Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2009 r. (data wpływu do organu) A. D. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.
W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż podczas prowadzenia działalności gospodarczej osiągała niskie dochody, pracowała równocześnie na umowę zlecenie w opiece społecznej, gdzie również niewiele zarabiała. Podniosła, iż mąż nie żyje, była jedynym opiekunem syna uczącego się, a dochody skromnie wystarczały na bieżące wydatki domowe i życiowe.
Decyzją z dnia... lipca 2009 r. Nr... odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie... zł, ubezpieczenie zdrowotne w kwocie... zł, Fundusz Pracy w kwocie... zł.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w stosunku do wnioskodawczyni nie stwierdzono całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.] - dalej: "u.s.u.s.". Organ wyjaśnił, że strona stara się o przyznanie emerytury, a do dnia... marca 2009 r. jej syn był zatrudniony w... i z informacji uzyskanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu wynika, że obecnie nie figuruje w nim ani jako osoba bezrobotna, ani jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń z innego tytułu. Strona utrzymuje się z oszczędności własnych i syna.
Dodatkowo finansowo pomaga również teściowa. Oprócz zobowiązania wobec ZUS wnioskodawczyni spłaca zaciągnięty kredyt w wysokości... zł (termin płatności ostatniej raty upływa...11.2009 r.). Ponadto posiadała kredyt zaciągnięty w banku w wysokości 1... zł (ostatnia rata...07.2009 r.).
Od....06.2009 r. do...11.2009 r. strona korzystała z dodatku mieszkaniowego w wysokości... zł. Poprzednio, w okresie od...07.2008 r. do...12.2008 r., miała przyznany dodatek mieszkaniowy w kwocie... zł. Przedstawione przez stronę rachunki potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego uiszczane są dość regularnie.
Wnioskodawczyni jest właścicielką samochodu osobowego marki... Od wielu lat jest osobą chorą i znajduje się pod kontrolą lekarza oraz stale przyjmuje leki, na potwierdzenie czego przedstawiła fakturę VAT z apteki na kwotę... zł, na podstawie której nie można jednak określić czasu na jaki wystarczają zakupione lekarstwa.
Po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia... listopada 2009 r. Nr... utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.
Organ odwoławczy powtórzył argumentację znajdującą się w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji. Wskazał m.in., iż wprawdzie regulowanie zobowiązań publicznoprawnych wobec ZUS będzie utrudnieniem w zaspokajaniu potrzeb wnioskodawczyni, jednak przy rozstrzyganiu wniosku należy mieć na uwadze nie tylko dbałość o ważny interes strony ale także fakt, że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wynikającej z art. 2a u.s.u.s.
Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i podniosła, iż mieszka sama w... metrowym mieszkaniu będącym własnością Wojskowej Agencji Mieszkaniowej i utrzymuje się z renty rodzinnej. Przysługuje jej również półroczna zniżka na czynsz.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw [Dz. U. Nr 121, poz. 1264]. Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił – z dniem 1 lipca 2004 r. – brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej – p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia 27 stycznia 2009 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.).
Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości.
Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.
Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec strony skarżącej. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec zobowiązanej nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 u.s.u.s. gdyż nie jest oczywiste, że środki pieniężne uzyskane z egzekucji z posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, z samochodu oraz pobieranego świadczenia nie przekroczą wydatków egzekucyjnych.
W związku z powyższym w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.
Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.
Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.
Oceniając sprawę pod tym kątem i powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, iż strona utrzymuje się z oszczędności i otrzymuje pomoc teściowej. Organ zauważył, że wprawdzie spłata należności będzie utrudnieniem w zaspokajaniu potrzeb strony i jej syna, lecz przy podejmowaniu decyzji umorzeniowych istnieje uznaniowość, a przy tym założeniu nie może mieć pierwszeństwa jedynie dbałość o ważny interes strony.
Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawczyni. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności.
Sąd jednocześnie wskazuje, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, bowiem wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.
Ponadto Sąd wskazuje, iż skarżąca może wystąpić do ZUS o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Rozpatrywana sprawa dotyczy wprawdzie umorzenia należności, jednak brak podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie zawarcia układu ratalnego przez skarżącą świadczy o braku starań zmierzających do spłaty istniejącego zadłużenia.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.