Uzasadnienie
M. C. występując wraz z małżonkiem K. C. ze skargą na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został – na zarządzenie z 25 kwietnia 2008 r. – złożony na urzędowym formularzu PPF z 28 maja 2008 r. i podpisany jedynie przez M. C.. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z małżonkiem, jest współwłaścicielem wraz z córką domu o pow.... m2, posiada mieszkanie o pow.... m2, nieruchomość rolną o pow.... ha oraz Zakład... "...", natomiast nie posiada zasobów pieniężnych, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż jedynym źródłem utrzymania jej i jej małżonka jest dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości... zł.
W piśmie procesowym z 2 lipca 2008 r. złożonym na wezwanie Sądu w trybie art. 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a. wnioskodawczyni oświadczyła, iż jedynym źródłem utrzymania małżonków jest dochód z gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości... zł miesięcznie, zaś z tytułu dopłaty do gruntów za 2007 rok otrzymała od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa łączną kwotę... zł. Wyjaśniła, iż miesięczne wydatki rodziny kształtują się następująco: wyżywienie... zł, ubranie i środki higieniczne... zł, podatek... zł, lekarstwa i leczenie... zł, opał... zł. Ponadto oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, lokat, majątku ruchomego znacznej wartości, jak również nie uzyskuje żadnej pomocy materialnej od innych członków rodziny i organizacji społecznych. Do pisma załączyła wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z saldami na 30 czerwca 2008 r., kopie zaświadczenia z Urzędu Gminy z 1 lipca 2008 r., kopie dwóch decyzji przyznających dopłaty bezpośrednie do gruntów za 2007 r., kopie wydruku z księgi przychodów i rozchodów Zakładu... "..." za ostatnie 3 miesiące.
Postanowieniem z 22 lipca 2008 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, iż skoro rodzina skarżącej – jak wynika z załączonych dokumentów – posiada środki pieniężne w kwocie ponad... zł, uznać należy, że ich przeznaczenie na koszty postępowania – w wysokości... zł – nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
W piśmie z 19 sierpnia 2008 r. strona zawarła sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, iż jej mąż K. C. nie otrzymał wezwania do usunięcia braków formalnych oraz urzędowego formularza oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach, co stanowi pominięcie strony w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej – p.p.s.a., – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę.
Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.).
Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z 28 maja 2008 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Koszty sądowe obciążające stronę skarżącą w sprawie sprowadzają się w obecnym jej stadium do wpisu od skargi, który zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), wynosi...,- zł.
Biorąc pod uwagę powyższe oraz znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy wskazać, iż oceniając możliwości majątkowe i finansowe strony i biorąc pod uwagę stan środków pieniężnych zgromadzonych przez rodzinę strony oraz porównując ich wysokość z ciążącymi na wnioskodawczyni kosztami wpisu od skargi, nie sposób jest przyjąć stwierdzenie, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie wielokrotnie podnoszono, iż strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt.
I GZ 3/07). Skoro zatem rodzina skarżącej – jak wynika z załączonych dokumentów – posiada środki pieniężne w kwocie ponad... zł, uznać należy, że ich przeznaczenie na koszty postępowania – w wysokości... zł – nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Niezależnie od powyższego, Sąd zauważa również, iż ocena złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń oraz przedstawionych dokumentów prowadzi do wniosku, że nie są one rzetelne. Zgodnie z załączonym wyciągiem z jednego z rachunków bankowych jej małżonka, obroty na tym rachunku znacznie przekraczają deklarowane dochody (w formularzu PPF –... zł, w późniejszym piśmie procesowym –... zł). W okresie od 9 kwietnia do 30 czerwca 2008r. na ów rachunek bankowy wpłynęła łącznie kwota... zł z różnych tytułów (dopłaty bezpośrednie do gruntów, zwrot podatku, zapłata za 2 faktury), natomiast wysokość wypłat w tym okresie to... zł. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, iż po wezwaniu wnioskodawczyni do złożenia dodatkowego oświadczenia – zarządzeniem z 2 czerwca 2008 r. – z rachunku dokonano wypłaty kwoty... zł w dniu 25 czerwca 2008 r. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32).
W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.