Uzasadnienie
Pismem z 8 lipca 2013 r. M. P. i J. Z. (dalej: skarżące) wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z 20 grudnia 2005 r. o przyznanie odszkodowania za część nieruchomości położonej w W. przy ul. W. [...], ozn. hip. "[...]" działka nr [...], która na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) przeszła na własność Państwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 stycznia 2014 r., I SAB/Wa 436/13, w punkcie 1. zobowiązał Prezydenta W. do rozpoznania wniosku skarżących z 20 grudnia 2005 r. o przyznanie odszkodowania za część przedmiotowej nieruchomości w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; w punkcie 2. stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; w punkcie 3. zasądził od Prezydenta W. na rzecz skarżących solidarnie kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Po rozpoznaniu sprawy ze skargi skarżących w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta W. powyższego wyroku z 27 stycznia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 kwietnia 2016 r., I SA/Wa 204/16, w punkcie 1. wymierzył Prezydentowi W. grzywnę w wysokości 3000 złotych; w punkcie 2. stwierdził, że bezczynność Prezydenta W. w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; w punkcie 3. przyznał od Prezydenta W. na rzecz skarżących solidarnie sumę pieniężną w wysokości 2000 złotych; w punkcie 4. zasądził od Prezydenta W. na rzecz skarżących solidarnie kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 grudnia 2018 r., I SA/Wa 1224/18, po rozpoznaniu sprawy ze skargi skarżących w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta W. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2014 r., I SAB/Wa 436/13, w punkcie 1. wymierzył Prezydentowi W. grzywnę w wysokości 5000 złotych; w punkcie 2. stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; w punkcie 3. przyznał od Prezydenta W. na rzecz skarżących sumy pieniężne w wysokości po 1000 złotych na rzecz każdej ze skarżących; w punkcie 4. zasądził od Prezydenta W. na rzecz skarżących solidarnie kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Pismem z 25 stycznia 2021 r. skarżące wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta W. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2014 r., I SAB/Wa 436/13.
Pismami z 6 lipca 2021 r., w wykonaniu zarządzenia Sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 czerwca 2021 r., wezwano:
- 1. skarżące do uzupełnienia braku formalnego skargi przez wskazanie, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, czy przed wniesieniem środka zaskarżenia z 20 stycznia 2021 r., występowały w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) do Prezydenta W. z wezwaniem do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2014 r., I SAB/Wa 436/13. Zostały one ponadto zobowiązane do nadesłania odpisu tych wezwań wraz z dowodem ich złożenia/nadania w organie;
- 2. Prezydenta W. do uzupełnienia akt administracyjnych niniejszej sprawy przez nadesłanie – w terminie 7 dni – pisma skarżących z 29 maja 2019 r., stanowiącego wezwanie do wykonania ww. wyroku.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżące nadesłały pismo z 19 lipca 2021 r., wraz z załączonymi do niego kserokopiami wezwań z 29 maja 2019 r. oraz 25 lutego 2019 r. Natomiast Prezydent W. pismem z 27 lipca 2021 r. poinformował, że przy piśmie z 2 marca 2021 r. zostały wysłane wszystkie posiadane przez organ akta administracyjne dotyczące przedmiotowej nieruchomości.
Postanowieniem z 14 października 2021 r., I SA/Wa 442/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 1 p.p.s.a., odrzucił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 154 § 1 p.p.s.a. warunkiem koniecznym dopuszczalności skargi w przedmiocie wymierzenia organowi administracji publicznej grzywny w związku z niewykonaniem wyroku sądu, jest uprzednie pisemne wezwanie właściwego organu do jego wykonania. Sąd I instancji stwierdził, że ze złożonych do akt sprawy pism skarżących wynika, że przed wniesieniem skargi z 25 stycznia 2021 r. nie wezwały one Prezydenta do wykonania wyroku z 27 stycznia 2014 r., I SAB/Wa 436/13 – nadesłane kserokopie wezwań opatrzone są sygnaturą sprawy I SA/Wa 1224/18 i z ich treści jasno wynika, że dotyczą wykonania wyroku z 7 grudnia 2018 r. Sąd I instancji uznał zatem, że skarżące skutecznie nie wezwały organu do wykonania przywołanego na wstępie wyroku. O zwrocie wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej skarżąca J. Z. zaskarżyła postanowienie Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie, rozpoznanie sprawy bez rozprawy oraz o przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ze Skarbu Państwa, bowiem koszty te nie zostały opłacone w całości, ani w części.
