą z profesjonalnym pełnomocnikiem w stosunku prawnym.
Mając na uwadze przywołane przepisy prawa i wynikające z nich zasady rządzące instytucją ustanowienia dla strony adwokata z urzędu referendarz sądowy stwierdził, że M. B., jak wynika z akt jej spraw zawisłych przed Sądem pod sygn. akt III SA/Wr 511/11 i III SA/Wr 512/11, jest w nich reprezentowana przez adwokata Ł. O. Jednocześnie z akt tych nie wynika, aby adwokat ten został wyznaczony dla skarżącej z urzędu, w ramach przyznanego jej prawa pomocy. Skarżąca natomiast, mimo wezwania nie przedstawiła do akt sprawy informacji pozwalających na wyłączenie wystąpienia w jej sprawie określonej w art. 246 § 3 zd. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanki wyłączającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Na tej podstawie referendarz sądowy ustalił, że skarżąca pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem pochodzącym z wyboru. Tym samym nie mógł przyznać jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu.
W rezultacie, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.