Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy po rozpatrzeniu odwołania skarżącej K. B. od decyzji z dnia 7 lutego 2022 r. nr OPS.430.ŚP.03.02.2022 działającego z upoważnienia Burmistrza Wąsosza, Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Wąsoszu w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania stwierdziło w pierwszym rzędzie, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwana dalej ustawą. Materialnoprawną podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ust. 1 ustawy, który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl zaś art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a) ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy organ zauważył, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.
Zdaniem organu odwoławczego strona spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, a mianowicie należy do kręgu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny", gdyż jest córką osoby wymagającej opieki, a więc jest jego krewną w linii prostej. Ponadto sama nie legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o niepełnosprawności. Okolicznością niesporną w sprawie jest również to, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 29 stycznia 2021 r. Ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 19 stycznia 2021 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy istnieje ta niepełnosprawność.
W dniu 6 grudnia 2021 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy z niepełnosprawnym w obecności skarżącej córki. W kwestionariuszu wywiadu wskazano, że niepełnosprawny (lat 77) zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką (lat 73). Mieszkają w lokalu własnościowym w bloku, mieszkanie na piętrze. Mieszkanie czyste i wyposażone w podstawowe sprzęty gospodarcze. Oboje małżonkowie pobierają świadczenia emerytalne z ZUS. Oboje chorują i wymagają leczenia farmakologicznego, są pod opieką lekarza. Pracownik socjalny wskazał, że głównym problemem jest stan zdrowia S. B. - ze względu na otępienie starcze (Alzheimer) nie jest on osobą samodzielną. Wymaga stałej kontroli i opieki.
Jednocześnie oświadczono, że żona ze względu na stan zdrowia (umiarkowany stopień niepełnosprawności), nie jest w stanie świadczyć opieki. Według ustaleń pracownika socjalnego, pomoc i opiekę świadczy córka lat 49. Zamieszkuje ona od ponad roku z rodzicami. Strona jest panną, nie pracuje - według oświadczenia zrezygnowała z zatrudnienia w grudniu 2020 r., nie planuje podjęcia pracy na obecną chwilę. Podano, że strona sprawuje opiekę nad ojcem, tj.: przygotowuje i podaje posiłki, umawia wizyty lekarskie, dowozi ojca na nie, sprząta mieszkanie, pomaga ojcu przy czynnościach higienicznych, pierze odzież. Według oświadczenia niepełnosprawny ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy w ww. czynnościach.
Do kwestionariusza wywiadu środowiskowego zostało dołączone oświadczenie strony z dnia 6 grudnia 2021 r., w którym wskazała, że sprawuje opiekę nad ojcem, który ze względu na stan zdrowia nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji. Strona oświadczyła, że jej matka posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem. Od ponad roku zamieszkuje wspólnie z rodzicami, od tego czasu nie pracuje - zrezygnowała z pracy. W związku ze świadczoną opieką wykonuje następujące czynności: przygotowanie i podawanie posiłków, robienie zakupów i wykup leków, dowożenie ojca do lekarza i umawianie na wizyty lekarskie, sprzątanie, pranie odzieży, pomoc przy czynnościach higienicznych.
Dodatkowo strona w dniu 16 grudnia 2021 r. dostarczyła do organu oświadczenie z dnia 6 grudnia 2021 r., w którym w bardzo obszerny i obrazowy sposób opisała zakres opieki nad niepełnosprawnym ojcem, która to opieka niewątpliwie jest absorbująca.
Kolegium nie zakwestionowało istniejącej w znacznym stopniu niepełnosprawności, ani faktu sprawowania opieki przez stronę, na której ciąży wobec ojca obowiązek alimentacyjny. Jednak podkreśliło, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia, którą ustawodawca zawarł w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy. Jak bowiem ustalono w toku postępowania administracyjnego, ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a małżonka na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 października 2021 r., została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.
Natomiast z literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Cytując tezy z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 510/21 organ w pełni podzielając pogląd tamże przedstawiony zaakcentował, że redakcja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy wskazuje na wyraźną intencję ustawodawcy aby ocena tego, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ, ani sąd administracyjny nie mają natomiast wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia współmałżonka rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki.
Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy (por. wyroki NSA z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2031/20; z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2900/19).
