Uzasadnienie
Pismem z dnia 28 stycznia 2021 r. Prezydent Miasta C[...] na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem C[...]a Miastem W[...], przez wskazanie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej P[...] umieszczonej w rodzinie zastępczej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż Sąd Rejonowy dla Wrocławia Fabrycznej we Wrocławiu postanowieniem z dnia 11 marca 2020 r., III Nsm 1783/19, na czas trwającego postępowania, umieścił małoletnią P[...] urodzoną 31 sierpnia 2003 r. w rodzinie zastępczej u E[...], będącej ciotką małoletniej. P[...]przebywa pod opieką E[...] od kwietnia 2019 r., a jej miejscem zameldowania na pobyt stały jest C[...] ul. H[...], w mieszkaniu babki. Ostatnie znane miejsce zamieszkania K[...]– matki małoletniej, to W[...] ul. G[...]. Ojciec małoletniej nie widnieje w akcie urodzenia. W mieszkaniu we W[...] przy ul. G[...] K[...] nie podejmowała wezwań, powracały do sądu rodzinnego po dwukrotnym awizowaniu, a obecnie matka małoletniej odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym nr 1 we Wrocławiu. Pismem z dnia 14 grudnia 2020 r. nr S[...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W[...] podtrzymał swoje stanowisko wskazane w piśmie z dnia 24 lipca 2020 r.
W tej sytuacji Prezydent Miasta C[...] wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość na podstawie art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "u.w.r.". Organ wskazał, iż w niniejszej sprawie ustalenia wymaga miejsce zamieszkania małoletniej. W myśl art. 26 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania dziecka u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. Dziecko przed umieszczeniem w pieczy zastępczej pozostawało pod władzą rodzicielską matki, aż do wydania postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 11 marca 2020 r., III Nsm 1783/19 o umieszczeniu w rodzinie zastępczej i ograniczeniu władzy rodzicielskiej.
Następnie postanowieniem z dnia 11 września 2020 r., III Nsm 1783/19 Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowił zawiesić wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią P[...] jej matce K[...] i ustanowić dla małoletniej rodzinę zastępczą w osobie jej ciotki E[...], zamieszkałej w C[...] przy ul. S[...]. Małoletnia przed umieszczeniem w pieczy zastępczej zamieszkiwała u swojej ciotki E[...] w C[...] i posiada stałe zameldowanie u swojej nieżyjącej już babki, to jednak sytuacja ta nie narusza stosowania art. 26 k.c. określającego, iż miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania rodziców. Skoro matka małoletniej zamieszkiwała we W[...], to w rezultacie uznać należy, że Miasto W[...] było także miejscem zamieszkiwania pozostającej pod jej władzą córki przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej. Wnioskodawca wskazał następnie stanowisko sądów administracyjnych dla poparcia zaprezentowanego stanowiska.
Mając na uwadze okoliczności wniesiono o rozstrzygnięcie powstałego sporu i wskazanie Miasta W[...] – miasta na prawach powiatu jako właściwego do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem małoletniej w rodzinie zastępczej.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta W[...] – miasta na prawach powiatu, wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta C[...] jako właściwego w przedmiotowej sprawie.
W uzasadnieniu zajętego stanowiska wskazano, że analiza uzasadnienia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość prowadzi do stwierdzenia, że wnioskodawca nieprawidłowo zinterpretował przepis art. 26 k.c., jak również w sposób wadliwy odniósł ustalony w sprawie stan faktyczny do treści tej normy prawnej. Wnioskodawca błędnie przyjął, że pomimo, iż małoletnia P[...]przed umieszczeniem w pieczy zastępczej zamieszkiwała u swojej ciotki E[...] w C[...], jak i posiadała tam stałe zameldowanie, to i tak jej miejsce zamieszkania należało ustalić w oparciu o miejsce zamieszkania jej matki, którym według wnioskodawcy był W[...]. Tymczasem małoletnia w okresie od kwietnia 2019 r. do dnia 11 marca 2020 r., a więc do wydania postanowienia przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu III Wydział Rodzinny i Nieletnich w przedmiocie umieszczenia w rodzinie zastępczej, nie przebywała stale z matką lecz z przyszłą rodziną zastępczą.