Sądowi I instancji zarzucono:
- 1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 154 § 1 p.p.s.a przez jego niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) polegające na błędnym przyjęciu, że strona pisemnie nie wezwała właściwego organu do wykonania wyroku przed wniesieniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi, podczas gdy pismami z 25 lutego 2019 r. i 29 maja 2019 r. strona wezwała organ, co jednoznacznie wynika z treści pisma z 25 lutego 2019 r.: "wzywam do wykonania wyroku z dnia 7 grudnia 2018 r. (tym samym z dnia 27 stycznia 2014 r.") i pisma z 29 maja 2019 r., w którym wskazano, że jest to wezwanie w związku z wezwaniem z 25 lutego 2019 r.;
- 2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 1 p.p.s.a. w stopniu mogącym (mającym) mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe ich zastosowanie, albowiem strona pisemnie wezwała właściwy organ do wykonania wyroku przed wniesieniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że z pism znajdujących się na k. 24 i 28 akt sąd., tj. pism z 25 lutego 2019 r. i 29 maja 2019 r. jednoznacznie wynika, że strona wezwała organ. Podkreślono również, że zbyt formalistyczne podejście do sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, przy pełnej świadomości stron postępowania, że sprawa dotyczy wyroku z 27 stycznia 2014 r. spowodowało, że sprawa nie została rozpoznana co do meritum i upływa kolejny rok, a organ nie wykonał prawomocnego wyroku sądu. Grzywna to jedyny sposób wywarcia wpływu na organ, a ten jak widać mimo upływu wielu lat dalej nie wykonuje wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu, albowiem zasadny okazał się zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 154 § 1 p.p.s.a. w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Jak wynika z treści niniejszego przepisu, jedynym warunkiem dopuszczalności wniesienia uregulowanej nim skargi jest uprzednie pisemne wezwanie właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy (szerzej o tym: M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H. Beck, 2011, s. 549, nb 5 oraz postanowienia NSA z: 20 listopada 2012 r., II OSK 2721/12; 15 maja 2013 r., II OSK 1073/13; 19 marca 2013 r., II OSK 540/13).
Wezwanie to stanowi przesłankę, której niedochowanie przez stronę skarżącą powoduje odrzucenie skargi bez możliwości jej konwalidacji. Oznacza to, że skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., jeżeli strona nie wezwie organu do wykonania orzeczenia sądu lub załatwienia sprawy (por. m.in. postanowienia NSA z: 21 czerwca 2011 r., I OSK 1037/11; 7 kwietnia 2010 r., I OSK 1679/09; 14 października 2009 r., I OSK 467/09). Wezwanie to otwiera drogę do wniesienia skargi i badania czy zachodzi przesłanka do ukarania organu grzywną, o której mowa w art. 154 § 1 p.p.s.a. Jest to istotna czynność, która musi zostać dokonana wyraźnie i jednoznacznie. Nawet przypomnienie o wydaniu wyroku nie jest w żaden sposób równoznaczne z wezwaniem do jego wykonania (por. postanowienie NSA z 15 maja 2013 r., II OSK 1073/13). Dlatego wezwanie musi zawierać treść imperatywną, by organ administracji miał świadomość, że strona zamierza poddać postępowanie organu kontroli sądowej. Brak ponownego wezwania jest równoznaczny z niewyczerpaniem wymaganego ustawą trybu.
