Uzasadnienie
E. P. wnioskiem z dnia 29 lutego 2016 r. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa w zakresie częściowym obejmującym ustanowenie pełnomocnika.
Wniosek ten rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2016 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie ze względu na niezłożenie wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku.
Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw.
Na skutek wniesienia sprzeciwu powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc – zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. z 2016 r. poz. 718) w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) – i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.
Wobec tego, że złożone oświadczenia we wniosku o przyznanie prawa pomocy budziły wątpliwości Sądu i były niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z dnia 24 maja 2016 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, oryginalnych lub urzędowo poświadczonych dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, tj:
- 1) odcinka emerytalnego za ostatni miesiąc lub decyzji organu emerytalno-rentowego wskazujących na wysokość aktualnie pobieranego świadczenia przez E. P. z tytułu emerytury;
- 2) złożenie dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez J. P. w okresie ostatnich trzech miesięcy (jeżeli mąż skarżącej jest emerytem należy złożyć odcinek emerytalny za ostatni miesiąc lub decyzję organu emerytalno-rentowego wskazujących na wysokość aktualnie pobieranego świadczenia emerytalnego przez J. P.;
- 3) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji;
- 4) przedłożenie aktualnych – z okresu ostatnich trzech miesięcy – dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawczyni (wyżywienie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny);
- 5) przedstawienie dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) obrazujących wydatki jakie skarżąca poniosła w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie się i rehabilitację;
- 6) złożenie szczegółowego oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącej oraz o wysokości tych źródeł utrzymania, w szczególności należy wyjaśnić skąd skarżąca czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, mieszkanie, media czy koszty leczenia), skoro we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako dochód miesięczny wskazała 1.850,- zł emerytury, zaś w rubryce 11 formularza PPF wskazała 2.394,70 zł wydatków;
- 7) przedłożenie dokumentów (umów kredytowych) potwierdzających ewentualne jej obciążenia finansowe (zaciągnięte kredyty, pożyczki, ich wysokość, wysokość spłacanych rat);
- 8) nadesłanie odpisu orzeczenia orzekającego separację;
- 9) sprecyzowanie zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie czy wnosi o:
- a) zwolnienie od kosztów sądowych, czy
- b) ustanowienie radcy prawnego, czy
- c) ustanowienie adwokata, czy
- d) ustanowienie doradcy podatkowego, czy
- e) ustanowienie rzecznika patentowego.
Wezwanie powyższe, wraz z pouczeniem o treści art. 233 § 1 w zw. z § 6 kk i stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu 9 czerwca 2016 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności bezskutecznie upłynął w dniu 16 czerwca 2016 r. Pomimo tego, do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, skarżąca nie wykonała zarządzenia Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
Zgodnie z art. 252 § 1 i 2 tej ustawy, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W myśl art. 245 § 1–3 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W świetle treści art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie złożyła żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazała zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, a to oznacza, że jest ona zobligowana do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Skarżąca nie podjęła nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu nań zobowiązaniu zarządzeniem z dnia 24 maja 2016 r. Skarżąca nie wykazała zatem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie jej przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.