Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 września 2015 roku, referendarz sądowy odmówił C.S. i W.S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, wskazując, że wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawcy nie wykazali, że nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Ocena taka była konsekwencją stwierdzenia, że wnioskodawcy posiadają stałe i stabilne źródła dochodów, które pozwalają im na pokrycie wszystkich niezbędnych kosztów utrzymania (w tym lekarstw, kosztów utrzymania połowy domu).
W dniu 5 października 2015 roku C.S. i W.S. złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie wskazali, że są osobami w podeszłym wieku i cierpią na wiele schorzeń. W związku z tym ponoszą koszty leczenia, koszty dojazdów do lekarzy, a także koszt sanatorium. Generalnie skarżą się na wysokie koszty utrzymania, które wzrastają zimą wraz z koniecznością ogrzewania domu. Ponadto musieli wykonać remont domu. W załączeniu przysłali faktury za leki, ogrzewanie i sanatorium oraz skierowanie do okulisty, kardiologa i wypis ze szpitala. Ponadto załączyli wyciąg z konta z okresu od 1 czerwca 2015 roku do 31 lipca 2015 roku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania żądanej pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcach spoczywa obowiązek wykazania, że ich dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205).
W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 400/13).
Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów niniejszej sprawy brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że skarżący nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Sąd dokonał oceny stanu majątkowego skarżących, ich dochodu i sytuacji życiowej w oparciu o treść złożonych przez nich dokumentów, z których wynika, że źródłem utrzymania się skarżących są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 3.452,75zł miesięcznie. Skarżący przeznaczają około 400 zł miesięcznie na zakup lekarstw. Wydatki typu remont domu czy wyjazd do sanatorium nie są wydatkami stałymi. Wysokie opłaty za ogrzewanie także mają charakter sezonowy, a tymi dzielą się z pozostałymi domownikami. Po opłaceniu wskazanych wydatków do dyspozycji skarżących pozostaje około 2000 zł. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie spełniają określonych w art. 245 i art. 246 § 2 p.p.s.a. przesłanek przyznania mu prawa pomocy.
W ocenie Sądu z osiąganych dochodów skarżący mają możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na potrzeby związane z toczącym się postępowaniem, a zatem nie można ich uznać za osoby rzeczywiście ubogie, które nie byłyby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego.
Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 2 p.p.s.a., art. 254 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.