Uzasadnienie
Prawomocnym wyrokiem z 9 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1780/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. J. (dalej: "skarżący") na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2016 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu wniosku.
W dniu 5 października 2017 r. ustanowiony w niniejszej sprawie dla skarżącego w ramach prawa pomocy adwokat złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Odpis tej opinii doręczono skarżącemu w dniu 16 października 2017 r.
W dniu 16 listopada 2017 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata do "wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu II instancji i skargi o wznowienie postępowania od tegoż wyroku oraz skargi na przewlekłość postępowania w tym skargi kasacyjnej od tegoż wyroku".
Powyższe żądanie skarżący powtórzył w piśmie z dnia 8 grudnia 2017 r., ponadto w piśmie z tego samego dnia złożył skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie.
W dniu 14 grudnia 2017 r. uzupełnił brak formalny wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożył go na urzędowym formularzu.
Postanowieniem z 24 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy wskazał w uzasadnieniu, że w piśmie z 16 listopada 2017 r., a następnie w piśmie z 8 grudnia 2017 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata do "wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu II instancji i skargi o wznowienie postępowania od tegoż wyroku." Powyższe żądanie nie budziło wątpliwości Referendarza, skoro zostało dwukrotnie powtórzone. Referendarz wskazał również, że skarżący jest częstym inicjatorem postępowań sądowych (przynajmniej kilkuset łącznie z postępowaniami wpadkowymi) zatem należało przyjąć, że pojął sztukę sporządzania pism procesowych. Referendarz, dokonując analizy akt sprawy uznał, że w niniejszym postępowaniu Sąd II. instancji (czyli Naczelny Sąd Administracyjny) nie wydał żadnego wyroku, którego stwierdzenia nieważności, czy też wznowienia postępowania mogłaby żądać strona.
Od wydanego w sprawie przez Sąd I. instancji wyroku nie została wniesiona skarga kasacyjna, bowiem ustanowiony w niniejszej sprawie dla skarżącego w adwokat złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Wobec tego postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika i zwolnienia od kosztów postępowania wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu II instancji i skargi o wznowienie postępowania od tegoż wyroku jest zbędne, skoro taki w ogóle nie został wydany.
W ocenie referendarza zbędne było również przyznanie prawa pomocy do złożenia skargi na przewlekłość postępowania w postępowaniu. Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 8 grudnia 2017 r. sam sporządził skargę na przewlekłość postępowania (co potwierdza tezę, że pojął sztukę sporządzania pism procesowych). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. II OPP 2/18 odrzucił tę skargę, wskazując, że niedopuszczalne jest wniesienie skargi na przewlekłość postępowania po prawomocnym zakończeniu postępowania, jak również przed jego wszczęciem.
Zbędne było również przyznanie prawa pomocy skarżącemu w zakresie skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 9 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1780/16. Jak już bowiem wcześniej wyjaśniono, w toku postępowania zwykłego przed sądem skarżący reprezentowany był przez adwokata przyznanego w ramach prawa pomocy. Jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika, bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane (por. postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2005 roku, sygn. akt II OZ 262/05).
Przy piśmie z 16 maja 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 24 kwietnia 2018 r. powołując się na arbitralność sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej zostały określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. i dotyczą generalnie jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Ustawodawca jednak w art. 249a p.p.s.a. przewidział możliwość umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy – w sytuacji gdy strona cofnie wniosek o prawo pomocy lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Z powyższego przepisu wynika, że zdarzenie powodujące zbędność rozpoznania wniosku powinno mieć charakter następczy, a więc powinno nastąpić już po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednak w literaturze przedmiotu wskazuje się, że należy zastosować wykładnię rozszerzającą i objąć zakresem zastosowania tego przepisu również te sytuacje, w których zbędność rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zachodziła już w momencie jego złożenia (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod redakcją R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wydanie 3., str. 990).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata do "wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu II instancji i skargi o wznowienie postępowania od tegoż wyroku." Powyższe żądanie, choć niejasno sformułowane, nie budziło wątpliwości zarówno referendarza jak i Sądu, skoro zostało dwukrotnie powtórzone przez skarżącego. W związku z tym, zdaniem Sądu, referendarz sądowy trafnie przyjął, że w niniejszym postępowaniu Sąd II. instancji (czyli Naczelny Sąd Administracyjny) nie wydał żadnego wyroku, którego stwierdzenia nieważności, czy też wznowienia postępowania mogłaby żądać strona. Od wydanego w sprawie przez Sąd I. instancji wyroku nie została wniesiona skarga kasacyjna, bowiem ustanowiony w niniejszej sprawie dla skarżącego adwokat złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
Wobec tego postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika i zwolnienia od kosztów postępowania wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu II instancji i skargi o wznowienie postępowania od tegoż wyroku jest zbędne, skoro taki w ogóle nie został wydany.
Sąd podzielił też stanowisko referendarza, że zbędne było także przyznanie prawa pomocy do złożenia skargi na przewlekłość postępowania w postępowaniu. Z akt sprawy wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. II OPP 2/18 odrzucił już jedną taką skargę, wskazując, że niedopuszczalne jest wniesienie skargi na przewlekłość postępowania po prawomocnym zakończeniu postępowania, jak również przed jego wszczęciem. Warto odnotować, że zgodnie z zarządzeniem zastępcy Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 4 czerwca 2018 r. poinformowano J. J., że kolejne skargi na przewlekłość postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 9 czerwca 2017 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1780/16) zostaną pozostawione w aktach sprawy bez nadawania biegu. Zbędnym, według Sądu, było również przyznanie prawa pomocy skarżącemu w zakresie skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 9 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1780/16.
W toku postępowania zwykłego przed sądem skarżący reprezentowany był przez adwokata przyznanego w ramach prawa pomocy. Jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika, bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane (por. postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2005 roku, sygn. akt II OZ 262/05).
Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 249a p.p.s.a., a referendarz sądowy słusznie stwierdził, że rozpoznanie wniosku po przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym stało się zbędne.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 249a p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.