Uzasadnienie
Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji pracy w P. w następstwie przeprowadzonej w Zakładzie Pracy K. S.A. z siedzibą we W. kontroli wydał [...] marca 2001r. nakaz nr [...] wypłaty wymienionym z imienia i nazwiska 39 pracownikom spółki, kwot bezpodstawnie potrąconego wynagrodzenia. Rozstrzygnięcie przywołało art./ 9 pkt 2a ustawy z 6 marca 1981r. o państwowej inspekcji pracy (tj. Dz.U. 2001, nr 124 poz. 1362 ze zm.) oraz art. 54 pkt 5 w zw. z art. 87 i 91 kp. W uzasadnieniu inspektor sanitarny podał, iż wymienionym tu w nakazie pracownikom potrącono z wynagrodzenia kwoty wbrew regulacjom art. 87 i 91 kp to jest, bez uzyskania pisemnej zgody pracowników na potrącenie. Od powyższego nakazu dowołanie wniósł pracodawca.
Odwołujący podnosił, że w tego typu sprawach droga administracyjna jest niedopuszczalna, gdyż właściwym do tego typu spraw jest sąd powszechny – sąd pracy. Rozpoznając odwołanie Okręgowy Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w P. decyzją z [...] kwietnia 2002r. zaskarżony nakaz utrzymał w mocy. Organ drugoinstancyjny w całości podzielił wywody zawarte w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia, dodatkowo wskazując, że postępowanie kontrolne inspektora pracy jest niezależne od postępowania sądowego. Skargę na powyższą decyzję wniosła spółka akcyjna K. w J. Strona zarzucała organom naruszenie jej interesów oraz prawa materialnego w uzasadnieniu skargi pracodawca podkreślał, że pracownikom w sposób prawidłowy powierzono mienie z obowiązkiem wyliczenia się z niego. Przeprowadzone inwentaryzacje stwierdziły niedobory. Na dokumentach widnieją podpisy pracowników materialnie odpowiedzialnych.
Niektórzy pracownicy podpisali oświadczeni o odpowiedzialności materialnej inni zaakceptowali wystawione noty księgowe, a kolejna grupa pracowników podpisała protokoły ze "stosownymi zobowiązaniami". Nadto skarżącą wyjaśniała, że jednemu pracownikowi dokonano potrącenia w następstwie postępowania egzekucyjnego, a trzem pracownikom wypłacono wynagrodzenie zgodnie z listą płac. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 20 stycznia 2005r. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzający ją nakaz inspektora pracy w części nakazującej wypłacić T.N. potrąconą z wynagrodzenia kwotę 183,70 zł, oddalając skargę w pozostałej części. Sąd tez określił, że nakaz zapłaty w części uchylającej nie podlega wykonaniu i oddalił wniosek o zwrot kosztów postępowania.
Sąd argumentował, iż wbrew twierdzeniom skargi w tej sprawie droga administracyjno – prawna była dopuszczalna. Art. 9 pkt 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) uprawnia organy Inspekcji Pracy do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Użyte w owym przepisie sformułowanie "należne wynagrodzenie" oznacza świadczenia pracownicze, które mają charakter bezsporny. W badanej sprawie spór nie dotyczy jednak wątpliwości co do składników wynagrodzenia i jego wysokości lecz tego, czy potrącenia określonych kwot z wynagrodzenia miały oparcie w przepisach prawa pracy. Dokonywanie ustaleń i orzekanie w tym zakresie mieszczą się zdaniem sądu w kompetencjach organu inspekcji pracy (art. 8 ust 1 pkt 1 ustawy z 6 marca 1981r. o Państwowej Inspekcji Pracy). W załączonych przez skarżącego dokumentach dotyczących 38 pracowników wymienione były jednak kwoty inne niż podane w nakazie wypłaty.
Nadto dokumenty te wcale nie przedstawiają zgody pracowników na potrącenie z wynagrodzenia za pracę. Dokonując wykładni art. 912 kp sąd przyjął, że pracownik wyrażający zgodę na potrącenie powinien mieć świadomość wysokości długu i świadomość podstawy odpowiedzialności. W konsekwencji przedmiotem zgody na potrąceni mogą być tylko takie kwoty, które są należne zakładowi pracy i określone co do wysokości. Takich przymiotów nie miały dokumenty będące podstawą potrącenia 38 pracowników ujętych w nakazie. Sąd uzupełniając postępowanie dowodowe ustalił, iż dwa dokumenty (przekaz zapłaty na rzecz Urzędu Skarbowego 63,70 zł oraz 120 zł na podstawie tytułu egzekucyjnego) stanowią podstawę prawidłowego potrącenia wskazanych kwot z wynagrodzenia T. N. i to bez jego imiennej zgody art. 87 §1 pkt 2. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 152, 208 prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
W skardze kasacyjnej wniesionej do Naczelnego Do Sądu Administracyjnego K. spółka akcyjna w J. zaskarżyła wyrok w części oddalającej skargę zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnie art. 91 kp. W ocenie skarżącego Sąd błędnie przyjął, iż zgoda pracownika na potrącenie poprzez takie czynności jak pisemne zaakceptowanie not księgowych nie stanowi przesłanki do potrącenia. Niewłaściwe tez Sąd zastosował normę art. 9 ust.1 pkt 2a ustawy z 6 marca 1981r. o Państwowej Inspekcji Pracy w zw. z normą z art. 8 i 10 Konstytucji RP. błędnie i wbrew zasadzie trójpodziału władz przyjmując, iż Państwowa Inspekcja Pracy jest uprawniona do dokonywania ustaleń zastrzeżonych dla władzy sądowniczej.
