Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 126/13

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 441/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. - działając na podstawie przepisu art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm. – dalej także: "u.r.p.") stwierdziła, że skarżąca [...] uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu Komisja Egzaminacyjna podniosła, że skarżąca z części pierwszej egzaminu (zestaw pytań testowych) otrzymała ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę niedostateczną, z trzeciej części (prawo cywilne) ocenę dobrą, z czwartej części (prawo gospodarcze) ocenę dobrą oraz z piątej części (prawo administracyjne) ocenę bardzo dobrą, co w świetle art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przesądza o negatywnym wyniku z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z drugiej części egzaminu radcowskiego polegało na sporządzeniu apelacji albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej sporządzenia - opinii prawnej o braku podstaw do jej sporządzenia.

Rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego przedstawione przez skarżącą zostało sprawdzone przez dwóch egzaminatorów - członków Komisji Egzaminacyjnej: SSA Kazimierza Klugiewicza oraz radcę prawnego Zbigniewa Pawlaka. Oboje egzaminatorzy ocenili pracę negatywnie, wystawiając ocenę cząstkową niedostateczną.

Uzasadniając ocenę cząstkową, egzaminator SSA Kazimierz Klugiewicz stwierdził w jej uzasadnieniu, że wymogi formalne apelacji zostały spełnione przez skarżącą. Egzaminator uznał jednakże, iż całkowicie błędnie nie zaskarżono wyroku sądu I instancji w zakresie, w jakim uniewinniono oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 157 § 2 k.k. Nadto w pozostałym zakresie egzaminator uznał, iż trafnie wskazano względne przyczyny odwoławcze - art. 438 k.p.k. - jakkolwiek podniesiono zarzut obrazy prawa materialnego (art. 216 § k.k.), to jednak z opisu zarzutu i uzasadnienia wynika, że w tym zakresie sąd dokonał błędnych ustaleń faktycznych (i w tym zakresie zarzut jest jak najbardziej trafny). Zdaniem egzaminatora, trafnie podniesiono również zarzuty odnośnie rozstrzygnięcia w zakresie kosztów procesu. W opinii egzaminatora, interes pokrzywdzonego został - w zakresie rozstrzygnięcia, co do zarzutu popełnienia występku z art. 157 § 2 k.k. - całkowicie zaprzepaszczony, albowiem nie tylko nie doszło do skazania oskarżonego w tym zakresie, ale i pokrzywdzony - jeśli nawet nie został pozbawiony możliwości otrzymania odszkodowania w toku postępowania cywilnego - to przynajmniej jego sytuacja w tym zakresie znacznie się skomplikowała, a w dodatku poszkodowany został obciążony kosztami. Zdaniem egzaminatora, w pozostałym zakresie interes pokrzywdzonego (oskarżyciela prywatnego) został zabezpieczony.

Drugi egzaminator - radca prawny Zbigniew Pawlak wskazał, że w ocenianej pracy egzaminacyjnej powołane przepisy zastosowano i zinterpretowano prawidłowo, jednakże - zdaniem egzaminatora - nie dostrzeżono wszystkich naruszeń prawa procesowego, co winno skutkować zaskarżeniem wyroku uniewinniającego. Zdaniem egzaminatora, niezaskarżenie orzeczenia uniewinniającego powoduje ocenę, że interes strony pokrzywdzonego nie został zabezpieczony w należytym stopniu.

W oparciu o ww. oceny cząstkowe Komisja Egzaminacyjna podjęła w dniu 14 lipca 2011 r. uchwałę stwierdzającą, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Od powyższego rozstrzygnięcia strona skarżąca złożyła odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia.

Uchwałą z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego - działając na podstawie przepisów art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymała w mocy w/w uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.

W opinii organu odwoławczego, z ocen obu egzaminatorów jasno wynika, że skarżąca nie zabezpieczyła w należyty sposób interesów swojego klienta. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, apelacja sporządzona przez egzaminowaną winna zawierać zarzut określony w art. 438 pkt 2 k.p.k., to jest zarzut obrazy przepisów postępowania mającej wpływ na treść wyroku w zakresie rozstrzygnięcia uniewinniającego oskarżonego od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k., a więc obrazę art. 410 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. i art. 172 k.p.k. Według organu, możliwe było także przedstawienie zarzutu obrazy art. 7 k.p.k. w zakresie oceny przeprowadzonych dowodów lub też zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, uwzględniając uchybienia procesowe popełnione przez sąd I instancji. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, uchybieniami sądu I instancji było:

1. - niedostrzeżenie, że opis przebiegu zdarzenia przedstawiony przez oskarżyciela prywatnego został potwierdzony przez opinię lekarską z dnia 10 września 2010 r., która nie została ujawniona w toku rozprawy,
2. - niedanie wiary zeznaniom żony pokrzywdzonego tylko z powodu jej statusu (jako osoby najbliższej dla oskarżyciela prywatnego),
3. - przyjęcie i uznanie, iż zeznania oskarżyciela prywatnego nie są wiarygodne, gdyż nie zostały potwierdzone przez inny dowód,
4. - przyjęcie, iż oskarżyciel prywatny mógł wykorzystać powstałe u niego obrażenia twarzy niespowodowane przez oskarżonego do obciążenia go, co jest sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i oznaczałoby, że nie zmierza do ukarania rzeczywistego sprawcy.

