Uzasadnienie
Decyzją z 9 kwietnia 1998 r. wydaną z upoważnienia Wojewody G. odmówiono zwrotu nieruchomości położonej w S. przy ul. E. P. 13, dawniej oznaczonej numerem 36, stanowiącą obecnie część działki nr 113/1 o pow. 1.141 m2 objętej księgą wieczystą 3887 i część działek nr 104 i 100/1 objętych księgą wieczystą 1042 SR w S. Z dokonanych ustaleń wynika, że wyrokiem NSA OZ w G. z 19 czerwca 1996 r. uchylono decyzje Wojewody G. i Kierownika Urzędu Rejonowego o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Nieruchomość ta została nabyta notarialną umową z 25 maja 1961 r. od użytkowników wieczystych na cele użyteczności publicznej - budowę hoteli i pensjonatów. Drugą umową notarialną nr 1462/60 Władysław i Irena L. nabyli wieczyste użytkowanie nieruchomości położonej w S. przy ul. K.
- Umowę tę poprzedziła decyzja administracyjna z 4 maja 1961 r., przyznająca powyższą parcelę "w zamian za parcelę przy ul. E. P. 13 w S.". Nieruchomość została oddana decyzją z 14 lutego 1963 r. CRZZ na rozbudowę i modernizację związkowego ośrodka wypoczynkowego. Decyzją z 10 września 1990 r. orzeczono wygaśnięcie użytkowania przedmiotowego gruntu państwowego na rzecz OPZZ, gdyż nieruchomość stała się zbędna użytkownikowi. Według pisma Urzędu Miasta S. z 3 kwietnia 1997 r. w 1990 r. OPZZ jako następca prawny zakończyło działalność Ośrodka Wypoczynkowego "Bursztyn" i przekazało Ośrodek Towarzystwu Inwestycyjno-Handlowemu G.-H. Obecnie właścicielem działek jest Gmina Miasta S., która wydzierżawiła je spółce z o.o. "C.-P." z przeznaczeniem na prowadzenie działalności hotelowo-szkoleniowej. Działka nr 113/1 zabudowana jest budynkiem dwukondygnacyjnym a na jej części znajduje się zieleń z drzewami. Działka nr 104 wykorzystywana jest jako parking o nawierzchni utwardzonej. Część działki 100/1 stanowi pas zieleni przy deptaku. Według planu zagospodarowania przestrzennego przedmiotowe działki położone są na terenie przeznaczonym na rekreacje i funkcje uzdrowiskowe. Zdaniem organu I instancji nie ma przesłanek zwrotu określonych w art. 136 ustawy, gdyż teren służy realizacji celów wywłaszczenia a ponadto wnioskodawcy nie wyrazili zgody na ew. zwrot działki zamiennej.
Decyzją z 16 września 1998 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego za poprzedniego właściciela uznaje się osobę, która została pozbawiona własności wskutek wywłaszczenia /art. 4 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami/. Nie przysługuje natomiast roszczenie o zwrot wieczystemu użytkownikowi. W niniejszej sprawie istnieje żądanie zwrotu wieczystego użytkowania. Należało zatem umorzyć postępowanie o zwrot, ale decyzja odmowna również nie narusza prawa.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Katarzyna L.L., Piotr L. i Magdalena J. stwierdzają, że wywłaszczenie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto nigdy nie zrealizowano celu wywłaszczenia w postaci budowy hoteli i pensjonatów. Działka 113/1 zabudowana jest domem typu willowego. To samo dotyczy działki 113/2 i 113/3. Na działce 113/4 znajduje się hotel Bursztyn. Nieruchomości 113/2, 113/3 i 113/4 zostały sprzedane przez Gminę. Nie straciła aktualności uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1996 r. /III AZP 3/95/.