W świetle powyższych rozważań jak najbardziej, zdaniem organu, uzasadnione jest stwierdzenie, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych osoby niepełnosprawnej przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego (por. wyroki NSA z 11 lipca 2020, r.-sygn. akt I OSK 599/20, 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy organ uznał, że na tle ustalonych okoliczności faktycznych, sam już tylko fakt nielegitymowania się współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uprawnia do przyjęcia, że w sprawie wystąpiła normatywna przeszkoda z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy, która uniemożliwiała rozpatrzenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z żądaniem strony. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji, niesporną okolicznością było to, że małżonka podopiecznego nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W skardze na tę decyzję zarzucono rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. la ustawy poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez współmałżonkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania wymienionych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych W ocenie skarżącej wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia.
Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 7 marca 2019 wydanym w sprawie II SA/Sz 80/19 w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (k.r.o.).
Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).
W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swą argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; poniżej przywoływana jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z normami art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte również na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r."). Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei unormowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia tego bowiem przepisu (lit.a) wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.
Sąd, tak jak i trafnie poczynił organ w zaskarżonej decyzji, podziela tę aktualną linię orzecznictwa, która aprobuje zawężającą wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - w miejsce tego współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stanowisko takie, jako odpowiadające wprost treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., znajduje potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W wyroku z dnia z dnia 9 lutego 2021 r. I OSK 2390/20, Naczelny Sąd Administracyjny sformułował tezę, że z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych.
Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego rodzica, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedyny wyjątek w tym zakresie w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy dotyczy więc sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wiąże się z sytuacją braku możliwości dopełnienia przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wyraźne wskazanie przez ustawodawcę, że tylko w sytuacji legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zostaje wyłączone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym.
Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.
Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.
Analogiczne zapatrywanie zostało wyrażone w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego – przykładowo z dnia 28 marca 2022 r. I OSK 1244/21, z 16 marca 2022 r. sygn. I OSK 1232/21, z dnia 4 marca 2022 r. I OSK 1657/21, z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2391/20, z dnia 23 lutego 2022 r. I OSK 1015/21, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 599/20.
Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował również, że przedstawiona wykładnia przepisów u.ś.r. nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można rozumieć jako nakaz identycznego traktowania wszystkich osób, zobligowanych do alimentacji. Więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma bowiem zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi. Nie można tu też mówić o naruszeniu art. 18 Konstytucji RP, który stanowi ogólną ramę zobowiązującą państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Okoliczność wprowadzenia przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny w prawie do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego, nie oznacza bowiem, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony związku małżeńskiego, macierzyństwa i rodzicielstwa.
Podobnie wprowadzenie standardów przyznawania świadczeń finansowych ze środków publicznych nie świadczy o naruszeniu zasady przepisu art. 71 Konstytucji RP zobowiązującego państwo do uwzględniania w polityce społecznej dobra rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Dla charakteru uprawnień wynikających z art. 71 Konstytucji nie bez znaczenia jest, że zgodnie z art. 81 Konstytucji, praw określonych w tym przepisie można dochodzić w granicach określonych w ustawie.
Również prawo podmiotowe rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, o jakim mowa w art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji, może być dochodzone tylko w granicach określonych w ustawie. Regulacja ustawowa nie jest pod tym względem przeciwskuteczna wobec konstytucyjnych zadań Państwa wobec rodzin. Błędne jest zatem stanowisko, że wykluczenie zstępnych z kręgu osób upoważnionych do świadczenia, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej nie może wykonywać opieki z innych powodów, niż stwierdzona orzeczeniem niepełnosprawność w stopniu znacznym, narusza standardy Konstytucji. Co do zasady zstępni i inne osoby zobowiązane do alimentacji nie zostały wykluczone, ustawowo natomiast wprowadzono kryteria warunkujące uzyskanie świadczenia.
Zaprezentowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie wykładni komentowanej normy prawnej Sąd w składzie orzekającym podziela w całej rozciągłości.
Już z tych zatem racji, jak słusznie uznał organ orzekający w przedmiotowej sprawie, zachodzi brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej córce niepełnosprawnego ojca w sytuacji, gdy pozostaje on w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Faktyczne sprawowanie opieki przez stronę skarżącą nie jest w tym wypadku wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w świetle przywołanych wyżej przepisów prawa oraz ich prawidłowej wykładni.
W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.