Według organu odwoławczego, tak liczne i ewidentne uchybienia procesowe sądu I instancji winny być oczywiste dla zdającego i ich stwierdzenie nie powinno sprawiać trudności, zwłaszcza, jeżeli uwzględni się to, że treść zadania egzaminacyjnego z prawa karnego nie była skomplikowana.

Reasumując odpowiedź na zarzuty dotyczące rozważań merytorycznych, Komisja Egzaminacyjnej II Stopnia stwierdziła, że skarżąca niedokonując zaskarżenia wyroku w części uniewinniającej oskarżonego od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k. nie zapewniła należytej ochrony interesu oskarżyciela prywatnego, do czego była zobowiązana, jako jego pełnomocnik. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, jest to okoliczność zdecydowanie uzasadniająca negatywną ocenę pracy skarżącej.

Ponadto organ odwoławczy odniósł się do zarzutów naruszenia zasad egzaminowania. Organ stwierdził, że nie można uznać, jako wadliwy sposobu "oceniania przez egzaminatorów, jak i Komisję Egzaminacyjną w [...], pracy z dziedziny prawa karnego, m.in. poprzez przyjęcie, iż jej sprawdzenie następuje nie poprzez to, co zostało napisane, lecz przede wszystkim poprzez to, co nie zostało napisane, a zdaniem oceniających powinno zostać podniesione". W opinii organu odwoławczego, dla skarżącej winno być oczywiste, że jeżeli na egzaminie nie zostało napisane, to co winno bezwzględnie w apelacji zostać napisane, to nie może to być nieuwzględnione przy ocenie danej pracy.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, bezpodstawny jest także zarzut dotyczący wyłączenia z postępowania egzaminatora radcy prawnego Zbigniewa Pawlaka z przyczyny wskazanej przez skarżącą, a dotyczącej uczestniczenia tegoż egzaminatora w komisji układającej pytania egzaminacyjne. Zdaniem organu odwoławczego, praca w tych dwóch gremiach: komisji powołanej w sprawie ułożenia pytań i zadań na egzamin radcowski oraz komisji egzaminacyjnej, która ocenia składane przez zdających prace - nie wyklucza się wzajemnie. Zdaniem organu wpływa pozytywnie na sposób oceniania prac.

Za bezpodstawny Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uznała także zarzut naruszenia zasad egzaminowania poprzez brak obiektywizmu i rzetelności w ocenianiu prac poprzez sporządzanie ocen wielu prac w sposób podobny, a wręcz identyczny, pomimo, że prace identyczne nie były. Organ wyjaśnił, że jeśli dochodziło do wydania identycznych ocen, to oznacza, że egzaminator zastosował przy ocenianiu prac egzaminacyjnych identyczne kryteria ocen.

Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, fakt, iż na arkuszu zatytułowanym "Egzamin radcowski – [...] czerwca 2011 r. - Ocena cząstkowa zadania z zakresu prawa karnego z drugiej części egzaminu radcowskiego" sporządzonym przez egzaminatora SSA Kazimierza Klugiewicza skreślona jest ocena 3 (dostateczna) i zostało to opatrzone podpisem oraz pozostawiona ocena 2 (niedostateczna) nie dowodzi (jak zarzuca odwołująca) naruszenia zasad egzaminowania.

Organ odwoławczy zauważył, iż skarżąca słusznie podniosła, że ustawodawca w ustawie o radcach prawnych nie przewidział, że praca egzaminowanego powinna być sprawdzona jedynie w oparciu o system oceniania (klucz) ujęty w "Opisie istotnych zagadnień". W opinii organu, tenże "Opis istotnych zagadnień" nie ma żadnej mocy wiążącej komisje egzaminacyjne, albowiem jest wyłącznie materiałem pomocniczym służącym wskazaniu najistotniejszych kwestii przy ocenianiu prac egzaminacyjnych.

Organ odwoławczy, odnosząc się do wniosków o przeprowadzenie dowodów na okoliczność wybiórczości, braku obiektywizmu i rzetelności przy ocenianiu prac z zakresu prawa karnego ze strony egzaminatorów w Komisji Egzaminacyjnej - stwierdził, że egzaminator ocenia samodzielnie i niezależnie poszczególne prace, gdyż każda sprawa poszczególnego egzaminowanego jest sprawą indywidualną, w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a.

Wyrokiem z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 441/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na ww. uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] grudnia 2011 r.

Sąd I instancji na wstępie przypomniał, że szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach art. 36 - art. 369 ustawy o radcach prawnych oraz w rozporządzeniach wykonawczych do tej ustawy, tj. w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, a także w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 163, poz. 1302 ze zm.), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 cyt. ustawy.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. Do postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 cyt. ustawy). Wskazane wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał ustalających wynik z egzaminu radcowskiego.