Rozpoznając kasację Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 grudnia 2005r. sygn. akt I OSK 461/05 uchylił zaskarżony wyrok w pkt 2 i 4 przekazując w tym zakresie sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie negując wywodów poczynionych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny co do wykładni art. 91 kp (wymieniona w tym przepisie zgoda pracownika nie może być blankietowa i powinna dotyczyć konkretnej istniejącej wierzytelności) zwrócił uwagę, iż z dokumentów przedłożonych przez skarżącą wynika, iż zdarzało się, że pracownicy w pisemnych oświadczeniach wyrażali zgodę na potrącenie z ich wynagrodzeń określonych kwot, wymienionych w notach księgowych. W taki przypadkach skarżący był uprawniony do dokonania potrąceń z wynagrodzeń za pracę tych pracowników. Ponieważ kwoty podane w nakazie zapłaty były rozbieżne z wymienionymi w dokumentach przedłożonych przez skarżącą, a nie wyjaśniono czym te różnice były spowodowane i jakie kwoty z jakiego tytułu zostały w ocenie organów administracji publicznej niezasadnie potrącone, zarzut skargi kasacyjnej co do naruszenia przepisu art. 91 kp jest uzasadniony.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił także wywody sądu I instancji, że wynagrodzenie należne, to wynagrodzenie zindywidualizowane co do wysokości, okresu do którego się odnosi i do tytułu i kognicja Państwowej Inspekcji Pracy wynikająca z art. 9 ust.1 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy ma zastosowanie tylko w sytuacjach gdy ujęte w tym przepisie należności mają charakter bezsporny.
Ponowne rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, o tyle, iż organy Państwowej Inspekcji Pracy orzekające w tej sprawie w obu instancjach nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnie wpływających na rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm. dalej: ppsa). W istocie bowiem w aktach znajdują się dokumenty rozbieżne w swej treści z ustaleniami dokonanymi przez organy orzekające w toku postępowania administracyjnego. Część bowiem pracowników wyraziło zgodę na potrącenie z ich wynagrodzenia określonych kwot wymienionych w notach księgowych niesprzecznie z zasadami wynikającymi z art. 91 kp w zw. z art. 300 kp, a także art. 58 § 1 i 78 § 1 kc. Na tą rozbieżność zwrócił już uwagę wojewódzki sąd administracyjny w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia z 20 stycznia 2005r. Także strona skarżąca naprowadzała na tę okoliczność i w skardze i w skardze kasacyjnej.
Również Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku z 21 grudnia 2005r. podkreślał, że załączona do akt dokumentacja wskazuje iż część pracowników w swoich pisemnych oświadczeniach wyraziło zgodę na potracenie z wynagrodzenia określonych kwot wymienionych w notach księgowych. Przykładowo sąd wskazał tu na oświadczenia S. T., A. K., P. M., U.G., W. M. i A. S. Jakkolwiek miały rację organy administracji publicznej orzekające w tej sprawie jak i wojewódzki sąd administracyjny w Poznaniu w swoim rozstrzygnięciu z 20 stycznia 2005r. iż zgoda pracownika na potrącenie z wynagrodzenia za pracę w okolicznościach art. 91 kp wymaga złożenia pisemnego oświadczenia i nie może być ona blankietowa, a zatem powinna dotyczyć konkretnej, istniejącej wierzytelności, bo pracownik który takie oświadczenie woli składa musi mieć świadomość wielkości długu oraz przesłanek odpowiedzialności, to jednak nie zwróciły uwagi i nie omówiły tego w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, że część oświadczeń pracowniczych da się zakwalifikować jako zgodę wyrażoną niesprzecznie z przedstawionymi wyżej regułami.
Taki stan rzeczy może w konsekwencji uzasadniać stanowisko skarżącego iż był on uprawniony do dokonania potrąceń z wynagrodzenia za pracę co do tej grupy pracowników. Jednocześnie z akt administracyjnych wynika, że podane w nakazie zapłaty kwoty nie odpowiadają wprost kwotom wymienionym w dokumentach przedłożonych przez skarżącą. Organu administracji publicznej nie wyjaśniły czym ter różnice były spowodowane i jakie kwoty oraz z jakiego tytułu zostały według inspektora pracy niezasadnie potrącone. Tą też okoliczność jako niedostatecznie wyjaśnioną wskazywał wyraźnie w swoim uzasadnieniu także Naczelny Sąd administracyjny. W tych warunkach nie można przyjąć by wszystkie okoliczności sprawy istotne dla rozstrzygnięcia zostały przez organy prowadzące postępowanie administracyjne w tej sprawie wyjaśnione, co stanowi podstawę do wyeliminowania zaskarżonych aktów w zakresie uchylonym przez Naczelny Sąd Administracyjny z obrotu prawnego (punkt 1 wyroku) zgodnie z dyrektywą płynącą z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w zw. z art. 135 procedury sądowoadministracyjnej (ppsa). O kosztach i o wykonalności (punkt 2 i 3) orzeczono zgodnie z art. 200 i 152 ppsa.
Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej powinny dokładnie wyjaśnić przedstawione powyżej okoliczności, a później je ocenić zgodnie z dyspozycją art. 91 kp, a swoje stanowisko stosownie do ogólnych wskazań wynikających z ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz art. 107§ 3 kpa umotywować. Z treści rozstrzygnięcia NSA wyraźnie wynika, że generalnie inspektor pracy jest uprawniony do wydawania nakazu wypłaty między innymi wynagrodzeń pracowniczych o ile dotyczą wynagrodzenia należnego. Podzielając ów pogląd niezależnie od treści art. 190 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.
/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ P. Miładowski
PG/