Uzasadnienie
I
Wnioskiem z 10 kwietnia 2024 r. Prezydent Miasta Jelenia Góra zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Wrocław przez wskazanie tego ostatniego jako organu właściwego do rozpoznania wniosku w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo P. J. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
W uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem z 17 listopada 2023 r. Wojewódzki Szpital Specjalistyczny we Wrocławiu zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (MOPS) we Wrocławiu o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla P. J., który do szpitala został przyjęty w trybie nagłym. W związku z ostatnim adresem zameldowania ww. osoby na pobyt stały w Jeleniej Górze wniosek został przesłany do MOPS w Jeleniej Górze. Pracownicy tej placówki ustalili, że pod wskazanym w piśmie MOPS we Wrocławiu adresem znajduje się Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza [...] gdzie P. J. zameldowany był na czas określony i którą opuścił w 2016 r., natomiast w systemie informatycznym POMOST figurował pod adresem przy ul. [...] w Jeleniej Górze. Pracownik, który udał się pod ten adres 29 stycznia 2024 r. zastał w lokalu obecnego właściciela, który wskazał, że lokal zamieszkuje od 7 lat. W związku z powyższymi ustaleniami MOPS w Jeleniej Górze odesłał wniosek do MOPS we Wrocławiu, gdyż przy przyjęciu do szpitala jako adres zamieszkania świadczeniobiorca podał ul. [...] we Wrocławiu.
Dalej wnioskodawca wskazał, że w drugim tygodniu lutego 2024 r. P. J. skontaktował się telefonicznie z pracownikiem MOPS w Jeleniej Górze, potwierdził, że mieszka przy ul. [...] we Wrocławiu i oświadczył, że jest gotowy na wizytę pracownika socjalnego. Informacja ta została przekazana pracownikom MOPS we Wrocławiu. Jednakże pismem z 29 lutego 2024 r. MOPS we Wrocławiu ponownie odesłał przedmiotowy wniosek do MOPS w Jeleniej Górze.
II
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: ppsa) w związku z art. 4 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość.
Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 146; dalej: ustawa o świadczeniach) sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Stosownie do poglądu przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: kpa), co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienia NSA z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; z 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22).
Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (fakt przebywania), lecz także wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Tak rozumiane zamieszkanie nie sprowadza się zatem do zameldowania, choć w praktyce fakt meldunku na pobyt stały w istocie stanowi dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GW 14/24).
Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienia NSA z 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; z 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22).
Z akt sprawy wynika, że świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach, udzielono pomocy w trybie nagłym w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym we Wrocławiu. We wniosku Szpitala wskazano, że miejscem zamieszkania P. J. jest ul. [...], [...] Wrocław. Potwierdził to również P. J. w rozmowie telefonicznej z pracownikiem MOPS w Jeleniej Górze, pozostawiając swój numer telefonu i oświadczając, że jest gotowy na wizytę pracownika socjalnego. Mimo że informacje te zostały przekazane pracownikom MOPS we Wrocławiu, z notatki służbowej z 15 marca 2024 r. wynika, że pracownik MOPS we Wrocławiu zajmujący się sprawą nie telefonował do świadczeniobiorcy i zapewnił jedynie, że P. J. nie mieszka przy ul. [...], ponieważ ustalił to z obecnym lokatorem.
Jednakże jak już wyżej wskazano, nawet jeżeli nie można ustalić aktualnego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu. Jeżeli w trakcie udzielania świadczeń opieki zdrowotnej pacjent wskazał jaki jest adres jego zamieszkania, a dodatkowo potwierdził to telefonicznie w rozmowie z pracownikiem socjalnym, to jakkolwiek organ może zweryfikować to oświadczenie to nie może dokonywać ustaleń dowolnie. Podważenie takiego wskazania wymagałoby np. wykazania, że podany adres fizycznie nie istnieje. Samo stwierdzenie, że obecnie kto inny jest lokatorem mieszkania nie może świadczyć o tym, że nie jest to ostatni adres zamieszkania świadczeniobiorcy.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie, której dotyczy spór, organem właściwym do potwierdzenia prawa świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Prezydent Miasta Wrocław jako organ gminy właściwej ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy.
W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.