Zgodnie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o stroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, w myśl którego, test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

Zdaniem Sądu I instancji w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjnej II stopnia jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Komisja niewątpliwie czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak, jak postąpił.

Według Sądu I instancji materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, a więc przede wszystkim praca pisemna skarżącej z części drugiej egzaminu radcowskiego (prawo karne) oceniona została w sposób prawidłowy, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi przede wszystkim w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Z uzasadnienia uchwały organu odwoławczego wynika, iż Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia.

Analiza podjętej uchwały z dnia [...] grudnia 2011 r. wskazuje, że w sprawie niniejszej organ odwoławczy z całą pewnością nie wyszedł poza granice uznania administracyjnego.

WSA stwierdził, że uwzględnienie wniosku skarżącej o dopuszczenie dowodu z przesłuchania egzaminatorów na okoliczność wskazaną w treści skargi w istocie prowadziłoby do konieczności czynienia nowych ustaleń faktycznych, których sąd administracyjny czynić nie może, a przy tym, co wymaga dodatkowego podkreślenia, przeprowadzenie powyższego dowodu nie jest, zdaniem Sądu, niezbędne do wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, o których można mówić w sytuacji niewyjaśnienia istotnych elementów stanu faktycznego.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji RP, Sąd wskazał, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną, w rozumieniu art. 1 § 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że co do zasady nie może być ona rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego (ustawy o radcach prawnych) wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Organy administracyjne, badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie mogą również – co do zasady – wykraczać poza granice tej sprawy. Sama okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen.

Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 9 i 10 ustawy o radcach prawnych, przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych też przyczyn nieuzasadniony jest podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac zdającej.

Jako chybiony WSA uznał zarzut dotyczący "stosowania" przez komisje egzaminacyjne obu instancji "Opisu istotnych zagadnień" jako jedynego wzorca stosowanego przy ocenie projektu spornej apelacji sporządzonej na egzaminie przez stronę skarżącą. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika bowiem, iż to nie opisem istotnych zagadnień kierował się organ odwoławczy, a wcześniej Komisja Egzaminacyjna w [...], dokonując oceny sprawy w jej całokształcie, a jedynie przesłankami, o których mowa w art. 365 ust. 2 cyt. ustawy. Zdaniem Sądu, treść uchwały jednoznacznie wskazuje, iż Komisja II Stopnia konsekwentnie traktowała "Opis istotnych zagadnień", jako materiał pomocniczy, służący wyłącznie wskazaniu najistotniejszych kwestii przy ocenianiu prac, niemający jednak żadnej mocy wiążącej komisje egzaminacyjne.

Zdaniem Sądu, należy uznać, że na gruncie analizowanej sprawy (kazusu egzaminacyjnego), podstawą zarzutu powinien być błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia co do rozstrzygnięcia w zakresie czynu z art. 158 § 1 k.k. Błąd sądu karnego I instancji tkwił bowiem w tym, że prezentując trafną konstrukcję "współsprawstwa" nie dostrzegł on, iż w zeznaniach w postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony wyraźnie wskazał, że mężczyzna w czarnej kurtce (oskarżony) nie tylko stanął tak, iż był zwrócony do ludzi stojących na ulicy, co odbierał jako oddzielenie pokrzywdzonego od tych ludzi, ale przede wszystkim słowami wulgarnymi nie dopuścił jednego z gapiów, który chciał podejść do pokrzywdzonego. Zachowanie oskarżonego niewątpliwie stanowiło, po pierwsze, pomoc dla mężczyzn bijących pokrzywdzonego, a po drugie - stanowiło wyraźną oznakę własnego udziału w realizacji czynu, objętego dorozumianym porozumieniem, które jest wymagane przy współsprawstwie. Tak opisane przez pokrzywdzonego zachowanie zostało w ogóle pominięte w ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy w wyroku.

Zdaniem Sądu, fakt, że zdająca nie sporządziła apelacji od wyroku uniewinniającego, świadczy o nieznajomości przepisów i niezrozumieniu, w jakich sytuacjach należy postawić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, skoro w szczególności z samej sentencji wyroku wynika, że oskarżony został uniewinniony - a więc Sąd Rejonowy ustalił, że oskarżony nie dopuścił się popełnienia zarzucanego mu przestępstwa pobicia ani w formie współsprawstwa, ani pomocnictwa, to oczywistym jest, że dla skarżącej jedynym prawidłowym rozstrzygnięciem powinno być sporządzenie apelacji od wyroku Sądu Rejonowego.

W ocenie Sądu, bezpodstawne są również zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisów art. 24 ust. 1 pkt 4 i 5 k.p.a. w związku z art. 368 u.r.p. poprzez niewyłączenie egzaminatora radcy prawnego Zbigniewa Pawlaka ze składu Komisji Egzaminacyjnej z siedzibą w [...] z uwagi na jego powołanie jednocześnie do zespołu przygotowującego zestaw pytań testowych i zadania na egzamin radcowski. Według Sądu I instancji przepis art. 24 § 1 k.p.a. wyłącza pracownika z udziału w postępowaniu odwoławczym, jeżeli uczestniczył uprzednio w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w którym wydano zaskarżoną odwołaniem decyzję. Na tym etapie postępowania nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną zindywidualizowaną. Jest to etap pracy zespołowej członków komisji, którzy dzięki swojemu doświadczeniu i wiedzy stanowią gremium powołane jedynie do tworzenia pytań i przedstawienia jednocześnie prawidłowych odpowiedzi.

Nie ulega wątpliwości, że radca prawny Zbigniew Pawlak brał udział na etapie sprawy. Brał również udział w ocenianiu pracy skarżącej przez Komisję I Stopnia. Powyższa sytuacja nie uprawnia jednak do zastosowania instytucji wyłączenia pracownika organu, bowiem nie zachodzi w niej okoliczność ponownego oceniania pracy egzaminacyjnej przez tego samego egzaminatora, gdyż uchwałę w postępowaniu odwoławczym podjęła Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, w skład której nie wchodził radca prawny Zbigniew Pawlak.

[...] zaskarżyła powyższy wyrok, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. 1. naruszenie przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach poprzez dokonanie jego wadliwej wykładni, polegającej na błędnym przyjęciu, iż pod pojęciem "poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje" należy rozumieć jedynie wniesienie środka zaskarżenia co do zasady, zamiast prawidłowej wykładni polegającej na wniesieniu skutecznego środka zaskarżenia, tj. z korzyścią dla tej strony, mając na względzie, iż celem sporządzenia apelacji z zakresu prawa karnego na egzaminie radcowskim w roku 2011 nie było "wychwycenie" jak największej ilości uchybień popełnionych przez Sąd I Instancji, zwłaszcza w sytuacji, gdy było oczywiste, iż podniesione uchybienia nie będą skuteczne, tj. nie wpłyną na zmianę lub uchylenie wydanego orzeczenia, lecz przygotowanie jej w takim zakresie, w jakim osiągnęłaby skutek;
2. 2. naruszenie przepisów: art. 364 ust. 1, art. 365 ust. 1, 2 i 3, art. 366 art. 368 ustawy o radcach prawnych, poprzez dokonanie ich wadliwej wykładni, w związku z przyjęciem, iż granice uznania administracyjnego określa się jedynie przez pryzmat przesłanki "poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z żądaniem reprezentuje", pomijając w zupełności inne elementy podlegające ocenie, takie jak: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji;
3. 3. naruszenie przepisów: art. 361, art. 362, art. 363, art. 364, art. 365, art. 366, art. 367, art. 368, art. 369 ustawy o radcach prawnych oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2009 w sprawie Zespołu do przygotowywania zestawu pytań oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 w sprawie przeprowadzenia egzaminu w zw. z przepisami: art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zasady równości wobec prawa i art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, określających zasadę równości (niedyskryminacji), poprzez ich wadliwą interpretację, polegającą na przyjęciu, iż przymiot równości należy rozpatrywać jedynie w ramach jednej komisji egzaminacyjnej, tj. tej, przed którą zdający zdaje egzamin, a nie w stosunku do wszystkich egzaminowanych, czyli poprzez przyjęcie, iż we wszystkich komisjach egzaminacyjnych w kraju nie muszą być stosowane jednolite zasady i kryteria oceniania prac oraz że nie był to cel ustawodawcy w trakcie wprowadzania powyżej wskazanych zasad egzaminowania;
4. 4. naruszenie przepisu art. 141 § 3 p.p.s.a., poprzez brak merytorycznego uzasadnienia niezasadności zarzutów skarżącej opisanych w punktach: 1, 2, 3 i 8 skargi, z uwagi na poprzestanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na ogólnym stwierdzeniu, iż "organy obu instancji nie dopuściły się naruszenia norm prawa materialnego (...) jak równiej norm procedury administracyjnej (...).";
5. 5. naruszenie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 1, art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, aft. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., z uwagi na dokonanie niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, która miała istotny wpływ na wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia, polegającej na:
6. a) naruszenie przepisów art. 133 i 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez przyjęcie w zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia treści kazusu egzaminacyjnego z prawa karnego, który nie dotyczył skarżącej i nie był objęty przedmiotowym postępowaniem;
7. b) naruszenie przepisów art. 364 ust. 1 oraz art. 36S ust. 2 i 3 ustawy radcach prawnych poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego przy wydawaniu oceny z dziedziny prawa karnego, z uwagi na ocenienie pracy skarżącej jedynie przez pryzmat przesłanki "poprawność zaproponowanego przez Rającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje", pomijając w zupełności inne elementy podlegające ocenie, takie jak: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, a przez to dokonanie błędnej oceny pracy z dziedziny prawa karnego, poprzez przyjęcie, iż nie zasługuje ona na ocenę pozytywną;
8. c) naruszenie przepisów art. 364 oraz art. 365 ustawy o radcach prawnych w zw. z wadliwym sposobem ocenienia pracy skarżącej z dziedziny prawa karnego, polegającej na przyjęciu, iż jej sprawdzenie następuje nie poprzez to, co zostało napisane, lecz jedynie poprzez to, co nie zostało napisane, a zdaniem oceniających powinno zostać napisane;
9. d) naruszenie przepisów art. 7, art. 6 i art. 8 k.p.a. w zw. art. 368 ust. 12, art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych tj., zasad egzaminowania, poprzez przypisanie "Opisowi istotnych zagadnień dla Komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego" waloru ustawowej przesłanki oceniającej prawidłowość wykonania zadania;
10. e) naruszenie przepisów art. 24 ust. 1 pkt 4), 5) k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych oraz art. 2 w zw. z art. 10 Konstytucji RP, tj. zasad egzaminowania, poprzez brak wyłączenia egzaminatora radcy prawnego Zbigniewa Pawlaka ze składu Komisji Egzaminacyjnej w [...], z uwagi na Jego powołanie jednocześnie do zespołu przygotowującego zestaw pytań testowych oraz zadania na egzamin radcowski, a także do Komisji Egzaminacyjnej w [...], która oceniała prace, w związku z czym ocena pracy skarżącej z zakresu prawa karnego została dokonana jedynie przez pryzmat stworzonych przez ten zespół reguł uzyskania oceny pozytywnej - "Opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego" i prawdopodobnym wpływie na drugiego egzaminatora z prawa karnego, z uwagi na skreślenie przez niego oceny pozytywnej i wystawienie oceny negatywnej, przy tożsamym pisemnym uzasadnieniu oceny, co miało miejsce w dniu podejmowania uchwały o wyniku egzaminu;
11. f) naruszenie przepisów art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zasady równości wobec prawa i art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, tj. zasady równości (niedyskryminacji), w związku z niestosowaniem przez inne komisje egzaminacyjne działające w Polsce podstawowej zasady przyjętej przez Komisje Egzaminacyjne I i II stopnia oceniające prace skarżącej z dziedziny prawa karnego, iż uzyskanie oceny pozytywnej w tym zakresie całkowicie uzależnione było od zaskarżenia "wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o uniewinnieniu od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k.", co powodowało, iż uzyskanie oceny pozytywnej z zakresu prawa karnego, zależało de facto od miejsca przystępowania do egzaminu radcowskiego;
12. g) naruszenie przepisu art. 365 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych, poprzez brak obiektywizmu i rzetelności w ocenianiu prac z dziedziny prawa karnego przez poszczególnych egzaminatorów, w związku z niezachowaniem przez nich przesłanki niezależności przy wystawaniu ocen, z uwagi na fakt, iż pisemne pozytywne uzasadnienia ocen nie uzasadniały wystawienia ocen negatywnych oraz faktem skreślenia oceny pozytywnej i wystawieniem negatywnej, przy identycznym jej pisemnym uzasadnieniu;
13. h) naruszenie przepisu art. 75 k.p.a. w zw. żart. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na bezzasadnym nieprzeprowadzeniu w postępowaniu administracyjnym dowodu z przesłuchania SSA Kazimierza Klugiewicza i radcy prawnego Zbigniewa Pawlaka, na okoliczności związane z wystawieniem ocen z dziedziny prawa karnego, z uwagi na umotywowane w uzasadnieniu skargi podejrzenie braku niezależności w ich wystawieniu;

