Uzasadnienie
U Z A S A S A D N I E N I E
Wnioskiem z 11 lipca 2023r. Prezydent Miasta Szczecina na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 i § 3 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 259, dalej:"p.p.s.a."), wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim - a Prezydentem Miasta Świętochłowice poprzez: wskazanie Prezydenta Miasta Świętochłowice - jako organu właściwego dla rozpoznania wniosku (...) Szczecin o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym R. R.przyjętej do szpitala w trybie pilnym.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że DPS w Świętochłowicach, na podstawie przepisu art. 65 § 1 k.p.a., pismem z 5 kwietnia 2023r. przekazał powyższy wniosek do rozpatrzenia do MOPR w Szczecinie wskazując, że postępowanie powinien prowadzić organ właściwy na miejsce, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania administracyjnego (art. 21 § 2 k.p.a.). MOPR w Szczecinie nie zgadzając się z argumentacją przedstawioną przez OPS w Świętochłowicach, pismem 16 maja 2023r. odesłał dokumentację do OPS uznając, że właściwość miejscową organu powinien wyznaczać przepis art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. OPS w Świętochłowicach podtrzymał wcześniejsze stanowisko w sprawie. Wnioskodawca podkreślił, że w świetle ustaleń dokonanych przez obydwa organy, nie jest możliwym określenie aktualnego miejsca zamieszkania R. R.. Brak jest podstaw do uznania, iż wyżej wymieniona zamieszkuje na terenie Gminy Miasta Szczecin bowiem poza jednodniowym pobytem w szpitalu w Szczecinie nie wiążą jej z tym miastem żadne inne relacje.
Nigdy nie posiadała w Szczecinie adresu zameldowania, nie korzystała również ze świadczeń z pomocy społecznej. Jak z kolei ustalił OPS w Świętochłowicach, wyżej wymieniona nie przebywa również pod ostatnim adresem zameldowania na pobyt stały w Świętochłowicach (wymeldowanie nastąpiło 5 czerwca 2019r.)
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Świętochłowice wskazał, że po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających, z których wynika, że R. R. nie przebywa i nie posiada zameldowania pod adresem wskazanym we wniosku szpitala tj. Świętochłowice ul. (...) (wymeldowana w roku 2019) oraz pomimo prób kontaktowania się z R. R., czy to wizyty osobiste czy poprzez wysłanie zawiadomienia, którego w/w nie odebrała, pomimo podwójnego awizo, nie udało się z w/w przeprowadzić rodzinnego wywiadu środowiskowego, nawiązać kontaktu i ustalić jej miejsca zamieszkania lub zameldowania. W związku z powyższym sprawa potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej R. R. została przekazania do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie ul. (...) Szczecin jako organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze Prezydent Miasta Świętochłowice stoi na stanowisku, że w sytuacji braku możliwości ustalenia miejsca zameldowania i zamieszkania strony Prezydent Miasta Szczecin jest organem właściwym do wydania przedmiotowej decyzji dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 4 tej ustawy z zastrzeżeniem art. 22 § 1 k.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy zaś rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W rozpoznawanej sprawie zaistniały spór jest negatywnym sporem o właściwość i dotyczy wskazania organu właściwego do wydania decyzji potwierdzającej prawo R. R. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2000r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2021r., poz. 1285 ze zm., dalej: "ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej").
Zgodnie z tym przepisem, dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo.
Kwestia ustalenia organu właściwego do wydania decyzji określonej w przywołanym przepisie była już wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. postanowienie NSA z 24 marca 2021r., sygn. akt II GW 66/20; z 29 marca 2022r., sygn. akt II GW 130/21; II GW 4/20; 19 marca 2020r., sygn. akt II GW 43/18; 17 stycznia 2020r., sygn. akt II GW 30/19; 27 maja 2022r., sygn. akt II GW 3/22; https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Orzekający w rozpoznawanej sprawie skład NSA podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej stanowi lex specialis w stosunku do przepisów k.p.a., nie reguluje jednakże kwestii właściwości organu w sytuacji braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy.
