Uzasadnienie
Wraz ze skargą na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 r. C. S. i W. S. złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że są osobami starszymi, schorowanymi utrzymują się jedynie ze świadczeń emerytalnych. Są właścicielami domu o pow. 110 m2, ½ domu zamieszkuje syn z rodziną. Według skarżących dom wymaga remontu. Według oświadczenia skarżący uzyskuje emeryturę w wysokości 1.100, 86 zł brutto, zaś skarżąca – w wysokości 1.860,52 zł brutto.
Skarżący zostali wezwani do uzupełnienia wniosku poprzez:
- 1) udokumentowanie wysokości dochodów (np. poprzez przedłożenie kopii decyzji o przyznaniu świadczenia emerytalnego);
- 2) nadesłanie wyciągów z wszelkich posiadanych przez nich rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie nadesłanie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych;
- 3) kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym (w tym wydatków na lekarstwa i leczenie, na co powołują się skarżący we wniosku), ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, niezbędnych wydatków ponoszonych miesięcznie w gospodarstwie domowym;
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przy piśmie z 21 kwietnia 2015 r. przesłali m. in. faktury za lekarstwa, rachunki za gaz (w miesiącach zimowych), energię elektryczną, wodę, odpady oraz wyciąg z rachunku bankowego.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono, co następuje:
Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).
Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla sienie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny.
Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
W rozpatrywanej sprawie, skarżący wystąpili w wnioskiem o przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpatrując zatem wniosek skarżących należy mieć na uwadze, że wpis od niniejszej skargi wynosi 200 zł. Inne, ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżący mogą być zobowiązani na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla nich wyniku sprawy - to np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – również w wysokości 100 zł. Należy jednak podkreślić, że opłaty te mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie.
W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z prowadzeniem niniejszej sprawy.
Przede wszystkim należy stwierdzić, że na urzędowym formularzu PPF skarżący wykazali, że ich łączny dochód miesięczny brutto wynosi 2.961, 38 zł. Tymczasem z fragmentów wyciągów bankowych przesłanych przy piśmie z dnia 21 kwietnia 2015 r. wynika, że łączny dochód netto ze świadczeń emerytalnych wraz z dodatkami opiekuńczymi wynosi 3.452,75 zł.
Skarżący nadesłali m. in. kopie faktur vat za gaz z miesięcy zimowych, na kwotę 2.661,41 zł (termin płatności 22 stycznia 2015 r.) oraz na kwotę 2 207,01 zł (termin płatności – 17 marca 2015 r.). Z informacji podanych na kopiach tych faktur wynika, że są to opłaty za dwa miesiące na 2 rodziny. Zatem maksymalna kwota opłaty za gaz za jeden miesiąc – przy czym należy pokreślić, że chodzi o miesiące zimowe, zatem kiedy opłaty te są najwyższe – to w przypadku skarżących ok. 665 zł. Wydatki na lekarstwa – według przedłożonych kopii faktur vat - w kwietniu 2015 r. wyniosły 200,05 zł. Z kopii rachunków za energię elektryczną wynika, że opłaty te wyniosły: w grudniu 2014 r. – 224,60 zł, w styczniu 2015 r. – 283,40 zł, i w lutym 2015 r. – 236,98 zł.
Mając na uwadze powyższe dane, maksymalne wskazane przez skarżących koszty utrzymania domu wynoszą ok. 1000 zł, opłaty za lekarstwa (według przedłożonych faktur) – wynoszą ok. 200 zł miesięcznie. Zatem na pozostałe wydatki pozostaje skarżącym kwota ok. 2.200 zł.
Skarżący wbrew wezwaniu do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy - z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków, nadesłali wyciąg z rachunku jedynie z okresu od 2 lutego 2015 r. do 28 lutego 2015 r. z saldem początkowym: 2.646,08 zł i saldem końcowym: 1.518, 42 zł.
Powyższe dane wskazują, że skarżący posiadają stałe i stabilne źródła dochodów, które pozwalają na pokrycie wszystkich niezbędnych kosztów utrzymania (w tym lekarstw, kosztów utrzymania ½ domu). Skarżący nie wykazali, aby poniesienie kosztów niniejszego postępowania (na obecnym etapie postępowania wpis od skargi - 200 zł) naraziło ich na uszczerbek utrzymania koniecznego, bowiem brak jest podstaw do przyjęcia, uiszczenie tych kosztów spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i finansowej skarżących w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji postanowienia.