Przeprowadzenie powyższego dowodu zmierza do wykazania naruszenia przepisu art. 365 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych, poprzez brak obiektywizmu i rzetelności w ocenianiu prac z dziedziny prawa karnego przez poszczególnych egzaminatorów, w związku z niezachowaniem przez nich przesłanki niezależności przy wystawaniu ocen, ze względu na to, że pisemne pozytywne uzasadnienia ocen nie uzasadniały wystawienia ocen negatywnych, natomiast ocena pozytywna została skreślona a negatywna wystawiona, przy identycznym pisemnym uzasadnieniu.

Argumentację na poparcie zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzenia egzaminu w 2011 r.) celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Egzamin taki składał się z pięciu części pisemnych, w tym czterech polegających na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego, gospodarczego i administracyjnego (vide art. 364 ust. 2 i ust. 5 - 8 ustawy o radcach prawnych). Każda ze wspomnianych czterech części egzaminu radcowskiego była - stosownie do treści art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych - oceniana przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne (celująca, bardzo dobra, dobra, dostateczna);

2) ocena negatywna (niedostateczna). Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wskazane w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, z którego wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego przez osobę przystępującą do egzaminu, wynik ten powinien być jeden: pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Z kolei art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (a więc - a contrario - negatywna ocena z którejkolwiek części skutkuje negatywnym wynikiem całego egzaminu radcowskiego).

