Uzasadnienie
1. Wyrokiem z dnia 10 października 2012 r., I SA/Po 418/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. C. (powoływanego dalej jako "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. (powoływanego dalej jako "Dyrektor IS") z dnia 21 lutego 2012 r., nr [...], w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
2. Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radę prawnego) wniósł od ww. wyroku WSA w Poznaniu skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której sformułował wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a.
Uzasadniając wniosek Skarżący stwierdził, że jego sytuacja finansowa nie pozwala bez uszczerbku dla własnego majątku dokonać zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. Uzyskiwane obecnie dochody w całości są skierowane na bieżące utrzymanie, świadczenia z tytułu obowiązku alimentacyjnego oraz kosztowne wizyty u lekarzy. Stan zdrowia po wszczęciu rozpoznawanej sprawy spowodował konieczność leczenia psychiatrycznego żony Skarżącego i niewyobrażalne dla niej jest zapłacenie takiej kwoty. Żona Skarżącego: "Żyje w chronicznym stresie, opiekują się nią na co dzień psychiatrzy i niewykluczony jest przy dalszym nasileniu stresu pobyt w szpitalu psychiatrycznym". Szczegółowe uzasadnienie wynika także z załączonych do skargi załączników potwierdzających sytuację finansową i zdrowotną Skarżącego, zarówno na etapie pierwszej instancji, jak i również do niniejszej skargi kasacyjnej.
Skarżący w dniu 26 kwietnia 2012 r. złożył wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji i w następstwie postanowieniem WSA w Poznaniu z dnia 23 lipca 2012 r., I SA/Po 418/12, postanowiono wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że obecne dochody są skierowane na bieżące utrzymanie, świadczenia z tytułu obowiązku alimentacyjnego oraz kosztowne wizyty u lekarzy. Postępowanie podatkowe w sprawie wpłynęło w znaczący sposób na zły stan zdrowia żony Skarżącego, w szczególności zdrowia psychicznego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować utratę płynności finansowej Skarżącego, a to z kolei może spowodować trudne do odwrócenia skutki w postaci konieczności ograniczenia lub rezygnacji z leczenia Skarżącego i jego żony. Od dnia złożenia wniosku sytuacja Skarżącego uległa dalszemu pogorszeniu, z powodu nadmiaru stresu Skarżący ograniczył znacznie działalność gospodarczą i przebywa na zwolnieniu lekarskim, natomiast żona Skarżącego straciła pracę i przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym.
Złożyła równocześnie wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy z powodu ostrej psychicznej depresji lękowej. Jakakolwiek egzekucja spowoduje w tym wypadku utratę płynności finansowej oraz u Skarżącego spowoduje konieczność całkowitego zamknięcia firmy i zwolnienia wszystkich pracowników. W przypadku żony Skarżącego "(...) egzekucja ze względu na ostrą depresję lękową może doprowadzić do całkowitej rezygnacji z leczenia oraz do podjęcia prób samobójczych".
Skarżący uważa, że stan zdrowia w połączeniu z trudną sytuacją finansową uzasadnia złożony wniosek. Sytuacja żony Skarżącego pogorszyła się w sposób znaczny od czasu wydania ww. postanowienia przez Sąd pierwszej instancji, tym samym na tym etapie wniosek jest tym bardziej uzasadniony. Stan i poziom stresu u Skarżącego i jego żony znacznie nasilił się po niekorzystnym wyroku WSA w Poznaniu, a w szczególności w związku z treścią uzasadnienia wyroku niezrozumiałego dla strony. Dalsze pogorszenie sytuacji finansowej Skarżącego i jego żony mogłoby uniemożliwić im leczenie, a tym samym pogorszyć ich i tak zły stan zdrowia oraz uniemożliwić jednocześnie prowadzenie działalności gospodarczej, co spowoduje zwolnienie wszystkich pracowników.
- 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 3.1. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zasadne jest wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS na podstawie art. 61 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Ponieważ wniosek Skarżącego i jego uzasadnienie są w powtórzeniem wniosku żony Skarżącego, rozpoznanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II FSK 154/13, należy w dalszej części posłużyć się częściowo argumentacją zawartą w postanowieniu NSA z dnia 26 lutego 2013 r., II FSK 154/13.
