Uzasadnienie
Postanowieniem Sądu z dnia 18 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 22/16 odrzucono skargę, k-6.
Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 18 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 22/16 przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym m in. ustanowienie adwokata z urzędu k- 20.
Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 21 kwietnia 2016 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat M. D. Pismem z dnia 13 maja 2016 r. pełnomocnik z urzędu sporządziła skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Sądu z dnia 18 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 22/16 odrzucającego skargę.
Po rozpoznaniu powyższej skargi kasacyjnej, na posiedzeniu niejawnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1864/16 uchylił zaskarżone postanowienie Sądu z dnia 18 marca 2016 r. odrzucające skargę.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 16 stycznia 2017 r. sprawę zarejestrowano pod nową sygn. akt IV SA/Wr 17/17.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 20 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 17/17 odrzucił skargę (pkt I sentencji) oraz zasądził na rzecz pełnomocnika z urzędu kwotę 885,60 zł (obejmującą wynagrodzenie wraz z 23% podatkiem VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym (pkt II sentencji), k-90. Z treści uzasadnienia tego orzeczenia (str. nr 5 tego postanowienia k- 94) wynika, że kwota ta obejmuje koszty za udział w postępowaniu sądowym w I instancji i za udział w postępowaniu przed NSA, czyli za udział w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym zakończonym postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r. odrzucającym skargę k- 90 oraz za sporządzenie i wniesienie, pismem z dnia 13 maja 2016 r. k- 31, wspomnianej wyżej skargi kasacyjnej.
Koszty te zostały zasądzone w związku z zawartym w protokole rozprawy z dnia 20 lipca 2017 r., na której stawiła się pełnomocnik z urzędu, wnioskiem pełnomocnik z urzędu o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz przed wojewódzkim sądem administracyjnym i złożonym oświadczeniem, że koszty nie zostały opłacone w całości ani w części. Ponadto wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu sądowym w II instancji, czyli w postępowaniu przed NSA zawarty był także w treści skargi kasacyjnej z dnia 13 maja 2016 r. skoro obejmował "żądanie zasądzenia na rzecz adwokata kosztów nieopłaconego zastępstwa pomocy prawnej z urzędu" k- 32, a NSA w opisanym wyżej postanowieniu z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1864/16 wskazał, że nie orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.
Postanowieniem Sądu z dnia 4 września 2017 r. sprostowano nazwisko pełnomocnika z urzędu.
Kwota zasądzona w pkt II postanowienia Sądu z dnia 20 lipca 2017 r., czyli 885,60 zł została wypłacona przez Sąd I instancji poleceniem przelewu z dnia 21 września 2017 r. na rachunek pełnomocnika z urzędu k- 127.
Pismem z dnia 1 września 2017 r., pełnomocnik z urzędu sporządziła skargę kasacyjną od powyższego Sądu z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 17/17 odrzucające skargę. W skardze tej wniosła o uchylenie postanowienia odrzucającego skargę i rozpoznanie sprawy co do istoty oraz o zasądzenie na rzecz adwokata kosztów nieopłaconego zastępstwa pomocy prawnej z urzędu k- 118.
Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym postanowieniem z dnia 1 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2511/17 oddalił skargę kasacyjną k- 132.
W uzasadnieniu tego postanowienia NSA wskazał, że nie orzekł o kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261.
Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega, opisany wyżej, zawarty w skardze kasacyjnej z dnia 1 września 2017 r. wniosek pełnomocnika z urzędu o "zasądzenie na rzecz adwokata kosztów nieopłaconego zastępstwa pomocy prawnej z urzędu" k- 118, który został zakwalifikowany jako wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, tj. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu sporządzenia i wniesienia, pismem z dnia 1 września 2017 r., skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 17/17 odrzucającego skargę (pkt I sentencji).
Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków.
Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714).
Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał postanowienie odrzucające skargę w dniu 20 lipca 2017 r., a więc po wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej II instancji, toczącego się od momentu wydania tego wyroku przepisy tego nowego rozporządzenia.
W myśl § 2 powyższego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu.
Stosownie do § 3 tego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części.
Z przepisu tego wynika, że wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu powinien zawierać oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części.
Jednocześnie z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego w okresie obowiązywania poprzedniego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.) wynika, że brak powyższego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienia braków, o jakim mowa w art. 49 p.p.s.a. (por.m.in. postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1001/14, z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 759/14.