Decyzja w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, lecz należy ją zakwalifikować do grupy decyzji związanych. Decyzja określana jest jako związana, gdy nie pozostawia organowi administracyjnemu "luzu decyzyjnego", jak określa się to w opisie wyboru konsekwencji prawnych normy prawa materialnego w decyzyjnym modelu stosowania prawa. Wprawdzie norma prawna może dopuszczać ograniczony luz decyzyjny, gdy organ dokonuje wyboru konsekwencji (z kilku przypadków, w granicach rozpiętości tzw. widełek), ale jest związany normatywnymi dyrektywami wyboru konsekwencji, co stanowi nadal postać decyzji związanej (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II GSK 319/12; treść tego jak i kolejnych powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Korzystanie przez organ z tego ograniczonego luzu decyzyjnego, w tym m.in. dla ustalenia treści nieostrych sformułowań treści przepisów prawnych, co ma również miejsce na gruncie ustawy o radcach prawnych przy ustalaniu wyniku egzaminu, nie daje podstaw dla stwierdzenia, iż wydana w tym przedmiocie decyzja ma charakter rozstrzygnięcia według uznania administracyjnego. Podkreślić przy tym należy, że niezależnie od charakteru decyzji podejmowanej w indywidualnej sprawie, w każdym przypadku postępowanie dowodowe musi odpowiadać przewidzianym prawem rygorom procesowym, wynikającym w szczególności z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., zaś wynik tego postępowania winien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie naruszył art. 1, art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. art. 368 ust. 12, art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych.

Przede wszystkim wskazany przez autora skargi kasacyjnej art. 1 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. nie mogły zostać naruszone w sposób określony w omawianym zarzucie. Przepisy te określają podstawową funkcję sądów administracyjnych, tj. kontrolę administracji publicznej, wskazując, że kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem przy zastosowaniu środków określonych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naruszenie tych przepisów nastąpiłoby wówczas, gdyby sąd administracyjny skontrolował działalność administracji publicznej z zastosowaniem innego kryterium niż zgodność z prawem lub gdyby zastosował środek nieokreślony w ustawie. W niniejszej sprawie takie uchybienia nie wystąpiły, bowiem kontrola zaskarżonej uchwały dokonana przez Sąd I instancji oparta została jedynie o kryterium legalności i Sąd ten zastosował środek określony w ustawie (tj. oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.).

Odnosząc się do pozostałych przepisów wskazanych jako naruszone, stwierdzić należy, że na zakres postępowania dowodowego w sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wpływ ma treść art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, która wskazuje, że egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Obowiązkiem organu administracji było zatem wskazanie tych elementów (lub braków) pracy egzaminacyjnej konkretnego zdającego, które miały znaczenie z punktu widzenia przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ odwoławczy należycie wypełnił wspomniany obowiązek.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała bowiem błędy popełnione przez skarżącą przy rozwiązywaniu zadania egzaminacyjnego z prawa karnego, które niewątpliwie miały znaczenie dla sprawdzenia wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania.

Jak słusznie wskazał Sąd I instancji - na gruncie analizowanej sprawy (kazusu egzaminacyjnego), podstawą zarzutu powinien być błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia co do rozstrzygnięcia w zakresie czynu z art. 158 § 1 k.k. Błąd sądu karnego I instancji tkwił bowiem w tym, że prezentując trafną konstrukcję "współsprawstwa" nie dostrzegł on, iż w zeznaniach w postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony wyraźnie wskazał, że mężczyzna w czarnej kurtce (oskarżony) nie tylko stanął tak, iż był zwrócony do ludzi stojących na ulicy, co odbierał jako oddzielenie pokrzywdzonego od tych ludzi, ale przede wszystkim słowami wulgarnymi nie dopuścił jednego z gapiów, który chciał podejść do pokrzywdzonego. Zachowanie oskarżonego niewątpliwie stanowiło, po pierwsze, pomoc dla mężczyzn bijących pokrzywdzonego, a po drugie - stanowiło wyraźną oznakę własnego udziału w realizacji czynu, objętego dorozumianym porozumieniem, które jest wymagane przy współsprawstwie. Tak opisane przez pokrzywdzonego zachowanie zostało w ogóle pominięte w ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy w wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że nie sporządzenie przez skarżącą apelacji od wyroku uniewinniającego, świadczy o nieznajomości przepisów i niezrozumieniu, w jakich sytuacjach należy postawić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, skoro w szczególności z samej sentencji wyroku wynika, że oskarżony został uniewinniony - a więc Sąd Rejonowy ustalił, że oskarżony nie dopuścił się popełnienia zarzucanego mu przestępstwa pobicia ani w formie współsprawstwa, ani pomocnictwa, to oczywistym jest, że dla skarżącej jedynym prawidłowym rozstrzygnięciem powinno być sporządzenie apelacji od wyroku Sądu Rejonowego. W takiej zaś sytuacji interes pokrzywdzonego został - w zakresie rozstrzygnięcia, co do zarzutu popełnienia występku z art. 157 § 2 k.k. - całkowicie zaprzepaszczony, albowiem nie tylko nie doszło do skazania oskarżonego w tym zakresie, ale i pokrzywdzony - jeśli nawet nie został pozbawiony możliwości otrzymania odszkodowania w toku postępowania cywilnego - to przynajmniej jego sytuacja w tym zakresie znacznie się skomplikowała, a w dodatku poszkodowany został obciążony kosztami.

