Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. Stowarzyszenie [...] (zwane dalej również jako "skarżące Stowarzyszenie") złożył do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., znak [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym. Skarżące Stowarzyszenie złożyło również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżące Stowarzyszenie wskazało, że nie ma żadnych środków finansowych ani majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit".
Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że stowarzyszenie wnosząc o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; zwanej dalej jako "p.p.s.a.") powinno wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zdaniem orzekającego w sprawie referendarza, skarżące Stowarzyszenie nie wykazało istnienia wskazanych wyżej przesłanek.
Nadto wskazując na znajdujący się w aktach statut uznano, że wybierając formę stowarzyszenia zwykłego przyjęto, że stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczania składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby zatem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek.
W ustawowo przewidzianym terminie skarżące Stowarzyszenie złożyło sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, iż zaskarżone postanowienie winno być uchylone w całości. Ponadto skarżące Stowarzyszenie wniosło o sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu oraz zwolnienie w części z kosztów wpisu sądowego od skargi.
W uzasadnieniu sprzeciwu skarżące Stowarzyszenie wskazało, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Skarżące stowarzyszenie wskazało, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalnoprawny polegający na braku określenia, że postępowanie w sprawie dotyczy postanowienia Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Dalej skarżące Stowarzyszenie zarzuciło postanowieniu referendarza, że ten nie ustalił prawidłowo stanu formalnoprawnego sprawy i błędnie ocenił stan majątkowy Stowarzyszenia, stwierdzając w uzasadnieniu, że członkowie nie uiszczają składek członkowskich, co nie zostało poparte żadnym dowodem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu).
Oceny złożonego przez skarżące Stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, należało dokonać w oparciu o przesłanki zawarte w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nie posiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).
Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza PPPr i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za nie wystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż skarżące Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. Jeżeli bowiem działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego.
Skarżące Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż skarżące Stowarzyszenie jest organizacją "non profit".
Jak wynika ze znajdującego się w aktach statutu, wybierając formę stowarzyszenia zwykłego stwierdzono, że stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie wykazało, że nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt.
II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Samo zaniechanie egzekwowania obowiązku opłacania składek członkowskich, a tym samym przyjęcie jako obowiązującej zasady, iż działalność oparta jest na pracy społecznej członków stowarzyszenia, nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy.
Nawet jeśli skarżące Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby przy uwzględnieniu treści statutu, wysokość składek zapewniała możliwość zapewnienia stowarzyszeniu środków na opłacenie udziału w postępowaniu sądowym.
Brak jest jakichkolwiek podstaw ażeby podzielić stanowisko skarżącego Stowarzyszenia wyrażone z złożonym sprzeciwie. Bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego Stowarzyszenia pozostaje okoliczność rezygnacji z działalności części członków. Ponadto Sąd nie stwierdził aby zaskarżone postanowienie obarczone było formalnym błędem, którego dopatruje się skarżące Stowarzyszenie.
Z powyżej wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 §1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji