Uzasadnienie
W dniu 21 kwietnia 2015 r. K. i B. S. złożyli do sprawy IV SA/Wa 2431/14 wniosek o przyznanie prawa poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku wnioskodawcy oświadczyli, że są współwłaścicielami domu o powierzchni 150 m2 i nieruchomości rolnej (0,4420 ha). Wyjaśnili, że otrzymują emeryturę w wysokości 912,67 zł. (K. S.) i 2140,64 zł. (B. S.) brutto miesięcznie. Skarżący podali, że nie posiadają oszczędności ani przedmiotów wartościowych.
Zarządzeniem z dnia 24 kwietnia 2015 r. wezwano skarżącego B. S. do podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) lub do nadesłania nowego formularza wniosku, z uwagi na nadesłanie formularza, na którym wnioskodawca nie złożył podpisu. Jednocześnie wezwano skarżących do złożenia:
- a) wyciągów z rachunków bankowych będących w ich posiadaniu uwzględniających operacje na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy (ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunku bankowego),
- b) szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie (m.in. zakup żywności, odzieży, środków czystości, leków, utrzymanie domu, nieruchomości) oraz inne potrzeby oraz ich udokumentowanie za pomocą kopii faktur i rachunków,
- c) dokumentu potwierdzającego podaną w rubryce 10 formularza PPF wysokość otrzymywanych emerytur (np. kopię decyzji o waluacji emerytury, odcinka pocztowego przekazu pieniężnego świadczenia emerytalnego.
B. S. nie nadesłał podpisanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia 11 maja 2015 r., udzielonym w odpowiedzi na powyższe zarządzenie, oświadczył, że jego żona po operacji okulistycznej wymaga opieki i częstego podawania leków, dlatego nie jest w stanie "jeździć po urzędach i wyszukiwać żądane [...[ papierki [...]".
Stwierdzono, co następuje:
Trzeba wyjaśnić na wstępie, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został załatwiony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 2 czerwca 2015 r., natomiast w niniejszym postępowaniu jest rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez K. S. Wniosek złożony przez K. S. jest nieuzasadniony. Według art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym tj. obejmującym np. zwolnienie tylko od kosztów sądowych przysługuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że skarżąca powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku na poziomie swojego koniecznego utrzymania.
Referendarz podkreśla, że udzielenie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też przyznanie prawa pomocy może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594).
Zdaniem referendarza sądowego z informacji przestawionych we wniosku przez skarżącą nie wynika, że nie byłaby w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie ze skargi na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] września 2014 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia. We wniosku skarżąca zawarła szczątkowe informacje, które nie pozwoliły referendarzowi sądowemu na dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżąca nie przedstawiła też - w wykonaniu wezwania - stosownych dokumentów i oświadczeń m.in.: dotyczących wysokości miesięcznych kosztów utrzymania i wydatków na podstawowe opłaty eksploatacyjne, posiadanych oszczędności. W istocie informacje zaprezentowane przez stronę są wybiórcze; nie pozwalają na zweryfikowanie dochodu dwuosobowej rodziny i następnie porównanie z niezbędnymi wydatkami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, będąc w zakresie instytucji prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może orzekać o przyznaniu uprawnienia procesowego w oparciu o nieustalony stan faktyczny.
Biorąc pod uwagę powyższe referendarz stwierdza, że skarżąca nie starała się udowodnić, że jej sytuacja majątkowa wymaga finansowego wsparcia ze strony państwa. Od wnioskodawcy zażądano oświadczeń, a także dokumentów, które powinny znajdować się w jej dyspozycji, tj. odcinków wypłaty emerytury lub kopii decyzji o przyznaniu tego świadczenia, wyciągów z rachunków bankowych, które w świetle art. 728 § 2 Kodeksu cywilnego, bank zobowiązany jest bezpłatnie przesyłać posiadaczowi rachunku. Spis bieżących wydatków (nawet jeżeli skarżąca nie dysponowałby rachunkami czy fakturami) nie powinien nastręczać trudności skarżącej. Poziom życia obrazowany takim spisem aktualnych kosztów, pozwoliłby referendarzowi na ocenę, czy możliwe jest poczynienie oszczędności w bieżących wydatkach w celu przeznaczenia uzyskanych w ten sposób kwot na należne opłaty sądowe. Nie ma również wymogu złożenia żądanych dokumentów osobiście w Sądzie.
Pismo mógł sporządzić jej mąż (co zresztą uczynił) i można było wysłać go do Sądu pocztą lub w dokonaniu tej czynności skorzystać z pomocy osób trzecich. W konsekwencji należy uznać, że należyte wykonanie wezwania z dnia 24 kwietnia 2015 r. nie łączyło się z nadmiernymi trudnościami.
Zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Sąd (referendarz) nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi, tym bardziej, że przepis art. 255 P.p.s.a. umożliwia sądowi nałożenie na stronę obowiązku udzielenia szczegółowych wyjaśnień co do jej sytuacji materialnej i życiowej. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.