Z treści art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych wynika, że przy ocenie zadania egzaminacyjnego bierze się pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Należy w pełni podzielić wyrażony już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że ocenę pozytywną może otrzymać tylko takie rozwiązanie, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony reprezentowanej przez zdającego (zob. wyroki NSA: z dnia 8 sierpnia 2012 r. o sygn. akt II GSK 1037/12 oraz z dnia 10 grudnia 2013 r. o sygn. akt II GSK 1340/12).

Wobec powyższego za niezasadne należało również uznać zarzuty naruszenia art. 361, art. 362, art. 363, art. 364, art. 365, art. 366, art. 367, art. 368, art. 369 ustawy o radcach prawnych. Komisje egzaminacyjne prawidłowo przeprowadziły postępowanie z zastosowaniem właściwych przepisów prawa materialnego i nie przekraczając swoich właściwości. Zgromadzony materiał dowodowy, który w zakresie zupełności i rzeczowości został właściwie przeanalizowany, a przyczyny, które zdyskwalifikowały pracę z prawa karnego, precyzyjnie i szeroko wyjaśniono.

Uchwała Komisji II stopnia zawiera wszechstronne wyjaśnienie mankamentów pracy skarżącej z części drugiej egzaminu, w kontekście ustawowych kryteriów oceny. Ocena ta została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdająca reprezentowała.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, należy stwierdzić, iż nie znajduje on uzasadnienia. Wskazane przepisy ustanawiają zasadę, według której wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Żaden z tych przepisów nie został naruszony, bowiem osoby uczestniczące w egzaminie radcowskim były traktowane w sposób jednakowy. Obie komisje egzaminacyjne działały na podstawie i w ramach przepisów prawa, w tym także na podstawie ustawy o radcach prawnych i przepisów wykonawczych.

Za chybiony należy uznać także zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 pkt 4), 5) k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych oraz art. 2 w zw. z art. 10 Konstytucji RP. Należy podkreślić, że przepis art. 24 § 1 k.p.a. wyłącza pracownika z udziału w postępowaniu odwoławczym, jeżeli uczestniczył uprzednio w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w którym wydano zaskarżoną odwołaniem decyzję. Na tym etapie postępowania nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną zindywidualizowaną. Jest to etap pracy zespołowej członków komisji, którzy dzięki swojemu doświadczeniu i wiedzy stanowią gremium powołane jedynie do tworzenia pytań i przedstawienia jednocześnie prawidłowych odpowiedzi. Nie ulega wątpliwości, że radca prawny Zbigniew Pawlak brał udział na etapie sprawy. Brał również udział w ocenianiu pracy skarżącej przez Komisję I Stopnia. Powyższa sytuacja nie uprawnia jednak do zastosowania instytucji wyłączenia pracownika organu, bowiem nie zachodzi w niej okoliczność ponownego oceniania pracy egzaminacyjnej przez tego samego egzaminatora, gdyż uchwałę w postępowaniu odwoławczym podjęła Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, w skład której nie wchodził radca prawny Zbigniew Pawlak.

Ponadto brak jest regulacji prawnych, które zakazywałby powołanie tej samej osoby do zespołu przygotowującego zestaw pytań testowych i zadania na egzamin radcowski oraz do Komisji Egzaminacyjnej. Taką sytuację należałoby wprawdzie potraktować jako niepożądaną ze względów transparentności przeprowadzenia egzaminu radcowskiego. Jednak jak to już zostało powiedziane kwestia ta nie została przez ustawodawcę uregulowana w ramach powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Zatem nie można czynić z tego powodu skutecznego zarzutu kasacyjnego.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 75 k.p.a. w zw. żart. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, mający polegać na bezzasadnym nieprzeprowadzeniu w postępowaniu administracyjnym dowodu z przesłuchania SSA Kazimierza Klugiewicza i radcy prawnego Zbigniewa Pawlaka, na okoliczności związane z wystawieniem ocen z dziedziny prawa karnego, z uwagi na umotywowane w uzasadnieniu skargi podejrzenie braku niezależności w ich wystawieniu.

Przede wszystkim z treści zarzutu wynika, że egzaminatorzy SSA Kazimierz Klugiewicz i radca prawny Zbigniew Pawlak mieliby być przesłuchiwani na etapie postępowania administracyjnego. Natomiast na etapie tego postępowania skarżąca nie wnosiła dopuszczenie dowodu z przesłuchania ww. osób.

Ponadto zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przesłuchanie ww. nie przyczyniłoby się do jej wyjaśnienia, bowiem wszystkie okoliczności zostały wyjaśnione i nie ma potrzeby uzupełniania materiału dowodowego.

