Uzasadnienie
Z. O. R. R. P. im. M. J. P. z siedzibą w P., dalej: "Z.", "Strona" albo "S." wystąpiło z wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku S. wskazało, że nie posiada środków trwałych, za ostatni rok bilansowy uzyskane przychody przekroczyły koszty działalności o 588,34 zł, a na rachunku bankowym Stowarzyszenie posiada środki pieniężne w wysokości 2.062,38 zł. Związek liczy 58 aktywnych członków, roczne przychody ze składek członkowskich wynoszą około 3.500 zł, koszty utrzymania Stowarzyszenia (energia elektryczna, woda, śmieci, usługi komunalne) wynoszą około 2.000 zł, a kwota około 1.100 – 1.200 zł jest wydawana na materiały biurowe, przesyłki pocztowe, a także kwiaty i wieńce.
Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dodatkowych informacji oraz złożenia dokumentów Stowarzyszenie nadesłało wyciągi z rachunku bankowego, zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2014-2015 wraz z informacją o odliczeniach od dochodu i od podatku oraz o dochodach wolnych i zwolnionych od podatku (CIT-8/O), bilanse i rachunki zysków i strat za lata 2014-2015 oraz bilans i rachunek zysków i strat według stanu w dniu 7 września 2016 r.
Strona wyjaśniła, że nie zatrudnia pracowników, nie prowadzi działalności gospodarczej, w latach 2015-2016 uzyskiwała dochody z tytułu składek członkowskich, dotacji i darowizn, nie posiada majątku, w tym nieruchomości, ruchomości i funduszy, nie jest zadłużona z tytułu zobowiązań prywatnoprawnych i publicznoprawnych, w 2016 r. nie otrzymała pomocy finansowej od członków wspierających. Wskazała również, że składka członkowska wynosi 5 zł i jest regulowana jednorazowo jako opłata roczna w wysokości 60 zł oraz, że w latach 2014 – 2016 otrzymała trzy dotacje w kwotach: 11.523,07 zł, 397,80 zł, 796 zł. Dotacje zostały wykorzystane w całości. Strona oświadczyła, że posiadane na koncie bankowym środki pieniężne były gromadzone z przeznaczeniem na organizację 95 rocznicy powstania Związku i zostaną one wydatkowane w dniu 15 września 2016 r.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: p.p.s.a.
Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika.
W niniejszej sprawie Stowarzyszenie złożyło wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdy jednostka taka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione.
Mając na uwadze regulacje ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wynikające z nich zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak również stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w żądanym zakresie, bowiem Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Na obecnym etapie postępowania na Stronie ciąży obowiązek zapłaty wpisu sądowego w kwocie 400 zł. Pozostałe koszty postępowania nie są pewne zależą bowiem od wyniku postępowania przed sądem I instancji (np. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia do wyroku oddalającego skargę - 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej – 200 zł).
Jak wynika ze złożonych oświadczeń, Stowarzyszenie działa na podstawie statutu, opiera się na społecznej pracy swoich członków, a środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich, dotacji i darowizn. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych ani innego majątku ruchomego i nieruchomego, na rachunku bankowym – według stanu z 15 września 2016 r. – zgromadziło środki w kwocie 1.021,28 zł, a więc w wysokości ponad dwa razy wyższej od wymaganego w sprawie wpisu sądowego, który wynosi 400 zł. Już ta okoliczność świadczy, że wniosek S. może zostać uwzględniony. Koszty postępowania sądowego Strona jest obowiązana traktować tak samo jak inne koszty związane z jej działnością. Wydatki związane z realizacją celów statutowych również nie korzystają z pierszeństwa zaspokojenia przed kosztami sądowymi.
Skoro działalność Stowarzyszenia jest realizowana przez jego członków, to obciążenia wynikające z kosztów postępowania mogą również ponosić jego członkowie. Fakt, że Związek jest organizacją prowadzoną na zasadzie wolontariatu nie oznacza, że podmiot ten jest zwolniony od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Podkreślić należy, że S. przystępujące do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą mieć świadomość, że członkowie s. powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie.
Według złożonych oświadczeń podstawą działalności Związku są składki członkowskie. W przypadku Strony miesięczna składka członkowska wynosi 5 zł, a ponieważ Stowarzyszenie liczy 58 członków, jego roczny dochód z tytułu składek wynosi około 3.500 zł.
Należy podkreślić, że określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Należy także dodać, że Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło działania w celu zgromadzenia środków na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego.
W ocenie referendarza sądowego, działający w S. członkowie winni mieć świadomość konieczności finansowego zasilenia funduszy organizacji, poprzez uiszczanie składek w wysokości umożliwiającej skuteczne funkcjonowanie. Nie można zatem uznać za wystarczającą przesłankę przyznania prawa pomocy twierdzenia wnioskodawcy, że S. nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Twierdzenie to nie odzwierciedla bowiem zdolności płatniczych strony skarżącej jako s. osób fizycznych. Jego członkowie dysponują bowiem możliwościami na zdobycie środków finansowych koniecznych do prowadzenia sporów sądowych, co wyłącza możliwość uwzględnienia żądania wnioskodawcy. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewidując prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w organizacje w formie stowarzyszeń, nie gwarantuje wszystkim organizacjom obywateli prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.).
Analizując złożone przez Stronę dokumenty wskazać należy, że z przedstawionych wyciągów bankowych za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 15 września 2016 r. wnika, iż wpływy na rachunek bankowy były wyższe od wydatków i saldo bankowe pozostawało dodatnie. Ponadto z zeznań podatkowych CIT-8 wynika, że zarówno w 2014 roku, jak i 2015 r. Strona uzyskała dochód, a więc uzyskane przychody były wyższe od ponoszonych kosztów. W 2014 r. przychody wyniosły 27.796,23 zł, a dochód wyniósł 1.010,43 zł, w 2015 r. przychody stanowiły kwotę 3.484,48 zł, a dochód wyniósł 587,60 zł. Również w 2016 r., według stanu w dniu 7 września 2016 r., wpływy były wyższe od wydatków, a w konsekwencji wynik finansowy pozostawał dodatni i wynosił 4.463,97 zł.
Reasumując, sytuacja finansowa Związku umożliwia uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 400 zł. Strona posiada środki na rachunku bankowym w kwocie wyższej od należnej opłaty sądowej, zarówno w latach poprzednich jak i obecnie uzyskuje przychody wyższe od ponoszonych kosztów. Podkreślić jeszcze raz należy, że wydatków na realizację celów statutowych nie należy traktować prorytetowo, a żądanie Strony zmierza w istocie do tego, aby działalność Stowarzyszenia realizowana była z budżetu Państwa. "Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania S. na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie jego działalność staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że s. prowadzi działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 9.06.2006 r., sygn. akt II OZ 317/06, postanowienie NSA z dnia 31.03.2008 r., sygn. akt II OZ 263/08, postanowienie z dn. 17.06.2011 r., sygn. akt II OZ 491/11).
Nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10 oraz z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11).
Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.