Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 67/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę B. M. (zwanej dalej stroną, wnioskodawczynią lub skarżącą) na opisane w sentencji pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. Wnioskiem z dnia 15 maja 2017 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazane żądanie zostało sporządzone, podpisane i wniesione przez pełnomocnika wnioskodawczyni.
Pismem z dnia 22 maja 2017 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia – w terminie 7 dni – braku formalnego złożonego wniosku poprzez jego osobiste podpisanie przez stronę skarżącą w siedzibie sądu bądź nadesłanie nowego formularza drogą korespondencyjną, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawczyni w dniu 7 czerwca 2017 r.
Zarządzeniem z dnia 17 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 67/17 referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy.
W uzasadnieniu wskazano, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym i o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem bądź radcą prawnym pod rygorem odpowiedzialności karnej. Wyklucza to tym samym możliwość podpisania wniosku przez pełnomocnika strony, który nie może posiadać rzeczywistej wiedzy o stanie majątkowym i finansowym mocodawcy. Dlatego też żądanie przyznania prawa pomocy niepodpisane osobiście przez wnioskodawcę dotknięte jest brakiem formalnym, który należy usunąć w terminie 7 dni.
W niniejszej sprawie skarżąca, pomimo wezwania, nie podpisała w wyznaczonym terminie złożonego przez jej pełnomocnika wniosku. Stąd też żądanie przyznania prawa pomocy – w ocenie referendarza sądowego – należało pozostawić bez rozpoznania.
Pismem z dnia 3 sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył sprzeciw od opisanego powyżej zarządzenia referendarza sądowego. Stwierdził w nim, że jako ojciec posiada pełnię wiedzy o dochodach i majątku skarżącej i miał prawo do poinformowania o tym sądu pod rygorem własnej odpowiedzialności karnej. Sytuacja skarżącej wykazana we wniosku jest prawdziwa i rzetelna oraz niezbicie dowodzi, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, czy opłat związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Dlatego też, że nie zwolnienie skarżącej, zmuszonej do podjęcia pracy poza granicami kraju, z opłat sądowych i nie ustanowienie adwokata z urzędu będzie naruszeniem podstawowego prawa strony do sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy.
W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2).
W ocenie Sądu wniesiony sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, a zarządzenie referendarza sądowego było prawidłowe.
Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
W stanie prawnym obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r. nie budziło wątpliwości, zwłaszcza po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 11/09, że wskazane oświadczenia może złożyć zarówno strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, jak i reprezentujący ją pełnomocnik.
Jednakże ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), obowiązującą od 15 sierpnia 2015 r., do art. 252 p.p.s.a. dodano § 1a, zgodnie z którym oświadczenia, o których mowa w § 1, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie sądu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.
W takiej sytuacji nie jest już możliwe, aby oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym, a także o pozostawaniu we współpracy z adwokatem bądź radcą prawnym podpisał ktokolwiek inny niż wnioskodawca. Tylko on bowiem dysponuje wystarczającą wiedzą na temat swojego stanu rodzinnego, majątku, dochodów i źródła utrzymania, które to okoliczności z kolei mają zasadnicze znaczenie przy ocenie zasadności jego żądania. Inne osoby, choćby nawet były dla strony osobami najbliższymi, nie mogą przyjąć na siebie jej odpowiedzialności karnej i oświadczyć, że podane we wniosku dane są zgodne ze stanem wiedzy wnioskodawcy (por. postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt II GZ 340/17 oraz wojewódzkich sądów administracyjnych w Gdańsku z dnia 21 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 426/17 oraz w Warszawie z dnia 19 lipca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 57/16).
Stąd też w stanie faktycznym niniejszej sprawy referendarz sądowy zasadnie wezwał pełnomocnika skarżącej do usunięcia – w terminie 7 dni – dostrzeżonego braku formalnego wniosku z dnia 15 maja 2017 r. poprzez podpisanie go osobiście przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy bądź też nadesłanie nowego formularza zaopatrzonego w jej podpis.
Jak wynika z akt sprawy, wskazane wezwanie wraz ze stosownym pouczeniem zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 7 czerwca 2017 r. Zatem termin na uzupełnienie braku formalnego upływał z dniem 14 czerwca 2017 r., który wypadał w środę. W wyznaczonym terminie strona nie podpisała jednak złożonego wniosku.
Wobec powyższego zaistniały przesłanki do zastosowania art. 257 p.p.s.a., w myśl którego wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostawia się bez rozpoznania m.in. wówczas, gdy strona w zakreślonym terminie nie uzupełniła jego braków.
Wbrew twierdzeniom strony skarżącej wydane rozstrzygnięcie nie stanowiło naruszenia jej prawa do sądu. Referendarz sądowy nie działał bowiem na zasadzie dowolności, lecz był związany treścią powszechnie obowiązujących przepisów.
Również sam fakt pobytu strony skarżącej za granicą nie miał wpływu na możliwość wykonania przez nią wezwania referendarza sądowego z dnia 22 maja 2017 r. Skarżąca nie była bowiem zobowiązana wyłącznie do osobistego stawiennictwa w sądzie w celu podpisania złożonego wniosku, lecz mogła również przesłać go drogą korespondencyjną. Jak zaś stanowi art. 83 § 3 p.p.s.a., oddanie pisma w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu.
Wobec uznania, że zakwestionowane w drodze sprzeciwu zarządzenie referendarza sądowego okazało się prawidłowe, Sąd – działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – postanowił utrzymać je w mocy.