Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 sierpnia 1996 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "K." Sp. z o.o. na postanowienie Wojewody z dnia 31 stycznia 1996 r. w przedmiocie dopuszczenia na podstawie art. 31 par. 2 Kpa na prawach strony Zarządu Wspólnoty Mieszkańców Nieruchomości przy ul. P. w W. w postępowaniu administracyjnym o pozwoleniu na budowę Centrum E. na działce przy ul. P. w W. - stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, zasądzając od Wojewody na rzecz "K." Sp. z o.o. w W. (...) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W sprzeciwie od tego wyroku Zarząd Wspólnoty Mieszkańców Nieruchomości przy ul. P. w W. podnosi, że istotnie Wspólnota nie jest organizacją społeczną, ale ma przymiot strony postępowania z mocy art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane w związku z art. 28 Kpa i wobec tego w ocenie Wspólnoty zaskarżone postanowienie było w pełni prawidłowe. Na rozprawie pełnomocnik Wspólnoty podniósł, że Wspólnota należy do stowarzyszenia "P.M." i ma wobec tego status organizacji społecznej. Strona skarżąca i strona przeciwna wniosły o oddalenie sprzeciwu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 stycznia 1996 r. Wojewoda rozpoznając zażalenie Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości przy ul. P. w W. na postanowienie Prezydenta m. W. z dnia 16 października 1995 r. odmawiające dopuszczenia do udziału Wspólnoty Mieszkaniowej w postępowaniu na prawach strony - na podstawie art. 31 par. 1 i art. 138 par. 2 Kpa w związku z art. 144 Kpa dopuścił Zarząd Wspólnoty Mieszkańców Nieruchomości przy ul. P. w W. do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym inwestycji Centrum E. przy ul. P. w W. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podniesiono, że organ I instancji odmówił dopuszczenia do udziału wyłączającego się Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej jako strony w postępowaniu z uwagi na niewykazanie interesu prawnego ani interesu faktycznego, gdyż pomiędzy terenem planowanej inwestycji objętej postępowaniem a budynkiem Wspólnoty znajduje się pas gruntu należący do Gminy.
Organ I instancji przyjął, iż Wspólnota nie jest właścicielem działki sąsiadującej z projektowaną inwestycją E. ani też osobą trzecią w rozumieniu przepisów art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane. W ocenie organu II instancji postanowienie organu I instancji zostało wydane z naruszeniem art. 28 Kpa. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia podnosi, że budynek przy ulicy P. znajduje się bezpośrednio w bliskości projektowanego obiektu Centrum E. Mieszkańcy obiektu przy ul. P. są najbliższymi sąsiadami projektowanej inwestycji.
W ocenie organu odwoławczego postanowienie pierwszoinstancyjne rażąco narusza interes faktyczny i prawny wspólnoty mieszkańców budynku położonego przy ul. P. Zdaniem organu II instancji dla istoty sporu nie ma znaczenia czyją własność stanowi pas terenu o szerokości 4 m znajdujący się pod projektowaną inwestycją E. a posesją P. "W danym przypadku budynki sąsiadują ze sobą, mieszkańcy budynku P. są więc także sąsiadami projektowanego Centrum, a zatem realizacja powyższego Centrum może naruszać uzasadnioną ochronę interesów w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 2b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, a także art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym.
Skargę na powyższe postanowienie wniosło K. Sp. z o.o. inwestor obiektu pod nazwą E. przewidzianego do realizacji przy ul. P. i w jej uwzględnieniu cytowanym wyrokiem stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia.
Analizując wniesiony sprzeciw Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymuje swą uprzednią ocenę, że zaskarżone postanowienie jest dotknięte wadą nieważności.
Wyrażona w art. 10 par. 1 Kpa zasada czynnego udziału stron w postępowaniu nakłada na organy administracji obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, a naruszenie tej zasady uprawnia stronę do zgłoszenia wniosku o wznowienie postępowania, gdy bez jej udziału zapadła ostateczna decyzja /art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa/. Statuując tę zasadę przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie przewidziały poza uregulowaniem zawartym w art. 31 par. 2 Kpa, wydawania przez organy administracji w toku postępowania postanowień o dopuszczeniu do udziału danego podmiotu w sprawie w charakterze strony. Stosując art. 28 Kpa organy administracji oceniają, jaki jest w prowadzonym postępowaniu administracyjnym krąg podmiotów, którym służy przymiot strony i zapewniają tym podmiotom udział w postępowaniu przez działania faktyczne i czynności procesowe zawiadamiając o czynnościach procesowych, takich jak wszczęcie postępowania, przeprowadzeniu dowodów, wzywając do zapoznawania się ze zgromadzonymi dowodami, dołączając wydane orzeczenia itp.
