Uzasadnienie
Skarżący Z.B. we wniesionym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
Ujawnił, że na jego majątek składa się [...] metrowy dom, w którym znajduje się 12 metrowe mieszkanie i nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha obsiana zbożem. Zadeklarował brak innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych.
Uzasadniając swoje starania skarżący wskazał, że nie pracuje zawodowo, nie ma żadnych dochodów, PIT-u nie wypełnia, komornicy umarzają wszczęte postępowania egzekucyjne, gdyż nie znajdują środków. Wskazał, że wydatki na utrzymanie ma jak każdy na średnim poziomie. Szambo, opał i wodę ma swoje. Nie jest ubezpieczony. Pieniądze pożycza od osób prywatnych w ten sposób, że od jednego pożycza a drugiemu oddaje. Posiadane [...] ha gruntu obsiewa zbożem, ale i tak przynosi to straty, gdyż nie otrzymuje dopłat.
Zarządzeniem z 18 listopada 2016 r. skarżący został wezwany o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie kopii wskazywanych dokumentów źródłowych mających na celu:
- - wyjaśnienie dlaczego aktualnie wykazuje tylko jeden dom o pow. [...] m2 i tylko jedną nieruchomość rolną o pow. [...] ha? Co stało się z wykazywanym w latach ubiegłych pozostałym majątkiem nieruchomym skarżącego tj. nieruchomością rolną o pow. [...] ha i domem o pow. [...] m2? Jeśli nieruchomość rolna o pow. [...] ha i dom o pow. [...] m2 zostały zbyte to pod jakim tytułem: darmym czy odpłatnym?
- - jeśli nieruchomość rolna o pow. [...] ha i dom o pow. [...] m2 zostały sprzedane to kiedy i za jaką cenę (ewentualnie przedstawienie kopii umowy) oraz na co konkretnie skarżący przeznaczył środki pochodzące z takiej sprzedaży, skoro pieniędzy tych skarżący nie wykazuje obecnie w posiadanych zasobach?
- - jeśli nieruchomość rolna o pow. [...] ha i dom o pow. [...] m2 zostały nieodpłatnie darowane to konkretnie komu (ewentualnie przedstawienie kopii umowy) i co skłoniło skarżącego do takiego rozporządzenia?
- - wyjaśnienie w jakie media (np. prąd, gaz, woda, telefon, rtv itp.) wyposażony jest dom w którym skarżący zamieszkuje i udokumentowanie rachunkami miesięcznych wydatków ponoszonych z tego tytułu? Czy skarżący ma trudności z regulowaniem tych opłat? Jeśli tak to proszę przedstawić kopie stosownych wezwań o zapłatę, monitów, upomnień etc.
- - wyjaśnienie na ile aktualnie w ujęciu rocznym skarżący szacuje przychód z obsiewanego zbożem gruntu rolnego o pow. [...] ha a ile wynoszą roczne koszty uzyskania takiego przychodu?
- - wyjaśnienie czy skarżący w dalszym ciągu posiada zadłużenie z tytułu niespłaconych kredytów i pożyczek? Czy nadal boryka się z egzekucjami komorniczymi? Czy uległa zmianie wysokość egzekwowanych sum? Na ile obecnie należy je szacować? Czy w związku z prowadzonymi egzekucjami zostały przez komornika zajęte bądź zlicytowane jakieś składniki majątku skarżącego a jeśli tak to przedstawienie na tę okoliczność kopii stosownych dokumentów?
W odpowiedzi na to wezwanie skarżący udzielił wybiórczych wyjaśnień podając, że kwestię mediów, w jakie wyposażony jest jego dom opisał w oświadczeniu majątkowym. Nadmienił, że jeśli pod koniec roku przyjdzie rachunek za energie elektryczną, to może go dołączyć. Twierdzi, że upomnienia wyrzuca. Wskazał, że długów ma na ponad milion złotych (nie licząc długów u osób prywatnych) i na tę okoliczność załącza kilka z kilkudziesięciu postanowień komorników o umorzeniu postępowań egzekucyjnych.
Pomimo wezwania, (zasłaniając się brakiem zrozumienia pytań) skarżący nie wyjaśnił, dlaczego aktualnie wykazuje tylko jeden dom o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha i co się stało z wykazywanym w latach ubiegłych pozostałym majątkiem nieruchomym skarżącego, tj. nieruchomością rolną o pow. [...] ha i domem o pow. [...] m2. Twierdząc, że obsiewany zbożem grunt wraz z rozpoczętą budową "pływa w wodzie", (za którą to szkodę zdaniem skarżącego ma odpowiadać Komendant Miejski Policji) nie wyjaśnił na ile w ujęciu rocznym szacuje przychód z tego gruntu i ile wynoszą roczne koszty uzyskania takiego przychodu.
Z uzasadnień okazanych przez skarżącego postanowień komorników o umorzeniu postępowań egzekucyjnych wynika, że skarżący nie posiada żadnych rachunków bankowych, nie posiada ruchomości podlegających zajęciu, które przedstawiałby wartości sprzedażne, nie posiada pojazdów mechanicznych, nie jest znany inny jego majtek, nie figuruje w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń społecznych, pobiera żadnych świadczeń, rentowych ani emerytalnych z ZUS, KRUS, MOPS, nie posiada wierzytelności z tytułu nadpłaty z Urzędu Skarbowego. Jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości położonych w miejscowości Ł. (KW [...] i KW [...] prowadzone przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego) oraz właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości Ł. nr działki [...], [...].
Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 29 grudnia 2016 r. oddalił wniosek skarżącego o prawo pomocy.
W uzasadnieniu postanowienia Referendarz Sądowy zaakcentował wybiórcze i niedostateczne wyjaśnienie przez skarżącego posiadanej sytuacji materialnej.
Postanowienie Referendarza Sądowego doręczono skarżącemu w dniu 26 stycznia 2017 r.
Skarżący w terminie wniósł od niego sprzeciw.
W sprzeciwie, kwestionując powyższe postanowienie, zarzucił dokonanie błędnej interpretacji jego wyjaśnień, w szczególności odniósł się do wymienionych w postanowieniu numerów ksiąg wieczystych, wyjaśniając, że jest jednym ze współwłaścicieli działek objętych tymi księgami wieczystymi. Ponadto przedstawił zarzuty przewlekłości postępowania w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu z kolei art. 245 § 2 wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073).
W ocenie Sądu w zaskarżony postanowieniu zawarte są trafne argumenty,, które Sąd podziela, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, nadal obraz sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego nasuwa wątpliwości, w szczególności w zakresie stanu posiadania nieruchomości. Przyjąwszy, nawet, że wskazane w postanowieniach komorników księgi wieczyste obejmują nieruchomości (działki), których skarżący jest współwłaścicielem, to okoliczności z tym związane skarżący powinien wyjaśnić we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a najdalej w dodatkowych wyjaśnieniach. Skarżący jednakże tego nie uczynił, podobnie w sposób ogólny i wymijający opisał kwestie ponoszonych przez niego wydatków na media.
Wobec tego Sąd nie jest w stanie dokonać rzetelnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, tj. w sposób, który by prowadził do jednoznacznego wniosku, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący bowiem w żaden sposób nie wykazał tej przesłanki.
Stwierdzić zatem należy, że kwestionowanym postanowienie Referendarz Sądowy prawidłowo i zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza Sądowego.