Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 12 lutego 2018 r., Starosta Człuchowski zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, który zaistniał pomiędzy organem wnioskującym a Naczelnikiem Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni w przedmiocie wskazania organu właściwego do uregulowania sytuacji pojazdu marki S. o nr [...].
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 16 lipca 2016 r. Komenda Powiatowa Policji w Człuchowie wydała dyspozycję usunięcia w/w pojazdu z drogi publicznej w związku z kierowaniem pojazdu przez osobę pozostającą w stanie nietrzeźwości (art. 130a ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o ruchu drogowym - Dz. U. z 2017 r. poz. 1260). Następnie, pojazd został przekazany na parking strzeżony prowadzony przez Powiat Człuchowski a Starosta Człuchowski wystąpił do Sądu Rejonowego w Człuchowie o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu.
W postępowaniu sądowym, prowadzonym pod sygnaturą akt I Ns 93/17, ustalono, że wskazany pojazd marki S. nie został zarejestrowany na terenie Polski i nie był też zarejestrowany w innym kraju UE (został wyrejestrowany zanim został prowadzony do Polski). Kierującym pojazdem w chwili zatrzymania był T.K. Nieodebranie pojazdu nie nastąpiło z przyczyn niezależnych od właściciela lub osoby uprawnionej.
W związku z powyższym wnioskodawca cofnął w dniu 8 listopada 2017 r. wniosek a Sąd Rejonowy w Człuchowie postanowił umorzyć wywołane nim postępowanie
Z kolei, pismem z dnia 10 stycznia 2018 r., Starosta Człuchowski, wskazując na treść art. 130 ust. 10b) ustawy - Prawo o ruchu drogowym, przekazał kwestię uregulowania sytuacji prawnej przedmiotowego pojazdu do rozpatrzenia Pomorskiemu Naczelnikowi Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni. W odpowiedzi na pismo Starosty, Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno - Skarbowego wskazał jednak, że nie jest właściwy do prowadzenia jakiegokolwiek postępowania w niniejszej sprawie.
W związku z powyższym, wnioskodawca zainicjował niniejszy spór kompetencyjny, wnosząc o wskazanie jako organu właściwego w sprawie Pomorskiego Naczelnika Urzędu Celno - Skarbowego w Gdyni.
W odpowiedzi na wniosek, Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni wyjaśnił, że zgodnie z art. 134 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 09 października 2013 r. ustanawiającego Unijny Kodeks Celny (Dz. U. UE L 269 z 10 października 2013 r. wersja przekształcona), zwanego dalej UKC, towary wprowadzane na obszar celny Unii podlegają dozorowi celnemu od chwili ich wprowadzenia i pozostają pod dozorem celnym tak długo, jak jest to konieczne do określenia ich statusu celnego, i nie zostają podjęte bez zgody organów celnych.
Nie naruszając przepisów art. 254, towary unijne nie podlegają dozorowi celnemu od momentu określenia ich statusu celnego, zaś towary nieunijne pozostają pod dozorem celnym do momentu zmiany ich statusu celnego lub do czasu, gdy zostaną wyprowadzone poza obszar celny Unii lub zniszczone. W myśl art. 153 ust. 1 UKC domniemywa się zaś, że wszystkie towary, znajdujące się na obszarze celnym Unii, posiadają unijny status celny, chyba że zostanie stwierdzone, że nie są one towarami unijnymi.
Ponadto podniesiono, że w szczególnych przypadkach towary unijne, które nie są objęte procedurą celną, mogą być przemieszczane bez zmiany ich statusu celnego z jednego do innego miejsca na obszarze celnym Unii i czasowo przemieszczane poza ten obszar (art. 155 ust. 2 UKC).
Wskazano też, że status celny jest określeniem, które pozwala stwierdzić, czy dany towar jest unijny czy nie unijny. Można to sprawdzić wykorzystując do tego przepisy zawarte w Unijnym Kodeksie Celnym (UKC). Dzięki temu, możliwe jest określenie, czy dany towar jest przewożony z krajów należących do Unii Europejskiej czy spoza nich. W ten sposób organ celny wie jak kontrolować towary i pod jakim kontem je sprawdzać.
Dalej uczestnik wywodził, że towary nieunijne przeznaczone do wprowadzenia na rynek Unii lub przeznaczone do osobistego użytku lub konsumpcji na obszarze celnym Unii są obejmowane procedurą dopuszczenia do obrotu, co wymaga m.in. pobrania wszelkich należnych należności przywozowych (cło, podatek akcyzowy, podatek od towarów i usług z tytułu importu towaru i inne) oraz załatwienia pozostałych formalności wymaganych przy przywozie danych towarów. Dopuszczenie do obrotu nadaje towarom nieunijnym unijny status celny.