Stanowisko to zachowuje w pełni aktualność na gruncie rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., skoro przepis § 20 tego poprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. stanowił, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części.
Ponadto oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, powinno być wyraźnie sformułowanie we wniosku adwokata o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej stronie postępowania z urzędu (por. postanowienie SN z dnia 23 lutego 2012 r., V CZ 133/11, LEX nr 1215161). Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (postanowienie SN z dnia 9 września 2011 r., III SPP 27/11, LEX nr 1106755).
W komentarzu do § 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. (Aleksandra Patryk, Tomasz Patryk) wskazano, że nietrafne jest niekiedy prezentowane rozumowanie, iż samo sformułowanie wniosku "o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej" jest już jednoznaczne ze złożeniem stosownego oświadczenia, skoro w samym wniosku użyto sformułowania "nieopłaconej". Taka treść wniosku odpowiada bowiem jedynie ustawowej nomenklaturze w tym przedmiocie, na gruncie zaś komentowanego § 3 rozporządzenia nie powinno budzić wątpliwości, że konieczne jest wyraźne oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, a oświadczenie to zawarte ma być właśnie we wniosku "o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej".
W komentarzu tym powołano postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 2 sierpnia 2016 r., II SA/Op 298/16 (LEX nr 2087015) w którym stwierdzono, że "złożenie wskazanego oświadczenia, stanowi konieczną przesłankę warunkującą przyznanie pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu stosownego wynagrodzenia. Przedmiotowe oświadczenie stanowi bowiem podstawę do ustalenia, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części. Pozwala tym samym określić zakres, w jakim wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy powinno zostać pokryte przez Skarb Państwa. Faktu, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części nie można wywodzić z treści żądania zawartego we wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Jego treść nie zastępuje bowiem treści oświadczenia, o którym mowa w § 3 rozporządzenia, i nie może być też z treścią tego oświadczenia utożsamiana.
W rozpoznawanym obecnie wniosku pełnomocnik z urzędu zawarła żądanie o treść: "zasądzenie na rzecz adwokata kosztów nieopłaconego zastępstwa pomocy prawnej z urzędu". Treść tego żądania w zakresie dotyczącym "nieopłaconego zastępstwa pomocy prawnej z urzędu" nie zastępuje wymaganego jednoznacznego oświadczenia pełnomocnika, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części.
W tej sytuacji, skoro rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, zawarty na stronie nr 2 skargi kasacyjnej z dnia 1 września 2017 r., nie zawiera oświadczenia wymaganego w przepisie § 3 rozporządzenia, należało odmówić przyznania wynagrodzenia.
Dodać trzeba, iż wymagane oświadczenie nie zostało również zawarte w pozostałej treści skargi kasacyjnej.
Natomiast oświadczenie pełnomocnika złożone na rozprawie w dniu 20 lipca 2017 r., że "koszty nie zostały opłacone w całości ani w części" k- 89, dotyczy wyłącznie pierwszej skargi kasacyjnej z dnia 13 maja 2016 r. od pierwszego postanowienia Sądu I instancji z dnia 18 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 22/16 odrzucającego skargę oraz postępowania przed Sądem I instancji, toczącego się po uchyleniu przez NSA wspomnianego postanowienia z dnia 18 marca 2016 r. zakończonego następnie wspomnianym postanowieniem Sądu z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 17/17. Pierwszej skargi kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu z dnia 18 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 22/16 dotyczy także oświadczenie pełnomocnika z urzędu zawarte w piśmie z dnia 4 lipca 2016 r. k- 47, że "opłata nie została opłacona w całości ani w części", skoro zostało ono złożone po wniesieniu pierwszej skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 18 marca 2016 r. i przed jej rozpoznaniem przed NSA postanowieniem z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1864/16 uchylającym postanowienie Sądu z dnia 18 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 22/16.
Oświadczenia te nie dotyczą zatem wniesionej na dalszym etapie postępowania sądowego skargi kasacyjnej z dnia 1 września 2017 r. od postanowienia Sądu z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 17/17 odrzucającego skargę (pkt I sentencji). W momencie złożenia tych oświadczeń nie została bowiem sporządzona skarga kasacyjna z dnia 1 września 2017 r. i w obrocie prawnym nie istniało postanowienie Sądu z dnia 20 lipca 2017 r., którego ta skarga dotyczy.
Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.