Podkreślenia wymaga, że z akt sądowych niniejszej sprawy wynika, iż w odpowiedzi na wezwanie z 30 czerwca 2021 r. skarżące nadesłały:
- 1. pismo z 29 maja 2019 r. (k.24 akt sąd.) zatytułowane "wezwanie", podpisane przez obie skarżące, z którego wynika, że "w dniu 25 lutego 2019 r. zostało wysłane wezwanie do wykonania wyroku Sądu Administracyjnego w Warszawie", w którym skarżące podały także numery swoich kont bankowych do wysłania zasądzonych na ich rzecz sum pieniężnych;
- 2. wezwanie z 25 lutego 2019 r. (k.27 akt sąd.), podpisane przez M. P., w którym wskazując na sygn. akt sprawy I SA/Wa 1224/18 wezwała "Prezydenta W. do wykonania wyroku z dnia 7 grudnia 2018 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie" i podając swój numer konta bankowego zwróciła się z prośbą o przesłanie zasądzonej sumy pieniężnej i zwrot zasądzonych kosztów sądowych;
- 3. wezwanie z 25 lutego 2019 r. (k.28 akt sąd.), podpisane przez J. Z., w którym powołując sygn. akt sprawy I SA/Wa 1224/18 wezwała "Prezydenta W. do wykonania wyroku z dnia 7 grudnia 2018 r. (tym samym z dn. 27 stycznia 2014 r.) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie" i podając swój numer konta bankowego zwróciła się z prośbą o przesłanie zasądzonej sumy pieniężnej.
Z powyższego wynika, że skarżąca M. P., przed wniesieniem skargi z 25 stycznia 2021 r., istotnie nie wezwała Prezydenta W. do wykonania wyroku z 27 stycznia 2014 r., I SAB/Wa 436/13.
W odniesieniu zaś do skarżącej J. Z., Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje natomiast, że również w aktach administracyjnych dołączonych do niniejszej sprawy znajduje się pismo J. Z. z 25 lutego 2019 r., które wpłynęło do Urzędu W. Biuro Spraw Dekretowych z dniu 4 marca 2019 r., a w którym to powołując się na sygn. akt I SA/Wa 1224/18, ww. skarżąca wezwała "Prezydenta W. do wykonania wyroku z dnia 7 grudnia 2018 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz z dnia 27 stycznia 2014 r.".
Z powyższego wynika zatem, że pisma J. Z. datowane na 25 lutego 2019 r., z których jedno znajduje się w aktach administracyjnych, a drugie zostało przesłane przez skarżącą w związku z wykonaniem wezwania Sądu z 30 czerwca 2021 r., różnią się nieznacznie swoją treścią. W piśmie znajdującym się na k.28 akt sąd. skarżąca wzywa bowiem "Prezydenta W. do wykonania wyroku z dnia 7 grudnia 2018 r. (tym samym z dn. 27 stycznia 2014 r.) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie", zaś w piśmie załączonym do akt administracyjnych skarżąca wzywa "Prezydenta W. do wykonania wyroku z dnia 7 grudnia 2018 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz z dnia 27 stycznia 2014 r.". Niemniej jednak, pomimo tych niewielkich rozbieżności, w obu pismach datowanych na 25 lutego 2019 r., pod którymi podpisała się wyłącznie J. Z. i wskazała na sygn. sprawy I SA/Wa 1224/18, wzywa ona Prezydenta W. do wykonania wyroku z 7 grudnia 2018 r., czyli wyroku o sygn. akt I SA/Wa 1224/18 i jednocześnie do wykonania wyroku z 27 stycznia 2014 r.
Zważywszy na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w sposób nieprawidłowy przyjął, że J. Z. przed wniesieniem skargi z 25 stycznia 2021 r. skutecznie nie wezwała organu do wykonania wyroku z 27 stycznia 2014 r., I SAB/Wa 436/13 i tym samym nie wyczerpała trybu przewidzianego w art. 154 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji powinien był wziąć pod uwagę treść całego pisma ww. skarżącej, a nie tylko okoliczność wskazania przez nią na konkretną sygn. akt.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. O oddaleniu skargi kasacyjnej w pozostałym zakresie orzeczono jak w pkt 2 sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a.
Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.