Uzasadnienie
S. Ł. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 240 zł, wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, posiada dom o pow. 150 m2, las o pow. około 2,5 ha oraz nieruchomość w postaci działki o pow. 0,326 ha wraz z budynkami gospodarczymi, a także samochód osobowy. W rubryce nr 7.2.1 wniosku oświadczył, iż posiada oszczędności pieniężne w wysokości około 150.000 zł. Wnioskodawca uzyskuje emeryturę w wysokości 930,22 zł netto miesięcznie i rentę strukturalną w wysokości 756 zł netto miesięcznie, zaś jego żona emeryturę w wysokości 894,34 zł oraz 760,14 zł netto miesięcznie. W uzasadnieniu podniósł, iż zaskarżoną decyzją został zobowiązany do zwrotu kwoty w wysokości 6.000 zł, w związku z czym nie jest w stanie opłacić skargi bez pogorszenia sytuacji jego rodziny.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.
Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie skarżący jest obowiązany do poniesienia wpisu sądowego w wysokości 240 zł.
W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby.
Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła ta okoliczność, iż skarżący posiada zasoby pieniężne w wysokości około 150.000 zł, które – jak sam wskazuje – stanowią oszczędności, a zatem nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Wobec tego uznać należało, że ich przeznaczenie na koszty postępowania (w wysokości 240 zł) nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Odnosząc się do prezentowanego w uzasadnieniu stanowiska, jakoby za udzieleniem prawa pomocy miała przemawiać wysokość żądanej do zwrotu kwoty pieniężnej (5.980,32 zł), a także możliwość "pogorszenia" sytuacji majątkowej rodziny skarżącego, podnieść należy, iż niezależnie od tego, że zgromadzone przez wnioskodawcę zasoby pieniężne znacznie przewyższają wskazaną kwotę, to instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Opłaty sądowe winny być bowiem traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06).
Ponadto pamiętać trzeba, iż w orzecznictwie podkreśla się, że przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku", zaś strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). W orzecznictwie przyjmuje się również, iż dla oceny zasadności udzielania stronie prawa pomocy nie może być obojętna wysokość ciążących na niej kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na odmowę przyznania prawa pomocy wpływ miały również inne, wyłuszczone niżej okoliczności.
Przede wszystkim nie można przyjąć by rodzina wnioskodawcy znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro posiada majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości, a także skarżący i jego żona uzyskują stałe dochody z tytułu renty i emerytury w łącznej wysokości 3.340 zł netto. Wzięto w szczególności pod uwagę, iż skarżący posiada dom o pow. 150 m2 o wartości około 180.000 zł, grunty leśne o pow. 2,5 ha o wartości 25.000 zł, działkę wraz z budynkami gospodarczymi o wartości 80.000 zł, a także samochód osobowy. Przywołać zatem należy prezentowane w judykaturze stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13).
Z tych względów uznano, że skarżący nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.