Za niezasadne należało również uznać zarzuty naruszenia art. 133, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny I instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten determinuje więc zakres kognicji sądu administracyjnego. Sąd operuje w granicach sprawy, którą w rozumieniu przywołanego przepisu, jest sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem, co prowadzi do wniosku, że tym samym wyznacza on przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego oraz jego ramy. Granice kontroli sądowoadministracyjnej wyznaczone więc zostają przez granice sprawy administracyjnej. Na sprawę administracyjną składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, co powoduje, że przy ustalaniu tożsamości sprawy należy uwzględniać te właśnie elementy, których tożsamość, w odniesieniu do elementów podmiotowych wyraża się w tożsamości podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, w odniesieniu zaś do elementów przedmiotowych do tożsamości treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej.

Zakres sądowej kontroli wyznacza więc przedmiot danej sprawy administracyjnej zdeterminowany prawnymi podstawami wydanego w niej rozstrzygnięcia, poza którymi sąd orzekający w sprawie nie jest uprawniony do podejmowania żadnej interwencji, tj. innymi słowy nie może uczynić przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Granice orzekania sądu administracyjnego I instancji wyznacza sprawa administracyjna w znaczeniu materialnym (a nie procesowym), a skoro skarżący przedmiotem skargi może uczynić określony akt lub czynność z zakresu administracji publicznej w całości lub tylko w części, to tak określony w skardze przedmiot zaskarżenia wyznacza jednocześnie wiążące granice sprawy rozpoznawanej przez sąd (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 73/10; wyrok NSA z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 854/09; wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I GSK 1158/09; wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 618/09; wyrok NSA z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt II OSK 1739/09; wyrok NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt I FSK 1904/09).

W kontekście zasady braku związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi podkreślić również należy, że sąd administracyjny I instancji nie jest zobowiązany odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji nie mających istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu (wyrok NSA z 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 850/09). Zwłaszcza gdy podkreślić, że pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Jeżeli ponadto, wyczerpujące przedstawienie i wyjaśnienie podstawy prawnej zamyka zagadnienie stanu prawnego sprawy, to zbędne jest ustosunkowanie się do tych argumentów skargi, które pozostają bez związku z istotą normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1824/10; wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II OSK 1766/10).

Operując w granicach sprawy, sąd administracyjny, jak wynika z przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a., orzeka na podstawie akt sprawy (z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 55 § 2 p.p.s.a.). Uzasadnia to twierdzenie, iż sąd ten orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, uwzględniając również w tej mierze, jak stanowi art. 106 § 4 p.p.s.a., powszechnie znane fakty, a także, jak wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a. dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w tym przepisie.

Konsekwencją obowiązywania przywołanej regulacji jest to, że sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną, lecz dokonuje kontroli legalności zaskarżonego aktu z perspektywy uwzględniającej faktyczne podstawy jego wydania, tj. ustaleń faktycznych, które przyjęte zostały przez organ administracji publicznej, jako podstawa wydawanego w sprawie rozstrzygnięcia. Proces kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu uwzględnia więc kontrolę realizacji i przestrzegania przez organ orzekający w sprawie wiążących go, w zakresie dotyczącym dokonywania ustaleń stanu faktycznego sprawy, reguł proceduralnych.

Sąd administracyjny, orzeka więc na podstawie akt sprawy, rozpatrując ją na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 391 - 392).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się ponadto, że obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy – rozumiany, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach udokumentowanych w aktach sprawy stanowiących przedmiot analizy sądu administracyjnego I instancji (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 22/09) - oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu, a w konsekwencji zakaz wykraczania poza ten materiał (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 470/08; wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 806/10; wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09).

Z powyższego wynika, że naruszenie zasady wynikającej z art. 133 § 1 p.p.s.a., może stanowić podstawę kasacyjną wskazaną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w szczególności, jeżeli polega na: 1) oddaleniu skargi, mimo niekompletnych akt sprawy, 2) pominięciu istotnej części tych akt, 3) przeprowadzeniu postępowania dowodowego z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a.;

4) oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09). Naruszeniem obowiązku określonego w art. 133 § 1 p.p.s.a. będzie więc takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu, które wyraża się w przedstawieniu przez sąd administracyjny I instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie (wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09). Ocena o skuteczności zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. zdeterminowana jest więc sytuacją przyjęcia przez sąd jakiegoś faktu na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, nie zaś niedokładną lekturą akt sprawy. Ewentualne bowiem błędy w odczytaniu akt skutkować będą błędnym przedstawieniem stanu sprawy, uzasadniającym zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., nie zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, op. cit., s. 503).

W świetle normatywnej treści przepisów 134 § 1 i art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz konsekwencji ich obowiązywania stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu przywołanych przepisów nie są usprawiedliwione.

Za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw uznać należy również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a jedynie wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1620/10).

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie, brak jest podstaw aby uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów określonych przepisem art.141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn i na podstawie jakich przepisów zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Sądu I instancji w kwestionowanym zakresie.

Ze wskazanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i oddalił ją na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.