W tej materii brak też możliwości zastosowania ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2019r., poz. 1507 ze zm.; dalej: "ustawa o pomocy społecznej’), w szczególności jej art. 101 ust. 1 i 2, zgodnie z którym właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Wprawdzie ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej stanowi w art. 54 ust. 3 pkt 3, że decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się m. in. po stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, to jednak treść regulacji nie pozwala uznać, że przytoczony przepis odsyła do ustawy o pomocy społecznej także co do ustalania właściwości organu.
W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego przychylić natomiast należy się do stanowiska, że w sytuacji, gdy na podstawie przepisów szczególnych nie można wskazać organu właściwego do rozpatrzenia sprawy, subsydiarnie zastosowanie muszą znaleźć zasady zawarte w przepisach k.p.a., regulujące ogólne zasady ustalania właściwości miejscowej organu administracji publicznej. Stosowanie przepisów k.p.a. jest bowiem wyłączone tylko w takim zakresie, w jakim przepisy szczególne z zakresu prawa administracyjnego zawierają odmienne uregulowania. Tymczasem - jak już wskazano - art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej nie pozwala na określenie właściwości organu w przypadku braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy. Brak w tej kwestii także innych przepisów szczególnych. Tak więc, jeśli ustalenie organu właściwego miejscowo w sprawie nie jest możliwe w oparciu o przepis art. 54 ust. 1 powołanej ustawy, to ustalanie właściwości miejscowej organu następuje z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 21 § 1 i 2 k.p.a.
Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. - w sprawach innych niż dotyczące nieruchomości oraz prowadzenia zakładu pracy - właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, w braku miejsca zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron, a jeśli nie ma w kraju miejsca zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według ostatniego miejsca zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju.
Brzmienie przepisu wskazuje zatem, że według ogólnej zasady ustalenia organu właściwego miejscowo do załatwienia sprawy dokonuje się według miejsca zamieszkania strony - ewentualnie według miejsca jej pobytu.
W sytuacji braku możliwości ustalenia miejsca zamieszania lub pobytu strony organ właściwy miejscowo określa się według ostatniego miejsca zamieszkania lub ostatniego miejsca pobytu.
Z kolei według art. 21 § 2 k.p.a., jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany w § 1, sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania, albo w razie braku ustalenia takiego miejsca - do organu właściwego dla obszaru dzielnicy Śródmieście w m.st. Warszawie.
Trzeba też wyjaśnić, że ani przepisy k.p.a. ani przepisy ustawy o świadczeniach nie definiują pojęcia "miejsca zamieszkania". W konsekwencji przy ustaleniu miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy zasadne jest posiłkowanie się treścią art. 25 ustawy z 23 kwietnia 1964r. - Kodeks cywilny, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle tego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości.
Pod pojęciem miejsca pobytu (dobrowolnego lub przymusowego) rozumie się zaś miejscowość, w której osoba przebywa przez pewien czas, jednakże bez zamiaru stałego pobytu.
W rozpoznawanym przypadku brak jest niespornych okoliczności faktycznych, które pozwalałyby na określenie miejsca aktualnego zamieszkania czy miejsca pobytu świadczeniobiorcy w wyżej przedstawionym znaczeniu. W tej sytuacji przyjąć zatem należy, że właściwość miejscową organu właściwego do wydania decyzji, o której mowa w art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tzn. decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej - trzeba ustalić się według ostatniego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy.
Nie ulega wątpliwości, że "miejsce zamieszkania" - w przedstawionym wyżej rozumieniu - nie sprowadza się zatem automatycznie do miejsca zameldowania. Co do zasady podzielić bowiem należy pogląd, że samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza jeszcze o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić więc wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest i ma być głównym ośrodkiem aktywności życiowej danej dorosłej osoby fizycznej (por. postanowienia NSA z 4 września 2012r.,sygn. akt I OW 100/12; https://cbois.nsa.gov.pl/).
Przy braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania w oparciu o tego typu okoliczności zasadne jest jednak przyjęcie, że fakt meldunku na pobyt stały w istocie stanowi potwierdzenie, a przynajmniej domniemanie tego, że dana osoba przebywa/przebywała w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy że - jak wynika z materiałów zgromadzonych w sprawie - ostatnie miejsce zamieszkania R. R., potwierdzone zameldowaniem na pobyt stały, to Świętochłowice ul. (...).
W tym stanie rzeczy organem właściwym do wydania decyzji, na podstawie w art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach, jest Prezydent Miasta Świętochłowice.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.