Uzasadnienie
Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 26 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 206/16 przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu k- 37.
Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 4 października 2016 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat P. P. Dnia 8 grudnia 2016 r. pełnomocnik z urzędu udzieliła pełnomocnictwa substytucyjnego innemu adwokatowi k- 64.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13 grudnia 2016 r. oddalił skargę w całości (pkt I sentencji). Natomiast w pkt II sentencji zasądzono na rzecz adwokata z urzędu wynagrodzenie za udział w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości [..] zł (wynagrodzenie powiększone o podatek VAT).
Koszty te zostały zasądzone w związku z zawartym w protokole rozprawy z dnia 13 grudnia 2016 r. k-66, na której stawił się pełnomocnik substytucyjny działający z upoważnienia pełnomocnika z urzędu, wnioskiem pełnomocnika substytucyjnego o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i złożonym oświadczeniem, że koszty nie zostały opłacone w całości ani w części.
Pismem z dnia 13 lutego 2017 r. pełnomocnik z urzędu sporządziła skargę kasacyjną k- 99 od powyższego wyroku Sądu z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 206/16 oddalającego skargę w całości. Skarga ta zawiera wniosek o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy z urzędu według norm przepisanych, k-101.
Odrębnym pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. k- 137 pełnomocnik z urzędu sporządziła zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 21 marca 317 r. odmawiające uwzględnienia wniosku o uzupełnienie wyroku. Zażalenie to zawiera wniosek o zasądzenie podwójnych kosztów udzielonej pomocy z urzędu według norm przypisanych k- 138. Postanowienie Sądu z dnia 21 marca 2017 r. zostało wydane na rozprawie, na której stawiła się pełnomocnik z urzędu, oświadczając, że przychyla się do wniosku skarżącego zawartego w piśmie z dnia 15 grudnia 2016 r., co wynika z protokołu tej rozprawy z dnia 21marca 2017 r., k- 117.
Pismem referendarza sądowego z dnia 12 maja 2017 r. poinformowano pełnomocnika z urzędu, iż zawarty w skardze kasacyjnej i w zażaleniu wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zostanie rozpoznany po zakończeniu postępowania przed NSA.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 lipca 2017 r. sygn. akt I OZ 1059/17 oddalił zażalenie na wskazane postanowienie Sądu z dnia 21 marca 2017 r.
Okręgowa Rada Adwokacka w W. pismem z dnia 18 kwietnia 2018 r. wyznaczyła w niniejszej sprawie do pełnienia czynności przed NSA innego pełnomocnika z urzędu, czyli adw. A. B. – J. k- 170, która udzieliła pełnomocnictwa substytucyjnego innemu adwokatowi do zastępowania jej w postępowaniu przed NSA, k- 175.
Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1386/17 oddalił skargę kasacyjną k- 177.
W uzasadnieniu tego postanowienia NSA wskazał, że nie orzekł o kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu odrębny wniosek wraz ze stosownym oświadczeniem.
Z protokołu tej rozprawy wynika, że stawił się na niej pełnomocnik substytucyjny, ustanowiony przez pełnomocnika z urzędu wyznaczonego przez ORA w W., który oświadczył, że wnosi i wywodzi jak w skardze kasacyjnej.
Pismem z dnia 26 kwietnia 2018 r. pełnomocnik z urzędu wyznaczona przez ORA we W. złożyła do NSA wniosek o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i doręczenie na adres kancelarii. Pismem z dnia 13 lipca 2018 r. NSA przesłał to orzeczenie na adres kancelarii tego pełnomocnika, który został doręczony temu pełnomocnikowi w dniu 16 lipca 2018 r. k-194.
Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlegają, opisane wyżej, zawarte w skardze kasacyjnej z dnia 13 lutego 2017 r. k- 101 i w zażaleniu z dnia 12 kwietnia 2017 r. k-138 wnioski pełnomocnika z urzędu wyznaczonego przez ORA we W. o zasądzenie "kosztów udzielonej pomocy z urzędu według norm przypisanych", które zostały zakwalifikowane jako wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, tj. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej i z tytułu udziału w postępowaniu zażaleniowym.
Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków.
Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714).
Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok w dniu 13 grudnia 2016 r, a skarga kasacyjna od tego wyroku została wniesiona w dniu 13 lutego 2017 r., zaś wspomniane zażalenie zostało nadane w dniu 12 kwietnia 2017 r., a więc te środki zaskarżenia zostały wniesione już po o wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej II instancji, przepisy tego nowego rozporządzenia.
W myśl § 2 powyższego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu.
Stosownie do § 3 tego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części.
Z przepisu tego wynika, że wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu powinien zawierać oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części.
Jednocześnie z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego w okresie obowiązywania poprzedniego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.) wynika, że brak powyższego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienia braków, o jakim mowa w art. 49 p.p.s.a. (por.m.in. postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1001/14, z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 759/14.
Stanowisko to zachowuje w pełni aktualność na gruncie rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., skoro przepis § 20 tego poprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. stanowił, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części.
Ponadto oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, powinno być wyraźnie sformułowanie we wniosku adwokata o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej stronie postępowania z urzędu (por. postanowienie SN z dnia 23 lutego 2012 r., V CZ 133/11, LEX nr 1215161). Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (postanowienie SN z dnia 9 września 2011 r., III SPP 27/11, LEX nr 1106755).
W komentarzu do § 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. (Aleksandra Partyk, Tomasz Partyk) wskazano, że nietrafne jest niekiedy prezentowane rozumowanie, iż samo sformułowanie wniosku "o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej" jest już jednoznaczne ze złożeniem stosownego oświadczenia, skoro w samym wniosku użyto sformułowania "nieopłaconej". Taka treść wniosku odpowiada bowiem jedynie ustawowej nomenklaturze w tym przedmiocie, na gruncie zaś komentowanego § 3 rozporządzenia nie powinno budzić wątpliwości, że konieczne jest wyraźne oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, a oświadczenie to zawarte ma być właśnie we wniosku "o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej".
Ponadto złożenie wskazanego oświadczenia, stanowi konieczną przesłankę warunkującą przyznanie pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu stosownego wynagrodzenia. Przedmiotowe oświadczenie stanowi bowiem podstawę do ustalenia, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części. Pozwala tym samym określić zakres, w jakim wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy powinno zostać pokryte przez Skarb Państwa. Faktu, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części nie można wywodzić z treści żądania zawartego we wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Jego treść nie zastępuje bowiem treści oświadczenia, o którym mowa w § 3 rozporządzenia, i nie może być też z treścią tego oświadczenia utożsamiana (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1998 r., sygn. akt II CKN 687/98, opubl. OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 63; wyrok NSA W-wa z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 862/05, niepubl.)
W rozpoznawanych obecnie wnioskach pełnomocnik z urzędu zawarła żądanie o treści: "zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu według norm przypisanych". Treść tego żądania nie zawiera oświadczenia pełnomocnika, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części.
Dodać trzeba, iż wymagane oświadczenie nie zostało również zawarte w pozostałej treści skargi kasacyjnej ani w pozostałej treści zażalenia.
W tej sytuacji, skoro rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej oraz wniosek zawarty w opisanym wyżej zażaleniu nie zawiera oświadczenia wymaganego w przepisie § 3 rozporządzenia, należało odmówić przyznania wynagrodzenia.
Natomiast oświadczenie pełnomocnika złożone na rozprawie przed wojewódzkim sądem administracyjnym w dniu 13 grudnia 2016 r., że "pomoc prawna udzielona z urzędu nie została opłacona w całości ani w części" k- 66, dotyczy wyłącznie postępowania przed sądem I instancji zakończonego wyrokiem oddalającym skargę w całości.
Oświadczenie to nie dotyczy zatem wniesionej na dalszym etapie postępowania sądowego skargi kasacyjnej z dnia 13 lutego 2017 r. i zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 21 marca 2017 r. W momencie złożenia tego oświadczenia nie została bowiem sporządzona skarga kasacyjna z dnia 13 lutego 2017 r. i zażalenie z dnia 12 kwietnia 2017 r., a ponadto w obrocie prawnym nie istniało postanowienie Sądu z dnia 21 marca 2017 r., którego to zażalenie dotyczy.
Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.