Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 7 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 548/17

Uzasadnienie

[...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z [...] r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania "A" Sp. z o.o, utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. z [...] r. nr [...], o stwierdzeniu u B. K. choroby zawodowej: przewlekle choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3 - 6 i § 1.1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

W podstawie prawnej organ powołał m.in. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U z 2016 r. poz. 23 ze zm., zwanej dalej K.p.a.), art. 235¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm. zwanej dalej K.p.) oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tj.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1367).

Z akt administracyjnych wynika, że [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. wszczął postępowanie administracyjne, w związku ze zgłoszeniem podejrzenia, przez specjalistę medycyny pracy z Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S., że u B. K. wystąpiła choroba zawodowa. W toku postępowania administracyjnego na podstawie ocen narażenia zawodowego ustalono, iż B. K. pracowała w warunkach, które stwarzały możliwość wystąpienia choroby zawodowej w trakcie zatrudnienia w:

1. - Przedsiębiorstwie Produkcyjno - Handlowym "B" S. B. w R. (zakład zlikwidowany) w okresie od 3.09.1986 r. do 5.08.1995 r. na stanowisku krawcowa (karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z 13.12.2016 r. sporządzona przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. na podstawie przesłuchania B. K. z [...] r.). B. K. w w/w zakładzie szyła odzież damską lekką (np. sukienki, bluzki, fartuchy, fartuchy dziecięce - szycie modeli od początku do końca). Szycie przy użyciu maszyny do szycia typu domowego (Łucznik) w systemie ośmiogodzinnym 5 dni w tygodniu na stawkę, nie na akord (bez nadgodzin). Ilość szytej odzieży zależna od modelu i trudności wykonania. Ponadto podczas szycia danego modelu odzieży prasowała oraz obrzucała brzegi materiału. Szycie 90% dniówki, prasowanie 10 % dniówki.
2. - "A" Sp. z o.o. w R., w okresie od 1.10.1999 r. do nadal na stanowisku krawcowa (karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z 7.11.2016 r. sporządzona przez przedstawiciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. wraz z przedstawicielem służb BHP w/w zakładu). Do obowiązków w/w należy szycie różnego rodzaju odzieży - w zależności od produkcji (całe wzory). Produkcja bardzo zróżnicowana, szycie od początku do końca (odszywanie kieszeni, tyłów odzieży, rękawów itp.) przy użyciu maszyn do szycia - przeważnie praca z użyciem stębnówki odzieżowej typu JUKI. Praca na hali w zakładzie w R. przy ul. [...] w grupie ok. 70 osobowej w systemie ośmiogodzinnym w większości w akordzie (ilość sztuk uszytej odzieży w akordzie trudna do oszacowania ze względu na zróżnicowaną produkcję). Od około 4 lat również praca w systemie tzw. "godziny zlecone". Około 10 % dniówki - prasowanie żelazkiem parowym.
3. - Zakład Krawiecki "C" M. K. w R. został zlikwidowany. Z tego powodu Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. nie przeprowadził oceny narażenia zawodowego dotyczącej B. K. w tym zakładzie.

Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w S. orzeczeniem lekarskim z [...] r. nr [...], rozpoznał u B. K. chorobę zawodową - przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że w oparciu o dane z wywiadu chorobowego, badanie przedmiotowe, konsultację neurologiczną, ortopedyczną, analizę udostępnionej dokumentacji medycznej oraz aktualny wynik badania neurograficznego u w/w rozpoznano stan po uwolnieniu lewego nerwu pośrodkowego z utrzymującymi się klinicznymi i neurograficznymi objawami prawostronnego zespołu cieśni nadgarstka.

Biorąc pod uwagę opis sposobu wykonywania pracy, przekazany przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. w piśmie z [...] r., z którego wynika, iż praca B. K. wykazywała cechy monotypii w zakresie stawów nadgarstkowych, a także uwzględniając przeprowadzoną diagnostykę różnicową, istnieją podstawy do uznania, z przeważającym prawdopodobieństwem, zawodowej etiologii schorzenia.

W tej sytuacji organ pierwszoinstancyjny decyzją z [...] r. stwierdził istnienie u B. K. choroby zawodowej - przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka.

Odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej złożyła firma "A" Sp. z o.o. Wniosła o jej uchylenie, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że sposób wykonywania pracy stwarzał możliwość powstania choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Zdaniem Spółki, B. K. nie wykonywała pracy monotypowej, szyjąc różne części garderoby często zmieniała pozycję, musiała przerywać pracę, by zmienić np. ułożenie przedmiotu, szyjąc lub prasując angażowała różne części mięśni lub nerwów. Nie wykonywała pracy na taśmie produkcyjnej. Spółka zarzuciła, że organ nie wyjaśnił też istotnych dla sprawy okoliczności, a w szczególności prawdziwych warunków pracy B. K., ani też innych czynników powodujących schorzenie cieśni nadgarstka, np. wystąpienia chorób ustrojowych, cukrzycy, tarczycy i innych. Nadto Spółka nie miała możliwości czynnego uczestniczenia w ustaleniach co do charakteru i warunków pracy B. K..

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu odwołał się do definicji choroby zawodowej zamieszczonej w art. 235¹ K.p.

Analizując ustalenia stanu faktycznego organ wyjaśnił, że przeprowadzone postępowanie wykazało, że B. K.: w latach 1982-1986 pracowała w Zakładzie Krawieckim "C" M. K. w R., który został zlikwidowany, jako uczeń-krawcowa, w latach 1986-1995 w Przedsiębiorstwie Produkcyjno - Handlowym "B" S. B. w R. (zakład zlikwidowany) na stanowisku krawcowa, w okresie od 1 października 1999 r. do nadal w "A" Sp. z o.o. w R. na stanowisku krawcowa. Zdaniem organu wykonywała pracę monotypową, obciążającą stawy nadgarstkowe, co stwarzało możliwość powstania choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Organ odwoławczy podał, że B. K. była badana na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych w Poradni Chorób Zawodowych w S. Ośrodka Medycyny Pracy w K.. W wyniku badania wydano orzeczenie lekarskie z [...] nr [...], w którym lekarze orzecznicy rozpoznali chorobę zawodową - przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1 K.p.

W oparciu o to orzeczenie lekarskie organ odwoławczy wskazał, że w ramach postępowania diagnostyczno-orzeczniczego w WOMP wykonano badanie ogólnolekarskie, przeprowadzono wywiad chorobowy, konsultację neurologiczną, ortopedyczną, analizę udostępnionej dokumentacji medycznej oraz aktualny wynik badania neurograficznego i rozpoznano stan po uwolnieniu lewego nerwu pośrodkowego z utrzymującymi się klinicznymi i neurograficznymi objawami prawostronnego zespołu cieśni nadgarstka.

Następnie organ podał, że w ocenie lekarzy orzeczników praca wykonywana przez B. K. dawała podstawę do uznania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy stwierdzaną chorobą, a sposobem wykonywania pracy.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, iż jednostki uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym nie są zobowiązane do jednoznacznego ustalania przyczyn choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych jeśli występuje ona w populacji generalnej również z przyczyn w ogóle niezwiązanych z warunkami pracy zawodowej (np. zespół cieśni nadgarstka). Podkreślił, że rozpoznana choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala przyjąć z wysokim prawdopodobieństwem, że wykonywana praca mogła spowodować powstanie choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni nadgarstka. Wyjaśnił, że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały.

Nie wyłącza to możliwości wykazania, że mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową.

W skardze skierowanej do wojewódzkiego sądu administracyjnego, pełnomocnik skarżącej Spółki, wniósł o uchylenie decyzji drugoinstancyjnej oraz poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. z [...]r., zarzucając obrazę art. 7 i art.77 K.p.a. przez przyjęcie, że spółka "A" potwierdziła narażenie powstania choroby zawodowej, mimo że nie doszło do takiej sytuacji co sprawia, że opis sposobu wykonywanej pracy przekazany przez Inspektora Sanitarnego w R. jest nieprzydatny dla sprawy i ustalenie na jego podstawie pracy B. K. jako pracy wykazującej cechy monotypu w zakresie stawów nadgarstkowych jest nieprawidłowe.