- 3.2. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli (1) zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub (2) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por.: B. Dauter, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 205 oraz powoływane tam postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por.: postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia – "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności przedstawić wnioskodawca (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z dnia 15 września 2010 r., II FZ 417/10, z dnia 29 grudnia 2010 r., II FSK 1836/10, z dnia 18 kwietnia 2012 r., II FSK 528/12, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Samo powołanie się przez niego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy.
W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd.
3.3. W rozpoznawanej sprawie Skarżący powołując się na swoją sytuację zdrowotną, która została udokumentowana w aktach sprawy (por. k. 243-276 akt WSA w Poznaniu), nie wykazał jednak związku przyczynowego, zachodzącego pomiędzy ewentualną egzekucją ww. decyzji Dyrektora IS, a jego zdrowiem lub potencjalnym uszczerbkiem na nim. Skarżący twierdzi, że wykonanie ww. decyzji może doprowadzić do "utraty płynności finansowej", co może pociągnąć za sobą konieczność rezygnacji z leczenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżący nie wykazał ww. majątkowego związku pomiędzy ewentualnym wykonaniem ww. decyzji Dyrektora IS, a możliwością dalszego leczenia. W tzw. postępowaniu wpadkowym, wszczętym na skutek wniesienia przez stronę wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, o którym to wniosku mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd administracyjny jest zobowiązany ocenić, czy zostały spełnione przesłanki wstrzymania zaskarżonego aktu w oparciu o analizę wniosku strony oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 i (w przypadku NSA) art. 193 p.p.s.a. Na mocy art. 166 p.p.s.a przepisy tej ustawy dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie ww. przepisu dla postępowania wpadkowego, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Rozpoznając ww. wniosek, sąd administracyjny nie może zatem pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. Poprzestawanie tylko na treści wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wniosku jest niedopuszczalnym naruszeniem obowiązku sądu administracyjnego do rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa (por. postanowienia NSA: z dnia 15 września 2010 r., II FZ 417/10; z dnia 30 listopada 2010 r., II FZ 557/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
3.4. Uwzględniając powyższy pogląd, należy stwierdzić, że w aktach sprawy zebrano dokumenty przedłożone przez Skarżącego w postępowaniu z zakresu prawa pomocy, które są przydatne do oceny jego sytuacji majątkowej. Biorąc pod uwagę oświadczenia i dokumenty złożone przez Skarżącego, stwierdzić należy, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jednakże nie podał w jakiej wysokości uzyskuje miesięczne dochody. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że postępowanie w sprawie doprowadziło do pogorszenia się stanu jego zdrowia, co w bezpośredni sposób przełożyło się na prowadzoną przez niego działalność gospodarczą i doprowadziło do znacznego obniżenia pozyskiwanych przez niego dochodów. Analizując dokumenty podatkowe stwierdzić jednak należy, że sytuacja Skarżącego nie uległa pogorszeniu, gdyż w 2010 r. deklarował z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej dochód w wysokości 56.752,72 zł, w 2011 r. w wysokości 71.993,77 zł, natomiast od stycznia do 30 kwietnia 2012 r. uzyskał dochód w wysokości 34.588,24 zł. Ponadto podkreślić należy, że wykazane przez Skarżącego za ww. okresy przychody w kwocie 1.464.941,78 zł, 1.582.647,72 zł i 1.260.922,89 zł świadczą o tym, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, a sytuacja taka sprzyja poczynieniu znacznych oszczędności finansowych. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która również uzyskuje dochody w wysokości około 3.500 zł netto (por. karta nr 93 akt WSA w Poznaniu w sprawie o sygn. I SA/Po 417/12).
Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że płaci alimenty na wnuka B. C. w wysokości 2.000 zł miesięcznie, jego żona również płaci alimenty na wnuka J. C. w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Skarżący i jego żona płacą zatem alimenty w wysokości 4.000 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że wszelkie koszty związane z utrzymaniem i wychowaniem dzieci ponosi ich matka. Nadto, z informacji przedłożonych przez Skarżącego wynika, że razem z żoną podarowali nieruchomości wnukowi B. C. Jednakże sprzedaż tych nieruchomości również może zaspokoić potrzeby finansowe wnuków.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący oświadczył, że jego stan majątkowy uległ drastycznemu pogorszeniu i nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności i wartościowych przedmiotów. Jednakże z późniejszych oświadczeń Skarżącego wynika, że poza nieruchomościami podarowanymi wnukowi B. C., razem z żoną podarowali nieruchomości, w tym dom, w którym mieszkają, córce D. P. Skarżący i jego żona podarowali córce również środki pieniężne. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego, darowizna miała miejsce w sierpniu 2011 r. Pomimo wezwania Skarżącego przez Referendarza sądowego WSA w Poznaniu nie przedłożył on odpisu umów (aktów notarialnych), na podstawie których dokonano darowizny majątku na rzecz D. P. i B. C., wobec tego nie wiadomo jakie nieruchomości zostały podarowane i w jakiej wysokości dokonano darowizny środków pieniężnych. Braki te nie zostały także uzupełnione przy złożeniu rozpoznawanego wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS.
Ponadto zauważyć należy, że w postępowaniu wpadkowym z zakresu prawa pomocy wezwano Skarżącego do podania w jakiej wysokości on i jego żona ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki. Skarżący w odpowiedzi wskazał, że koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki szczegółowo wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć jednak należy, że Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy w ogóle nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, natomiast jego żona w złożonych przez siebie wnioskach do akt sprawy o sygn. I SA/Po 417/12 i I SA/Po 419/12 podała jedynie, że ponosi koszty ogrzewania w wysokości 400 zł i opłaty za energię elektryczną w wysokości 100 zł. Skarżący nie podał zatem w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia, leczenia, zakupu lekarstw, środków czystości, opłat za telewizję. Nie podał również, czy on lub jego żona zaciągnęli kredyty, jeżeli tak to na co, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat rat.
Natomiast z załączonego wyciągu z rachunku bankowego Skarżącego i jego żony prowadzonego w Banku A. wynika, że z rachunku tego spłacany jest kredyt, również z rachunku bankowego żony prowadzonego w Banku B. wynika, że spłaca ona raty kredytu. Skarżący nie załączył również wyciągu z rachunku firmy, którą prowadzi.
3.5. Powyższe ustalenia prowadzą do konkluzji, że w niejasnej sytuacji majątkowej Skarżącego – twierdzenia wniosku o jego potencjalnie trudnej sytuacji finansowej stoją w sprzeczności z ww. okolicznościami – nie wykazał on zasadności wstrzymania ww. decyzji Dyrektora IS. Wykonanie zaskarżonej decyzji, ustalającej zobowiązanie podatkowe w wysokości 110.943 zł, nie oznacza – wbrew twierdzeniom Skarżącego – automatycznej "utraty płynności finansowej", co mogłoby zagrozić leczeniu Skarżącego. Ocena taka byłaby zasadna, gdyby Skarżący wykazał, że w odniesieniu do jego sytuacji majątkowej (co wymagałoby należytego udokumentowania, czego Skarżący w sprawie nie uczynił; poprzestał tylko na udokumentowaniu stanu swojego zdrowia), wykonanie ww. decyzji doprowadziłoby do utraty możliwości leczenia jego schorzenia zwyrodnieniowego kręgosłupa. Taka zależność nie została jednaka wykazana, a twierdzenia Skarżącego o konieczności "zamknięcia firmy" na skutek egzekucji ww. kwoty pozostaje gołosłowne, bowiem niejasna jest sytuacja majątkowa zarówno Skarżącego jak i jego żony. Liczne dokumenty załączone do skargi kasacyjnej nie wnoszą wiele przy rekonstrukcji ww. sytuacji oraz struktury obecnych przychodów i koniecznych kosztów utrzymania.
3.6. Ponieważ większa część argumentacji Skarżącego, przedstawiona we wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS, dotyczy sytuacji zdrowotnej żony Skarżącego (por. pkt 2 niniejszego uzasadnienia), to w rozpoznawanej sprawie swoją aktualność zachowuje ocena i jej uzasadnienie, które Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił w tożsamej sprawie żony Skarżącego o sygn. akt II FSK 154/13.
3.7. Konkludując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Skarżący nie wykazał w rozpoznawanym wniosku, że wykonanie ww. decyzji Dyrektora IS doprowadziłoby do wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, co jest wymogiem przewidzianym przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. Stąd Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 61 § 5 w związku z art. 61 § 3 oraz 193 p.p.s.a.