Uzasadnienie
I
Wnioskiem z 5 grudnia 2023 r., który do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynął 4 kwietnia 2024 r., Burmistrz Miasta i Gminy Ogrodzieniec zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Dąbrowa Górnicza przez wskazanie tego ostatniego jako organu właściwego do rozpoznania wniosku w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo Z. O. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
W uzasadnieniu wskazał, że Zagłębiowskie Centrum Onkologii – Szpital Specjalistyczny w Dąbrowie Górniczej zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (MOPS) w Dąbrowie Górniczej o wydanie decyzji potwierdzającej prawo Z. O. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, hospitalizowanej w trybie nagłym od dnia 14 do 15 lipca 2023 r. MOPS w Dąbrowie Górniczej uznając, że ostatnim adresem stałego zameldowania Z. O. jest Ogrodzieniec, ul. [...] wniosek przekazał do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ogrodzieńcu, który ustalił, że od sierpnia 2017 r. Z. O. przebywała wraz z dziećmi w Ośrodku Interwencji Kryzysowej w Górze Włodowskiej.
Następnie dzieci zostały umieszczone w różnych placówkach, a Z. O. w Schronisku dla Bezdomnych [...] w Dąbrowie Górniczej. Pismem z 21 kwietnia 2020 r. Stowarzyszenie poinformowało, że 20 kwietnia 2020 r. Z. O. opuściła schronisko z własnej woli, dołączając do pisma zaświadczenie o jej zameldowaniu na pobyt stały pod adresem [...], [...] Dąbrowa Górnicza. Pod ten adres prawidłowo doręczono decyzję uchylającą prawo do zasiłku stałego. Odnosząc się natomiast do faktu zameldowania Z. O. pod adresem Ogrodzieniec, ul. [...], wnioskodawca wskazał, że dom nie był jej własnością, a posesja od wielu lat jest niezamieszkana. Wskazanie w zeznaniu podatkowym PIT-37 adresu ul. [...] może wynikać ze stwierdzonej niepełnosprawności oraz z tego, że był to jedyny adres jaki pamięta. Zatem centrum życiowym Z. O. jest od 2018 r. Dąbrowa Górnicza.
II
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza, reprezentowany przez Dyrektora MOPS w Dąbrowie Górniczej, wskazał, że w toku postępowania ustalono trzy możliwe miejsca pobytu Z. O. na terenie Dąbrowy Górniczej: [...], [...] i [...], jednak pod żadnym z tych adresów Z. O. obecnie nie przebywa. Podniósł, że ponieważ w złożonym 2 maja 2023 r. do Urzędu Skarbowego w Zawierciu zeznaniu rocznym PIT-37 Z. O. wskazała jako adres zamieszkania: [...], R. [...], a zeznanie złożono później niż odbyła się ostatnia wizyta w Urzędzie Pracy w Dąbrowie Górniczej (10 lutego 2023 r.), należy przyjąć, że organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Miasta i Gminy Ogrodzieniec.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: ppsa) w związku z art. 4 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość.
Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 146; dalej: ustawa o świadczeniach) sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Stosownie do poglądu przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: kpa), co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienia NSA z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; z 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22).
Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkanie nie sprowadza się zatem do zameldowania, choć w praktyce fakt meldunku na pobyt stały w istocie stanowi dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GW 14/24). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienia NSA z 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; z 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22).
Z akt sprawy wynika, że świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach, udzielono pomocy w trybie nagłym w Zagłębiowskim Centrum Onkologii – Szpital Specjalistyczny w Dąbrowie Górniczej. We wniosku Szpitala wskazano, że miejscem zamieszkania Z. O. jest [...] w Dąbrowie Górniczej. Natomiast w toku postępowania ustalono trzy możliwe adresy, pod którymi Z. O. mogłaby mieszkać w Dąbrowie Górniczej: [...], [...] i [...], ale stwierdzono również, że pod żadnym z tych adresów aktualnie nie przebywa. Pod adresem [...] w Dąbrowie Górniczej Z. O. była zameldowana od 20 kwietnia 2020 r. do 13 lipca 2022 r., pod tym adresem skutecznie odebrała również skierowaną do niej decyzję uchylającą prawo do zasiłku stałego, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru.
Z kolei adres [...] figuruje w wydruku z bazy danych Powiatowego Urzędu Pracy w Dąbrowie Górniczej jako adres aktualnego zamieszkania (wydruk z 19 października 2023 r.). Ostatnia wizyta Z. O. w PUP w Dąbrowie Górniczej odbyła się 10 lutego 2023 r.
Jak już wyżej wskazano miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (fakt przebywania), lecz także wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości.
Jedynym argumentem wskazanym w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, który zdaniem Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza ma świadczyć o właściwości Burmistrza Miasta i Gminy Ogrodzieniec jest wskazanie w zeznaniu rocznym PIT-37 jako adresu zamieszkania [...], R. [...]. Jednak z akt sprawy wynika, że pod tym adresem Z. O. przebywała do 2017 r., dom musiała opuścić wraz z dziećmi ze względu na przemoc stosowaną przez męża, z którym się rozwiodła, dom nie był jej własnością, a obecnie jest niezamieszkany. W aktach sprawy znajduje się informacja z 3 listopada 2023 r., że plac jest zarośnięty wysoką trawą, ogrodzenie jest zniszczone, a w oknach są wybite szyby.
Zatem nie można w okolicznościach tej sprawy wziąć pod uwagę jedynie faktu wskazania w zeznaniu rocznym jako adresu zamieszkania gminy Ogrodzieniec, bez uwzględnienia innych okoliczności wskazujących, że ostatnim miejscem zamieszkania, w którym Z. O. skoncentrowała swoją aktywność życiową była Dąbrowa Górnicza. Wynika to ze wskazanych w aktach sprawy adresów zamieszkania (adres gdzie była zameldowana i odbierała korespondencję, adres podany przy przyjęciu do szpitala czy też adres zgłoszony w Powiatowym Urzędzie Pracy w Dąbrowie Górniczej).
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie, której dotyczy spór, organem właściwym do potwierdzenia prawa świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza jako organ gminy właściwej ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy.
W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.