Dnia wydania przez sąd opiekuńczy ww. postanowienia matce małoletniej przysługiwała pełna władza rodzicielska. Ojcostwo nie zostało w przypadku małoletniej ustalone. Co do zasady zaś, miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Zasada ta podlega jednak pewnym ograniczeniom. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sad opiekuńczy. Wyjątek określony w art. 26 § 2 zdanie 2 k.c. ma zastosowanie nie tylko do sytuacji, w których dziecko posiadające matkę i ojca nie przebywa stale u żadnego z nich, lecz również do takich przypadków gdy małoletni pozostaje pod władzą rodzicielską tylko jednego rodzica, ponieważ drugi rodzic nie żyje lub jego ojcostwo nie zostało ustalone i jednocześnie nie przebywa stale pod jego opieką (analogia legis).
Podsumowując organ wskazał, skoro małoletnia P[...] przez niemal rok przebywała pod opieką ciotki, a nie swojej matki, to zachodziła sytuacja opisana w art. 26 § 2 zdanie 2 k.c., a wobec tego przyjąć należy, że jej miejsce zamieszkania, z uwagi na stałe nieprzebywanie pod opieką matki, powinno zostać ustalone przez sąd. Żadne zaś rozstrzygnięcie w tym przedmiocie przed umieszczeniem małoletniej w rodzinie zastępczej nie zapadło. Dopiero w postanowieniu Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 11 marca 2020 r. ustalono, że miejscem zamieszkania P[...]będzie miejsce zamieszkania rodziny zastępczej. Ze stanu faktycznego sprawy wynika więc, że dziewczynka w okresie od kwietnia 2019 r. do 11 marca 2020 r. nie miała miejsca zamieszkania. Zgodnie zaś z art. 191 ust. 2 u.w.r., jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały.
Z informacji uzyskanej z Urzędu Miasta C[...] wynika natomiast, że małoletnia przed dniem umieszczenia jej w rodzinie zastępczej była zameldowana w C[...], przy ul. H[...]. Mając na uwadze powyższe, właściwość w sprawie ponoszenia wydatków z tytułu pobytu małoletniej P[...] w rodzinie zastępczej powinna zostać ustalona w oparciu o art. 191 ust. 2 u.w.r., a tym samym, to Prezydent Miasta C[...] winien zostać wskazany jako właściwy organ.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Dla rozstrzygnięcia o zasadności wniosku inicjującego niniejsze postępowania należy także dostrzec, iż spór o właściwość może powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania.
Spór o właściwość nie może w ogóle powstać, jeżeli jeden z organów mających w tym sporze pozostawać załatwił już sprawę w sposób określony w art. 104 k.p.a., czyli co do zasady wydał decyzję administracyjną rozstrzygającą sprawę co do istoty. Wówczas wyznaczanie organu do załatwienia sprawy jest zbędne (bezprzedmiotowe), a kwestię właściwości można badać wyłącznie w ramach kontroli prawidłowości podjętego aktu administracyjnego, przeprowadzonej w stosownym trybie, czy to przez organ orzekający w kwestii odwołania lub wniosku o stwierdzenie nieważności, czy to przez sąd administracyjny rozpoznający skargę na ten akt (vide: postanowienie NSA z dnia 27 kwietnia 2007 r., II OW 10/07, ONSAiWSA 2008/2/30; postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., II GW 7/11; postanowienie NSA z dnia 14 czerwca 2012 r., I OW 66/12; postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2019 r., I OW 170/19; postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2020 r., I OW 27/20; postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2021 r., I OW 330/20, postanowienie NSA z dnia 24 sierpnia 2021 r., I OW 29/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jeżeli zatem decyzją z dnia 6 kwietnia 2020 r. nr 0[...] Prezydent Miasta C[...] przyznał E[...], ustanowionej rodziną zastępczą, świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka P[...] za okres od 11 marca 2020 r. do 30 sierpnia 2021 r., to tym samym sprawa przyznania świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej została załatwiona przez wydanie decyzji administracyjnej. Tym samym spór o właściwość miejscową nie istniał w dniu 28 stycznia 2021 r., kiedy to Prezydenta Miasta C[...] złożył wniosek w niniejszej sprawie. Jeżeli jeden z będących w sporze organów podjął merytorycznie rozstrzygnięcie sprawy, to tym samym uznał się za właściwy do jej załatwienia. Natomiast o tym, czy uznanie swej właściwości przez organ było prawidłowe Naczelny Sąd Administracyjny nie może rozstrzygać w trybie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 i art. 15 § 2 w związku z art. 151, art. 166 oraz art. 64 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.