Uzasadnienie
M. C. występując wraz z małżonkiem K. C. ze skargą na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został – na zarządzenie z 25 kwietnia 2008 r. – złożony na urzędowym formularzu PPF z 28 maja 2008 r. i podpisany jedynie przez M. C. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z małżonkiem, jest współwłaścicielem wraz z córką domu o pow. [...] m2, posiada mieszkanie o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz Zakład [...], natomiast nie posiada zasobów pieniężnych, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż jedynym źródłem utrzymania jej i jej małżonka jest dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości 480 zł.
W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z 2 czerwca 2008 r. wezwano ją do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania, w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych.
Pismem procesowym z 2 lipca 2008 r. wnioskodawczyni oświadczyła, iż jedynym źródłem utrzymania małżonków jest dochód z gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości 440 zł miesięcznie, zaś z tytułu dopłaty do gruntów za 2007 rok otrzymała od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa łączną kwotę 4.748,11 zł. Wyjaśniła, iż miesięczne wydatki rodziny kształtują się następująco: wyżywienie 300 zł, ubranie i środki higieniczne 50 zł, podatek 35 zł, lekarstwa i leczenie 40 zł, opał 15 zł. Ponadto oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, lokat, majątku ruchomego znacznej wartości, jak również nie uzyskuje żadnej pomocy materialnej od innych członków rodziny i organizacji społecznych. Do pisma załączyła wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z saldami na 30 czerwca 2008 r., kopie zaświadczenia z Urzędu Gminy z 1 lipca 2008 r., kopie dwóch decyzji przyznających dopłaty bezpośrednie do gruntów za 2007 r., kopie wydruku z księgi przychodów i rozchodów Zakładu [...] za ostatnie 3 miesiące.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek.
W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby.
Na wstępie podkreślenia wymaga, iż zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 100 zł), z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe.
Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska, wywarła ta okoliczność, iż pozostający z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym małżonek posiada środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, których wysokość nie pozwala na zaliczenie do kategorii osób, które z uwagi na swoje ubóstwo zasługują na udzielenie prawa pomocy. Jak to już wielokrotnie podniesiono w orzecznictwie, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt.
I GZ 3/07). Skoro zatem rodzina skarżącej – jak wynika z załączonych dokumentów – posiada środki pieniężne w kwocie ponad 10.000 zł, uznać należy, że ich przeznaczenie na koszty postępowania – w wysokości 100 zł – nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Niezależnie od powyższego, warto również zauważyć, iż ocena złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń oraz przedstawionych dokumentów prowadzi do wniosku, że nie są one rzetelne. Zgodnie z załączonym wyciągiem z jednego z rachunków bankowych jej małżonka, obroty na tym rachunku znacznie przekraczają deklarowane dochody (w formularzu PPF – 480 zł, w późniejszym piśmie procesowym – 440 zł). W okresie od 9 kwietnia do 30 czerwca 2008r. na ów rachunek bankowy wpłynęła łącznie kwota 10.356,07 zł z różnych tytułów (dopłaty bezpośrednie do gruntów, zwrot podatku, zapłata za 2 faktury), natomiast wysokość wypłat w tym okresie to 7.729,41 zł. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, iż po wezwaniu wnioskodawczyni do złożenia dodatkowego oświadczenia – zarządzeniem z 2 czerwca 2008 r. – z rachunku dokonano wypłaty kwoty 6.000 zł (w dniu 25 czerwca 2008 r.). Warto w tym miejscu przywołać znaną z orzecznictwa tezę, że strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32).
Z wyłuszczonych wyżej względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.