Uzasadnienie
W dniu 13 marca 2013 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy Z. K..
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i trzema synami. Wspólnie utrzymują się z dochodów w wysokości 4.500,00 złotych miesięcznie. Na kwotę tą składa się wynagrodzenie wnioskodawczyni uzyskiwane z tytułu pracy w wysokości 1.700,00 złotych, wynagrodzenie małżonka w wysokości 1.600,00 złotych oraz wynagrodzenie syna w wysokości 1.200,00 złotych. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada dom o pow. 78 m ² oraz nieruchomość rolną o pow. 2.700 m ².
W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku zarządzeniem z dnia 28 marca 2013 r. wezwano wnioskodawczynię do wskazania w jakim zakresie wnosi o przyznanie prawa pomocy, gdyż w punkcie 4 formularza nie zakreśliła o co wnosi, czy o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego lub adwokata.
Jednocześnie wezwano wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie:
- - jakie wnioskodawczyni ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu (tj. opłaty za gaz, energię, telefon, podatek od nieruchomości itp.) należało, je wyszczególnić i podać ich wysokość,
- - orientacyjnie wysokości kwoty pieniężnej jaką przeznacza miesięcznie na codzienne utrzymanie (żywność, odzież, środki chemiczne itp.),
- - jakie, na jaki cel i w jakiej wysokości zaciągnęła wnioskodawczyni kredyt, wskazać ile wynosi miesięczna spłata rat i jaka kwota pozostała jeszcze do spłaty,
- - czy kwota jaką wnioskodawczyni wskazała w formularzu uzyskiwana przez nią oraz małżonka i syna z tytułu wynagrodzenia za pracę są kwotą netto czy brutto,
- - czy wnioskodawczyni lub małżonek posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy),
- - czy wnioskodawczyni i jej małżonek posiadają oszczędności pieniężne, jeśli tak należało podać ich wysokość, oraz do nadesłania:
- - wyciągów z konta bankowego wnioskodawczyni oraz męża z dwóch ostatnich miesięcy, jeśli wnioskodawczyni wraz mężem posiada konto bankowe.
Powyższe należy wykonać w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem, rozpoznania wniosku w oparciu o posiadania dokumenty.
W dniu 18 kwietnia 2013 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły żądane wyjaśnienia. Nadesłała wyciąg z konta bankowego za okres od dnia 1 lutego 2013 r. do 17 kwietnia 2013 r.
Wnioskodawczyni wskazała, że wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych. Wyjaśniła, że miesięcznie netto uzyskuje dochody w wysokości 1300,00 złotych, małżonek 1200,00 złotych zaś syn 1200,00 złotych.
Podała, że ponosi miesięcznie następujące koszty tj. opłatę za gaz w wysokości 312,00 złotych, opłatę za energię w wysokości 380,00 złotych, opłatę za telefon w wysokości 50,00 złotych, podatek od nieruchomości 236,59 złotych, zakup odzieży 300,00 złotych, środków chemicznych 150,00 złotych, zakup żywności 2000,00 złotych. Dodała, że spłaca także kredyt zaciągnięty na zakup samochodu w wysokości 8.000,00 złotych. Kredyt spłaca w wysokości 437,00 złotych miesięcznie, do spłaty pozostało jeszcze 1.313,77 złotych.
Wnioskodawczyni podała, że posiada samochód [...] i ponosi koszty jego utrzymania związane z naprawami, ubezpieczeniami, itp. Na paliwo miesięcznie wydaje 300,00 złotych. Oświadczyła, że z mężem nie posiadają oszczędności pieniężnych. Poinformowała, że małżonek nie posiada konta bankowego, otrzymuje wynagrodzenie w kasie firmy.
W niniejszej sprawie zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.).
Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Z powyższego wynika, że strona ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych ale po spełnieniu przesłanek wskazanych w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy.
Podkreślić należy, iż zasadność wniosku wnioskodawczyni rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie ona zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Do kosztów sądowych na dzień rozpoznawania wniosku zaliczyć można wpis od skargi w wysokości 200,00 złotych.
Analiza danych zawartych we wniosku oraz nadesłanych wyjaśnieniach wykazuje, że wnioskodawczyni jest w stanie samodzielnie ponosić w całości koszty sądowe w niniejszej sprawie bez spowodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Wskazać należy, iż instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie jedynie wobec osób znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej zaspokojenie bieżących potrzeb.
Z wniosku wynika natomiast, że wnioskodawczyni wraz z rodziną ma zapewnione potrzeby bytowe, o czym świadczy wysokość miesięcznego dochodu jaki wspólnie uzyskują tj. 4.500,00 złotych brutto miesięcznie. Posiadanie przez wnioskodawczynię i jej małżonka oraz syna pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym miesięcznych dochodów w powyższej wysokości wyklucza możliwość, uznania ją za osobę wykazującą trudności w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i nie będącą w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym w niniejszej sprawie.
Podkreślić należy, że prawo pomocy nie może być nadużywane w sytuacji gdy, wnioskodawczyni wspólnie z małżonkiem i synem posiada stałe dochody miesięczne.
Mając na względzie powyższe stwierdzono, że wnioskodawczyni przy ograniczeniu do niezbędnego minimum ponoszonych wydatków będzie w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie.
Odmawiając przyznania prawa pomocy uwzględniono również fakt, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami.
Zaznaczyć należy, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy powinno być ono stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód, to powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego.
W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawczyni przy stałych dochodach jakie wspólnie z małżonkiem i synem uzyskują jest w stanie samodzielnie ponieść koszty wpisu sądowego w wysokości 200,00 złotych i ewentualne późniejsze koszty postępowania. Uznano, że ponoszenie kosztów sądowych przez wnioskodawczynię nie spowoduje utraty płynności finansowej i nie przyczyni się do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym wnioskodawczyni i jej rodziny.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.