W rezultacie więc uczestnik postępowania stwierdził, że w niniejszej sprawie opisany na wstępie pojazd został sprowadzony do Polski z Niemiec, na terenie których był użytkowany, czyli miało miejsce w tym wypadku przemieszczenie pojazdu samochodowego z jednego państwa członkowskiego do drugiego, czyli nastąpiło wewnątrzwspólnotowe nabycie towaru akcyzowego, obciążonego należnymi podatkami z tego tytułu (organem właściwym do poboru tych podatków jest Naczelnik Urzędu Skarbowego), to w związku z tym pojazd ten posiadał unijny status celny. Brak było zatem przesłanek do prowadzenia postępowania w zakresie uregulowania jego sytuacji prawnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
Zgodnie z art. 130 ust. 10b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. 2017 poz. 1260 ze zm.), jeżeli pojazd usunięty w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2 nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej, przekazuje się go właściwemu miejscowo naczelnikowi urzędu celno-skarbowego w celu uregulowania jego sytuacji zgodnie z przepisami prawa celnego.
Zarówno wykładnia językowa, jak i wykładnia celowościowa tego przepisu – wbrew stanowisku Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni – prowadzą do jednoznacznej konkluzji o właściwości organu celno-skarbowego w sprawie uregulowania sytuacji prawnej pojazdu usuniętego z drogi, który nie jest zarejestrowany w żadnym z państw Unii Europejskiej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny wypełnia przesłankę powołanego przepisu. Z akt sprawy wynika, iż przedmiotowy pojazd nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej. Ustalono, że przedmiotowy samochód został usunięty z drogi w miejscowości Człuchów w dniu 16 lipca 2016 r. na podstawie dyspozycji usunięcia pojazdu nr [...]. Czynności tej dokonali funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w Człuchowie. Następnie pojazd został przekazany na parking strzeżony prowadzony przez Powiat Człuchowski w Czarnem. W wyniku podjętych czynności (zeznania świadków, dokumentacja zebrana w trakcie postępowania sądowego) ustalono, że przedmiotowy pojazd został wyrejestrowany w Niemczech w dniu 27 maja 2016 r. oraz, że nie został zarejestrowany na terytorium RP. Kierującym pojazdem w chwili zatrzymania był T.K., zam. w N..
Godzi się zauważyć, że dla oceny konieczności podjęcia stosownych czynności i ustalenia właściwości organu bez znaczenia jest okoliczność, że pojazd ten był zarejestrowany w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej (Niemczech) do dnia 27 maja 2016 r. Z uzasadnienia wniosku o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego wynika, że pojazd SKODA FELICIA, o nr VIN TMBEHH613V0447064 nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej. Jest to zatem - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - sytuacja określona w art. 130a ust. 10b ustawy – Prawo o ruchu drogowym. W takim przypadku powołany przepis, jako wyjątek od zasady, przewiduje właściwość naczelnika urzędu celnego do załatwienia sprawy. Zaznaczyć warto, że z brzmienia art. 130a ust. 10b tej ustawy wynika, iż w świetle hipotezy objętej tym przepisem, organ celny jest właściwy, mimo że nie był właściwy w sprawie usunięcia pojazdu
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że przepis art. 130a ust. 10b ustawy – Prawo o ruchu drogowym wprost odnosi się wyłącznie do kwestii uregulowania sytuacji prawnej pojazdu zgodnie z przepisami prawa celnego, ale wskazać należy, że ma on na celu uregulowanie sytuacji gdy, ze względu na miejsce rejestracji, ustalenie właściciela pojazdu jest bardzo trudne lub niemożliwe. Należy zatem przyjąć, że w takiej sytuacji organ celny zobowiązany jest także do uregulowania wszystkich innych kwestii związanych z takim pojazdem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać tym samym należy, że zastosowanie w sprawie art. 130a ust. 10b ustawy – Prawo o ruchu drogowym powoduje wyłączenie stosowania art. 130a ust. 10h powołanej ustawy (zob. postanowienia NSA z dnia 20 września 2016 r., I OW 130/16).
Warto zwrócić uwagę, że powyższe zapatrywanie jest ustabilizowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OW 227/12; z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt I OW 287/13; z dnia 6 maja 2015 r., I OW 232/14 i I OW 233/14; z dnia 20 września 2016 r., I OW 130/16; z dnia 24 stycznia 2017 r., I OW 173/16; z dnia 9 marca 2017 r., I OW 255/16).
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., jako organ właściwy do załatwienia sprawy wskazał Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni.
Końcowo wyjaśnić należy, że zawarte w odpowiedzi na wniosek argumentacja oparta na przepisach Unijnego Kodeksu Celnego nie neguje normy art. 130a ust. 10b ustawy – Prawo o ruchu drogowym, z której wynika właściwość w sprawie Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni, lecz może ona mieć zastosowanie przy stosowaniu tego przepisu przez organ, a zatem przy regulowaniu (ustalaniu) sytuacji pojazdu.