W odpowiedzi na skargę potwierdzono stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji z podkreśleniem, że wnioskowany do zwrotu teren nadal służy realizacji celów wywłaszczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W wydanej w tej sprawie uchwale z dnia 25 stycznia 1996 r. Sąd Najwyższy rozpoznając przedstawione pytanie prawnie stwierdził:
"Z mocy art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (...) zwrotowi jako prawo użytkowania wieczystego gruntu może również podlegać wywłaszczone prawo odpłatnego użytkowania tego gruntu jako prawo wieczyste ustanowione na podstawie art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia mieszkalnego na cele mieszkaniowe oraz cele budownictwa domów jednorodzinnych /Dz.U. nr 49 poz. 326/".
Teza tej uchwały odnosiła się do przedmiotowej nieruchomości, a z jej uzasadnienia wynika możliwość dokonania w trybie art. 69 ust. 1 cytowanej ustawy nie tylko zwrotu własności, ale także przywrócenia innych praw rzeczowych na nieruchomości w tym także użytkowania wieczystego.
Taki sam pogląd wyraził w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 czerwca 1996 r. uchylającym decyzje Wojewody G. i Kierownika Urzędu Rejonowego w G. odmawiających zwrotu przedmiotowej nieruchomości.
Według art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd i organ administracyjny. W decyzji organu drugiej instancji utrzymującej w mocy decyzję o odmowie zwrotu przesłanką rozstrzygnięcia było przyjęcie poglądu odmiennego niż zawarty w wyroku NSA z dnia 19 czerwca 1996 r. a także uchwale Sądu Najwyższego. Należy przy tym podkreślić, że organ drugiej instancji jako przesłankę rozstrzygnięcia przyjął jedynie to, że wieczysty użytkownik nie ma roszczenia o zwrot przejętego prawa, bez dokonywania oceny innych przesłanek zwrotu.
Wyrok NSA a także uchwała Sądu Najwyższego wydane zostały na tle stanu prawnego uregulowanego ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca je decyzja organu pierwszej instancji zapadły pod rządami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/. Przy zmienionym stanie prawnym nie działa zasada wyrażona w powołanym wyżej art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /por. np. T. Woś: Postępowanie sądowoadministracyjne, WPPWN 1996, str. 256 i nast./. Dotyczący zwrotu nieruchomości art. 136 /w związku z art. 137/ ustawy o gospodarce nieruchomościami ma inne brzmienie niż dotyczący tej kwestii art. 69 poprzednio obowiązującej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Według jednak stanu prawnego wynikającego z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, obowiązuje ta sama zasada, co poprzednio. Mianowicie pojęcie "zwrot nieruchomości lub jej części" oznacza restytucję prawa własności a także restytucję prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela lub wieczystego użytkownika /por. np. G. Bieniek, A. Hopfer, Z. Marmaj, E. Mzyk, R. Źróbek. Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami, ZCO, Wyd. II, t. II Z.-G. 2000, str. 172 i nast./. W tym zakresie nie nastąpiła zatem zmiana stanu prawnego.
Wbrew tym zasadom organ drugiej instancji w swoim rozstrzygnięciu przyjął odmienne założenie i nie dokonał przy tym, jak zaznaczono, oceny pozostałych przesłanek dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. To samo, w pewnym zakresie, dotyczy również decyzji organu pierwszej instancji. Dlatego na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym należało uchylić obie te decyzje.
W toku ponownego rozpoznania sprawy należy więc w pierwszej kolejności rozstrzygnąć, według przytoczonych wyżej zasad istnienie lub brak przesłanek zwrotu przedmiotowej nieruchomości.
Dalszą kwestią jest natomiast wynikający z art. 140 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami obowiązek zwrotu odszkodowania i nieruchomości zamiennej. Przede wszystkim ustalenia wymaga to, czy położona przy ul. K. 23 działka ma charakter nieruchomości zamiennej w rozumieniu tego przepisu. W toku postępowania administracyjnego a także w postępowaniu sądowym taki charakter nieruchomości był bowiem przez skarżących kwestionowany.