Ponadto zarzucił błąd w ustaleniach przez przyjęcie, że sposób wykonywania pracy stwarzał możliwość powstania choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, podczas gdy ustalenie to oparto na rzekomym potwierdzeniu przez Spółkę narażenia B. K. na powstanie przedmiotowej choroby na karcie oceny narażenia zawodowego - co nie miało miejsca i było wynikiem oczywistej omyłki. Niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności, a w szczególności prawdziwych warunków pracy B. K., co pozwoliłoby na odmienną ocenę stanu zdrowia wspomnianej i prawidłowe wykazanie zawodowej etiologii schorzenia, a w szczególności pozwoliłoby odpowiedzieć na pytanie, czy B. K. pracowała w warunkach stwarzających ryzyko wystąpienie cieśni nadgarstka, skoro dane zawarte w orzeczeniu lekarskim oraz w formularzu narażenia zawodowego, stanowią podstawę decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej to odmienna ocena narażenia zawodowego od tej, która została dokonana w niniejszej sprawie może doprowadzi do zmiany orzeczenia lekarskiego.

Pełnomocnik podkreślił, że materiał dowodowy zebrany w sprawie wymaga uzupełnienia, co wiąże się z realizacją nałożonego na organy administracji o obowiązku dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy.

W uzasadnieniu pełnomocnik wyjaśnił, że w karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej w punkcie 15-tym zawarto omyłkową informację jakoby czynniki, które wskazują jako przyczynę powstania choroby zawodowej istniały od 1.10.1999 r. do nadal, podczas gdy informacja ta dotyczyła okresu pracy B. K. w Spółce "A" a nie pracy w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej. Nie prostowano tej nieścisłości gdyż uważano, że nie dotyczy to okresu pracy B. K. w firmie "A". W ocenie pełnomocnika zapis w rubryce 15 formularza jest błędny. B. K. nie wykonywała w skarżącej Spółce pracy monotypowej, nie funkcjonowała w zakładzie taśma, produkcja była jednostkowa, seryjna zaś występowała w niewielkim zakresie, najwyżej do 300 sztuk, B. K. szyjąc różne części garderoby często zmieniała swoją pozycję, nie skarżyła się nigdy na bóle ręki i nie wnosiła o zmianę stanowiska pracy. W sytuacji zawarcia w poz. 15-tej karty oceny, prawidłowej informacji o warunkach pracy B. K. w skarżącej Spółce, orzeczenie lekarskie byłoby inne.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art.145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.).

Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając we wskazanych ramach zaskarżoną decyzję wskazać trzeba, że jest ona zgodna z prawem.

W pierwszym rzędzie przypomnieć przyjdzie, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje więc zachowanie dwóch wymogów. Pierwszym z nich jest występowanie schorzenia odpowiadającego schorzeniu zamieszczonemu w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia; drugim - ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy).

Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Wywołuje ją praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 rozporządzenia podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 omawianego aktu wykonawczego.

W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy – opierając się na orzeczeniu uprawnionej jednostki medycznej - stwierdził, że u pracownicy skarżącej Spółki zdiagnozowano obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka, a jest to choroba zamieszczona w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia, wym. w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że B. K. pracowała w narażeniu zawodowym od 1982 r., wystąpienie choroby zespołu cieśni nadgarstka obydwu rąk wynika z jednoznacznych ustaleń uprawnionej jednostki orzeczniczej; przy czym [...]r. przeprowadzono zabieg odbarczenia nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka po stronie lewej. Z informacji B. K., podanej w piśmie procesowym z [...]r. skierowanym do tut. Sądu wynika, że [...]r. został u niej przeprowadzony zabieg odbarczenia nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka po stronie prawej. Z informacji organu, zawartej w zaskarżonej decyzji, zabieg ten był planowany. Organ prawidłowo podkreślił związanie treścią orzeczenia lekarskiego z [...]r., w którym jednoznacznie stwierdzono zawodową etiologię schorzenia.

