Uzasadnienie
Stowarzyszenie [...] wraz ze skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, opisane w rubrum, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów wpisu sądowego. Na nadesłanym następnie formularzu urzędowym Stowarzyszenie wskazało, że wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (bez opisania zakresu) oraz ustanowienie radcy prawnego. Przedstawiciel Stowarzyszenia napisała, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku: ruchomości i nieruchomości, jak również nie posiada żadnych akcji, udziałów, obligacji, oszczędności. Nie posiada konta bankowego, numeru REGON i NIP; swoją działalność opiera na dobrowolnych składkach członkowskich. Przedstawicielka Stowarzyszenia działa społecznie i nie pobiera żadnego wynagrodzenia za pełnioną funkcję. Stowarzyszenie prowadzi działalność typu non profit.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 stycznia 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 1062/16 odmówił przyznania prawa pomocy. Wskazał, że wnioskujące Stowarzyszenia jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015r., poz. 1393 z późn. zm., dalej jako P.s.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności, wynikających z art. 42 ustawy o stowarzyszeniach. W związku z tym, zgodnie z art. 42 ust. 2 P.s., stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które są środkami działania i które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., I OZ 519/09, Lex nr 574295).
Dodatkowo wskazał, że zmiana ustawy o stowarzyszeniach wprowadzona ustawą z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015r. poz. 1393), która weszła w życie z dniem 20 maja 2016 r., umożliwiła stowarzyszeniom pozyskiwanie środków z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej.
Referendarz ocenił, że w sytuacji rezygnacji przez członków Stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przy uwzględnieniu stanowiska członków Stowarzyszenia odmawiających uiszczania składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt.
II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Na marginesie referendarz wskazał na ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354).
W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego aktu w całości, zwolnienie w części, z kosztów wpisu sądowego oraz ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. Uzasadniając podkreśliło, że Sąd w żaden sposób nie zbadał stanu formalno-prawnego i materialnego Stowarzyszenia, stwierdzając w uzasadnieniu, że członkowie Stowarzyszenia nie uiszczają składek członkowskich, w związku z czym działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, skoro Stowarzyszenie złożyło oświadczenie wręcz przeciwne i zadeklarowało częściową wpłatę z tytułu wpisu, pochodzącą z dobrowolnych składek członkowskich, zaś Sąd do dnia dzisiejszego nie określił wysokości wpisu sądowego. Nadto Stowarzyszenie wskazało na prowadzenie innych spraw sądowoadministracyjnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804). Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, zgodnie z którym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. W takiej sytuacji referendarz sądowy postąpił trafnie, odmawiając przyznania prawa pomocy.
Sąd podkreśla rozróżnienie między dobrowolnością składek członkowskich, a niemożnością zgromadzenia środków finansowych – mimo czynionych wysiłków. Co należy wykazać, i która to okoliczność podlega weryfikacji w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.