Odmowa dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze strony danego podmiotu może przybrać formę orzeczenia administracyjnego np. jako odmowa wszczęcia postępowania /art. 61 Kpa/, stwierdzenia niedopuszczalności odwołania /art. 134 Kpa/, odmowa wznowienia postępowania /art. 149 par. 3 Kpa/ wówczas, gdy organ administracji ustali, że zgłaszająca żądanie osoba /fizyczna czy prawna/ nie ma interesu prawnego, tj. że jej żądanie dopuszczenia do udziału w postępowaniu nie jest oparte na konkretnej normie prawa materialnego.
W szczególności podnieść należy, iż z treści art. 28 Kpa nie można wyprowadzić właściwości organu administracji do wydawania postanowień o dopuszczeniu do udziału w charakterze strony danego podmiotu. Jedynie w odniesieniu do organizacji społecznych w art. 31 par. 2 Kpa przewidziano dopuszczenie ich do udziału w sprawie na prawach strony w formie postanowienia, w pozostałych przypadkach, o czym była mowa wyżej, nie ma podstaw do orzekania o dopuszczeniu do udziału w postępowaniu administracyjnym danego podmiotu.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji jako podstawę rozstrzygnięcia przytoczyły art. 31 par. 2 Kpa, jednak w uzasadnieniu postanowień organy obu instancji nie wskazują, że Wspólnota Mieszkaniowa Nieruchomości przy ul. P. jest organizacją społeczną.
Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia powołując się na art. 28 Kpa wskazuje, że z uwagi na treść art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - Wspólnota Mieszkańców ma interes prawny w rozpoznawanej sprawie i jest stroną postępowania. Oznacza to, że organy administracji nie przypisują w rozpoznawanej sprawie Wspólnocie Mieszkańców Nieruchomości przy ul. P. w W. przymiotu organizacji społecznej. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 29 czerwca 1994 r. o własności lokali /Dz.U. nr 85 poz. 388/ wspólnotę mieszkaniową tworzy ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości. Wspólnota mieszkaniowa w myśl powyższego może nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana, a zatem jest tzw. ułomną osobą prawną. Zdolność do udziału wspólnoty mieszkaniowej w postępowaniu administracyjnym wynika z treści art. 29 Kpa.
Jeśli zatem Wspólnota Mieszkańców Nieruchomości przy ul. P. nie jest organizacją społeczną, co w istocie przyznają w uzasadnieniach swych postanowień organy obu instancji, to nie były one właściwe w sprawie wydawania postanowień o dopuszczeniu tej wspólnoty do udziału w sprawie w charakterze strony, bowiem przepisy - o czym była mowa wyżej - nie dają organom administracji uprawnień do orzekania w tym zakresie mocą postanowień, które mogą być w tym zakresie wydawane wyłącznie w odniesieniu do organizacji społecznych /art. 31 par. 2 Kpa/.
Ocenić zatem należy, iż postanowienia obu instancji dotknięte są wadą przewidzianą w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.
Z materiałów sprawy wynika, że w związku z wnioskiem Zarządu Wspólnoty Mieszkańców Nieruchomości przy ul. P. w W. o dopuszczenie do udziału w sprawie wszczęte zostało postępowanie dotyczące wznowienia postępowania w sprawie dotyczącej udzielenia pozwolenia na budowę Centrum E. na działce przy ul. P. w W., w tym też postępowaniu kierując się treścią art. 28 i art. 29 Kpa i art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 89 poz. 414/ organ administracji winien ocenić, czy wymieniona Wspólnota ma przymiot strony w postępowaniu, dot. udzielenia pozwolenia na budowę.
Naczelny Sąd Administracyjny badając legalność zaskarżonego postanowienia - wbrew stanowisku prezentowanym w sprzeciwie - nie wykluczył udziału strony zainteresowanej w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony, wskazując, iż kwestia ta winna być przedmiotem oceny w toku postępowania, nie może natomiast być przesądzona postanowieniem wydanym na podstawie art. 31 Kpa, bowiem strona zainteresowana nie jest organizacją społeczną, a ma status, z mocy ustawy o własności lokali, ułomnej osoby prawnej.
Z tych przyczyn ocenić należy sprzeciw jako nieuzasadniony i dlatego na podstawie art. 47 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono o utrzymaniu w mocy cytowanego na wstępie wyroku z dnia 19 sierpnia 1996 r.