Z oceny narażenia zawodowego jednoznacznie wynika, że B. K.: w latach 1982-1986 pracowała w Zakładzie Krawieckim "C" M. K. w R., który został zlikwidowany, jako uczeń-krawcowa, w latach 1986-1995 w Przedsiębiorstwie Produkcyjno - Handlowym "B" S. B. w R. (zakład zlikwidowany) na stanowisku krawcowa, w okresie od 1 października 1999 r. do nadal w "A" Sp. z o.o. w R. na stanowisku krawcowa. Wykonywała pracę monotypową, obciążającą stawy nadgarstkowe, co stwarzało możliwość powstania choroby zawodowej, tj. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Bezsporne jest wystąpienie choroby stanowiącej chorobę zawodową oraz wykonywanie pracy w narażeniu zawodowym. Zasadniczy spór w sprawie dotyczy kwestii, czy powyższe ustalenia - w kontekście orzeczenia uprawnionej jednostki medycznej, na którym oparły się organy inspekcji sanitarnej, dają podstawę do przyjęcia, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy; czy też jest wynikiem czynników o charakterze pozazawodowym. Inaczej rzecz ujmując, czy istnieją podstawy do obalenia domniemania, a ich niedostrzeżenie przez organ jest wynikiem niedostatków postępowania dowodowego; w szczególności oparcia się na wadliwym – bo niekompletnym – orzeczeniu uprawnionej jednostki medycznej.

W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że przepis art. 235¹ Kodeksu pracy wyraźnie zakłada występowanie związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy a ujawnionym schorzeniem. Oznacza to, że w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (utrwalony pogląd judykatury - vide między innymi wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy, z 19 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 538/11, w Krakowie, z 16 czerwca 2012 r.,sygn. akt III SA/Kr 1183/10 oraz we Wrocławiu, z 12 czerwca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 134/12, publ.: orzeczenia. nsa.gov). Domniemanie to ma charakter wzruszalny, co oznacza, że w sytuacji, gdy u strony zatrudnionej w warunkach szkodliwych dla zdrowia zdiagnozowana zostaje jedna z chorób wymienionych w rozporządzeniu, schorzenia tego można nie uznać za chorobę zawodową wyłącznie w przypadku, gdy zostanie wykazane w sposób bezsporny, że jej etiologia ma charakter pozazawodowy.

Nie wystarcza tu więc jedynie wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Organy sanitarne mogłyby odmówić stwierdzenia choroby zawodowej jedynie w przypadku jednoznacznego i przekonującego ustalenia, że właśnie takie czynniki - a nie sposób wykonywania pracy - wywołały dolegliwość (vide: wyrok WSA w Gliwicach z 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 699/12, LEX nr 1365282).

Trzeba mieć na uwadze okoliczność, że domniemanie prawne prowadzi do zmiany ciężaru dowodu, co jest nieodłącznie związane ze zmianą samego tematu dowodu, gdyż przeprowadzone dowody zmierzają do obalenia wniosku domniemania prawnego (por. J. Nowacki: Domniemania prawne, Prace Naukowe Uniwersytetu [...]ego w K. nr 142, Katowice 1976 r., s. 47 oraz powołana tam literatura).

Prościej rzecz ujmując konstrukcja domniemania prawnego, to założenie przez ustawodawcę, że jeżeli zachodzi pewien fakt (podstawa domniemania), to należy uznać istnienie pewnego innego faktu prawotwórczego, prawa czy stosunku prawnego (skutek domniemania). Fakt określony jako podstawa domniemania podlega dowodzeniu na zasadach ogólnych. Fakt prawotwórczy, prawo czy stosunek prawny stanowiące skutek domniemania nie podlegają dowodzeniu. Stosujący prawo jest obowiązany przyjąć ich istnienie, jeżeli udowodniono fakty stanowiące podstawę domniemania. W analizowanym domniemaniu w podstawie wskazano fakt istnienia choroby odpowiadającej chorobie wymienionej w wykazie oraz fakt pracy w narażeniu zawodowym. Te dwie okoliczności muszą zostać udowodnione. Jeżeli zostaną wykazane, to ustawodawca nakazuje organom przyjąć – już bez prowadzenia postępowania dowodowego na tę okoliczność – istnienie choroby zawodowej.

