Uzasadnienie
Pismem z dnia 28 grudnia 2020 r. Wójt Gminy D. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy w zakresie pokrycia kosztów pogrzebu zmarłego W.I. i wskazanie Wójta Gminy O. jako organu właściwego do rozpoznania przedmiotowej sprawy.
W uzasadnieniu powyższego wniosku Wójt Gminy D. podniósł, że [...] października 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wpłynęło pismo P.R. prowadzącego zakład pogrzebowy z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie właściwości miejscowej w przedmiocie pokrycia kosztów pogrzebu zmarłego W.I. Dalej organ wyjaśnił, że zmarły ostatnio zameldowany był w miejscowości [...] gmina D., jednakże od kilku lat nie zamieszkiwał pod tym adresem, a co więcej nie zamierzał wracać do stałego miejsca zameldowania. Obecnie mieszkanie jest własnością siostry zmarłego i jej rodziny, wobec czego nawet gdyby zmarły wyraził chęć powrotu nie byłoby możliwe ponowne jego zamieszkanie pod tym adresem. Zmarły zamieszkiwał i pracował w O., gmina O., gdzie skoncentrował swoje centrum życiowe. Wójt wyjaśnił też, że w związku z zaistniałym sporem dotyczącym pokrycia kosztów pogrzebu zmarłego organizacją pochówku zajęła się jego siostra R.G., jednakże z uwagi na brak uprawnień do otrzymania zasiłku pogrzebowego oraz własnych środków finansowych nie była w stanie pokryć kosztów pogrzebu brata.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Wójt Gminy O. wskazał, że Gmina O. nie jest właściwa miejscowo w przedmiotowej sprawie. Wyjaśnił, że z poczynionych ustaleń wynikało, iż zmarły sporadycznie podejmował dorywcze prace w O., podczas których nocował w budynku gospodarczym, jednak z uwagi na nadużywanie alkoholu zaprzestano powierzania mu jakichkolwiek czynności, przy czym zgon miał miejsce w D2. Skoro zaś zmarły był osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie miał możliwości zamieszkania, to zdaniem tego organu, należy uznać go za osobę bezdomną w myśl art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U z 2018 r., poz. 1508 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", co z kolei oznacza, że właściwą miejscowo do rozpoznania sprawy jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Zaakcentował też, że zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. z 1959 r., nr 11 poz. 62 ze zm.), dalej jako "u.c.ch.z." jako gminę właściwą do organizacji pochówku wskazuje się jednostkę samorządową, na terenie której nastąpił zgon.
Dalej wyjaśnił, że sprawienie pogrzebu jest jednym ze świadczeń niepieniężnych pomocy społecznej, a obowiązek organizacji pochówku, w tym osób bezdomnych, jest zadaniem własnym gminy. Realizacja tego zadania następuje jednak dopiero w sytuacji, gdy z prawa do pochowania zmarłego nie skorzystają krewni, małżonek ani powinowaci czy też inne osoby, które dobrowolnie zobowiązały się do dokonania pochówku. Organ zaznaczył ponadto, że o całej sprawie dowiedział się dopiero we wrześniu 2020 r., otrzymując fakturę VAT z dnia [...] września 2020 r. wystawioną za usługi pogrzebowe, co oznacza, że "niemożliwym jest aby organizacja pochówku przez siostrę zmarłego w sierpniu 2020 r. była spowodowana zaistniałym pomiędzy organami sporem".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Przedmiotowa sprawa nie ma charakteru sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a., ani nie jest sprawą dotyczącą aktu lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., lub innej formy działania administracji publicznej podlegającej kognicji sądów administracyjnych. Zatem spór powstały na tle tej sprawy nie ma charakteru sporu, który podlega kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Problematykę chowania zwłok ludzkich reguluje w sposób szczegółowy u.c.ch.z., która w art. 10 ust. 1 potwierdza prawo pochowania zwłok ludzkich jako przysługujące najbliższej rodzinie osoby zmarłej, a mianowicie: pozostałemu małżonkowi, krewnym zstępnym, wstępnym, krewnym bocznym do 4 stopnia pokrewieństwa oraz powinowatym w linii prostej do 1 stopnia. W odniesieniu do zwłok niepochowanych i nieprzekazanych w celach naukowych szkołom wyższym obowiązek pochowania obciąża ośrodek pomocy społecznej miejsca zgonu (ust. 3 ustawy). Stosownie zaś do art. 10 ust. 4 tej ustawy obowiązek pochowania zwłok, określony w ust. 3, nie wyklucza żądania zwrotu kosztów na podstawie innych ustaw.
Jak wynika z akt sprawy [...] października 2020 r., do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wpłynęło pismo z zakładu pogrzebowego o zajęcie stanowiska w sprawie właściwości miejscowej do pokrycia kosztów pogrzebu zmarłego W.I. Pismem z dnia [...] października 2020 r., Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. uznał się za niewłaściwy do pokrycia kosztów pogrzebu, co skutkowało wnioskiem o rozpoznanie sporu pomiędzy Wójtem Gminy D. a Wójtem Gminy O. w zakresie pokrycia kosztów pogrzebu zmarłego. Wnioskodawca domaga się zatem stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, że Wójt Gminy O. jest zobowiązany do zwrotu kosztów pogrzebu zmarłego.
Żądanie zwrotu kosztów pogrzebu nie mieści się w katalogu prawnych form działania administracji publicznej, które podlegają kognicji sądów administracyjnych. Z powyższych względów wniosek podlegał odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 30 sierpnia 2013 r., I OW 115/13, postanowienie NSA z 23 października 2015 r., I OW 96/15, postanowienie NSA z 4 lipca 2017 r., I OW 17/17, postanowienie NSA z 2 grudnia 2017 r., I OW 197/17, postanowienie NSA z 16 marca 2018 r., I OW 319/17).
O zwrocie wpisu od wniosku orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.