Domniemanie jest jednak wzruszalne co oznacza, że ustawodawca założył, że mogą w rzeczywistości pojawić się sytuację, w których pomimo tego, że dojdzie do ustalenia faktów odpowiadających normatywnej treści podstawy domniemania, to choroba nie powinna być kwalifikowana jako choroba zawodowa. Jednak w takim przypadku konieczne jest przeprowadzenie przeciwdowodu, mocą którego dochodzi do zakwestionowania skutku domniemania. Aby organ mógł odmówić stwierdzenia choroby zawodowej pomimo tego, że choroba odpowiadająca schorzeniu zamieszczonemu w wykazie została przez uprawnioną jednostkę medyczną stwierdzona i wykazano pracę w narażeniu zawodowym, musi udowodnić, że rzeczywistość jest inna niż przyjął ustawodawca w skutku domniemania. Mając na uwadze związanie organu inspekcji sanitarnej orzeczeniami lekarskimi uprawnionych jednostek medycznych, rolą organu jest ocenie tych dowodów pod kątem możliwości przełamania domniemania.

Sąd stwierdza, że orzeczenie lekarskie, na którym oparły się organy jednoznacznie wskazuje, że u pracownicy stwierdzono chorobę obwodowego układu nerwowego – obustronny zespół cieśni nadgarstka. W wywiadzie ([...]r.) B. K. podawała bóle ramion i całych kończyn górnych, drętwienie palców I-III obu rąk, mrowienie wszystkich palców, sztywnienie kciuków, obrzęk dłoni około 6 lat. [...] r. przeprowadzono zabieg operacyjny nadgarstka lewego. W wykonanych badaniach EMG nerwów pośrodkowych stwierdzano: zespół cieśni nadgarstka po stronie prawej. Jednocześnie lekarze orzecznicy otrzymali rzetelną informację dotyczącą przebiegu pracy zawodowej pracownicy. Lekarze orzecznicy wskazali, że dokonano oceny narażenia środowiskowego, w której oceniono monotypowość ruchów roboczych w zakresie stawów nadgarstkowych. Stwierdzili, istnienie podstaw domniemania. Powyższe nakazuje przyjęcie skutku domniemania, jeżeli tego domniemania nie obalono.

Treść orzeczenia wskazuje, że jest wprost przeciwnie; lekarze orzecznicy jednoznacznie potwierdzili zasadność przyjęcia skutku domniemania. Przybliżając medyczne aspekty choroby zespołu cieśni nadgarstka ocenili, że w aspekcie poczynionych ustaleń dowodowych istnieje podstawa do uznania z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą obustronnym zespołem cieśni nadgarstka, a sposobem wykonywania pracy.

Powstaje zatem pytanie, czy rzeczywiście – jak wywodzi skarżąca - to orzeczenie lekarskie jest niekompletne; a w konsekwencji organ odwoławczy nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy i oparł się jedynie na omyłkowo podpisanym przez skarżącą Spółkę formularzu Karty oceny narażenia zawodowego z [...]r.

Sąd stwierdza, że organy prawidłowo oparły się na orzeczeniu lekarskim z [...] r. i nie było w tej sprawie potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego. Treść orzeczenia uprawnionej jednostki medycznej wskazuje, że lekarze orzecznicy byli w pełni świadomi, iż ich obowiązkiem jest ustalenie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą, a sposobem wykonywania pracy; czemu dali wyraz w ostatnim zdaniu na stronie 1 orzeczenia; nadto obowiązkowi temu podołali.

Zdaniem Sądu lekarze orzecznicy prawidłowo przyjęli, że w okolicznościach tej sprawy dla przełamania domniemania koniecznym byłoby wykazanie czynnika o pozazawodowym charakterze o tak istotnym znaczeniu dla stanu zdrowia pracownicy, że oddziaływanie tego czynnika przeważyłoby wynikające z domniemania wysokie prawdopodobieństwo związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą - obustronnym zespołem cieśni nadgarstka, a sposobem wykonywania pracy. W przypadku, gdy takiego nadzwyczaj istotnego czynnika, w wyniku badań i analizy dokumentacji medycznej nie dostrzegli, prawidłowo odstąpili od identyfikacji czynników pobocznych, jako nie mających znaczenia dla oceny etiologii schorzenia. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że w okolicznościach tej sprawy B. K. pracowała permanentnie w narażeniu przez 34 lata, licząc od 1982 r. do daty wszczęcia postępowania administracyjnego w 2016 r. i zaczęła odczuwać dolegliwości.

Występuje więc adekwatny związek przyczynowy pomiędzy kilkudziesięcioletnim negatywnym oddziaływaniem na jej organizm i zachorowaniem. Czynnik pozazawodowy musiałby mieć ekstremalny wymiar, aby jego istnienie mogło zniweczyć wysokie prawdopodobieństwo związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą obustronnym zespołem cieśni nadgarstka, a sposobem wykonywania pracy.

Jak słusznie podnosi się w judykaturze współistnienie czynników pozazawodowych - przy uznanym przez organy narażeniu zawodowym, występującym przez kilkadziesiąt lat pracy - nie jest bowiem wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt IV SA./Gl 183/15, LEX nr 1927148). Szczegółowa analiza czynników pozazawodowych ma znaczenie w przypadku krótkotrwałego narażenia, czy też w przypadku gdy narażenie występuje co prawda przez długi czas, ale charakter pracy powoduje, że w ciągu dnia pracy pracownik częściowo pracuje w narażeniu, a częściowo wykonuje prace w warunkach, które nie narażają na chorobę. W takich sytuacjach konieczne jest dogłębne przeanalizowanie wrażliwości osobniczej, możliwości kumulowania się negatywnego oddziaływania na organizm, a w szczególności istotności wpływu pozazawodowych czynników na wystąpienie choroby.

W okolicznościach tej sprawy nie było konieczności prowadzenia dalszego postępowania dowodowego i poszukiwania bliżej nieokreślonego czynnika pozazawodowego o tak nadzwyczajnym wpływie na powstanie choroby.

Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że zgromadzony materiał dowodowy daje podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Z powodów wyżej wyjaśnionych, w realiach tej sprawy, ocena całego materiału dowodowego dawała podstawę do przyjęcia, że okoliczności objęte żądaniem w zakresie relewantnym prawnie zostały udowodnione. Stawiając tę tezę Sąd jeszcze raz podkreśla, że nawet ustalenie współistnienia czynników pozazawodowych, czego domagała się skarżąca - przy uznanym przez organy narażeniu zawodowym, występującym przez kilkadziesiąt lat pracy - nie jest wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie. Jeżeli, w oparciu o opisany w orzeczeniu zakres diagnostyki i dostępną dokumentację, lekarze nie ustalili czynników o pozazawodowym charakterze o tak istotnym oddziaływaniu na organizm, że mogłyby prowadzić do zniweczenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy kilkudziesięcioletnią pracą w narażeniu a chorobą, to nie było konieczne wywodzenie na okoliczność ich istnienia. Sąd nie ma podstaw do kwestionowania wiedzy medycznej lekarzy orzeczników, a treść orzeczenia medycznego nie budzi żadnych wątpliwości w zakresie racjonalności przyjętych w nim ustaleń.

Tym samym Sąd podzielił pogląd organu odwoławczego, że zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia, stwierdzającego chorobę zawodową pracownicy skarżącej. Jednocześnie Sąd ocenił jako chybione zamieszczone w skardze zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych i przepisów prawa materialnego. Do zasadniczej części skargi Sąd odniósł się już wyżej. W tym miejscu trzeba jeszcze wskazać, że chybiony jest także zarzut, że praca skarżącej była różnorodna, nie odbywała się na taśmie, zatem nie mogła spowodować schorzenia zawodowego. Kwestia warunków pracy w skarżącej Spółce została prawidłowo przeanalizowana przez lekarzy orzeczników.

Nadto Sąd zauważa, że orzeczenie poddane kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu nie przesądza o odpowiedzialności konkretnych pracodawców – bo nie jest to jego celem, a praca w narażeniu w skarżącej spółce została jednoznacznie wykazana.

W tym stanie rzeczy niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 K.p.a., albowiem w trakcie postępowania organ podatkowy w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy i podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Zauważyć przy tym należy, że organ prowadzący postępowanie wyjaśniające nie ma obowiązku przeprowadzać wszystkich dowodów zawnioskowanych przez stronę. Organ prowadzi postępowanie dowodowe tylko w takim zakresie jaki jest konieczny do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Skoro, organ w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdził, że dysponuje materiałem dowodowym w oparciu, o który zostaną wyjaśnione istotne dla sprawy okoliczności, to nie musi zbierać dodatkowych dowodów na potwierdzenie dokonanych już wcześniej ustaleń. Wbrew temu co twierdzi skarżąca organy sanitarne nie miały podstaw do kwestionowania ustaleń faktycznych, dokonanych zgodnie z zasadami z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.