Uzasadnienie
Postanowieniem z 21 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Lu 41/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił B. D. przywrócenia terminu do uzupełnienia wpisu sądowego, a także zwrócił kwotę 1300 zł uiszczoną z tytułu wpisu od skargi.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym.
B. D. wniósł do WSA w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z [...] listopada 2021 r., w przedmiocie obciążenia kosztami związanymi z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu. Wraz ze skargą uiszczono kwotę 200 zł tytułem wpisu od skargi. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z 4 lutego 2022 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wpisu od skargi o kwotę 1300 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Wpis od skargi nie został uiszczony, w związku z tym Sąd I instancji postanowieniem z 30 marca 2022 r. odrzucił skargę i nakazał zwrócić kwotę 200 zł uiszczoną z tytułu wpisu od skargi.
Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie oraz wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie wskazał, że zarówno on jak i jego pełnomocnik nie otrzymali wezwania do uzupełnienia wpisu, a jedynie doręczono odpowiedź na skargę.
Postanowieniem z 26 lipca 2022 r., sygn. akt II GZ 305/22 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Sądu I instancji w zakresie odrzucenia skargi uznając, że zarówno skarżący jak i pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnili swojej tezy, jakoby wezwania do uiszczenia uzupełniającego wpisu nie otrzymali, skoro ze zwrotnego poświadczenia odbioru przesyłki doręczonej pełnomocnikowi wynikało, że zawierała ona zarówno wezwanie do uiszczenia uzupełniającego wpisu, jak i odpowiedź na skargę.
Natomiast rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu uzupełniającego Sąd I instancji uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy. Wskazał, że praktyka wysyłania przez Sąd w jednej przesyłce kilku pism dotyczących danej sprawy i skierowanych do tego samego adresata nie budzi wątpliwości. W orzecznictwie wskazuje się, że dla prawidłowości dokonania w taki sposób doręczenia jest wymagane, aby okoliczność przesłania w jednej przesyłce kilku pism wynikała z dołączonego do przesyłki potwierdzenia odbioru. Prawidłowo wypełnione potwierdzenie odbioru jest dokumentem urzędowym, potwierdzającym fakt i datę doręczenia wskazanych w nim pism. Korzysta ono z domniemania prawidłowości. Potwierdzenie odbioru przesyłki podpisem oznacza natomiast, że przesyłka został doręczona osobie upoważnionej do jej odbioru w dacie wskazanej na potwierdzeniu odbioru, ale również potwierdza też, że zawartość przesyłki odpowiada tej, która została wskazana na formularzu potwierdzenia odbioru.
W ocenie WSA skarżący nie dochował należytej staranności wymaganej od strony dbającej należycie o własne interesy. W jego interesie leży nie tylko sprawdzenie (weryfikacja) zawartości przesyłki z adnotacją, poczynioną prze nadawcę na zwrotnym potwierdzeniu jej odbioru (wskazującą na zawartość korespondencji), ale przede wszystkim dokonanie czynności związanej z tym doręczeniem w ustawowym terminie. W tej sprawie skuteczność doręczenia spornego wezwania nie została podważona, zatem wniosek o przywrócenie terminu nie został przez Sąd I instancji uwzględniony.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, wnosząc o jego zmianę poprzez przywrócenie terminu do uzupełnienia wpisu sądowego i zaliczenie uiszczonego wpisu na poczet opłaconej skargi oraz przyjęcie skargi do rozpoznania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
- I. naruszenie art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez zamknięcie skarżącemu drogi do sądu polegające na:
- a) błędnej kolejności rozpoznania przez Sądu pism składanych przez skarżącego, a mianowicie w pierwszej kolejności odrzucenia skargi, a w drugiej kolejności rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia wpisu;
- b) nie rozpoznania merytorycznego sprawy pomimo braku przeszkód do jego rozpoznania;
- II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia oraz obrazę przepisu art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie przez sąd, że:
- a) pełnomocnik skarżącego nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu mogącego wskazać lub uprawdopodobnić podnoszoną przez niego wadliwość doręczenia wezwania do uiszczonego wpisu, która miałaby ograniczać się tylko do odpowiedzi organu na skargę, podczas gdy skarżący przedłożył pismo przewodnie Sądu, z którego treści jednoznacznie wynikało doręczenie pełnomocnikowi wyłącznie odpowiedzi na skargę;
- b) skarżący poza brakiem doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu nie wskazał żadnych innych okoliczności uzasadniających brak winy strony w uchybieniu terminu, podczas gdy skarżący podał inne okoliczności, w tym zarzut naruszenia przez sąd art. 220 § 1 p.p.s.a., do którego Sąd wydając przedmiotowe orzeczenie w żaden sposób się nie odniósł. Zgodnie z powołanym przepisem sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona opłata, co w niniejszej sprawie dawało podstawę do uznania przez pełnomocnika, że skarga przeszła kontrolę formalną. Tym bardziej w sytuacji, w której skarżący uiścił już przy skardze wpis sądowy do którego został zobowiązany - w wysokości 200 zł;
- c) skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy, podczas gdy w istocie Sąd wydając rozstrzygnięcie domagał się udowodnienia, nie zaś uprawdopodobnienia faktu, że skarżący nie otrzymał przesyłki, co w świetle doświadczenia życiowego jest niemożliwe do przezwyciężenia, albowiem w sytuacji braku otrzymania określonego dokumentu nie jest możliwym okazanie go Sądowi;
- d) okoliczność przesłania w jednej przesyłce kilku pism wynikała z dołączonego do przesyłki potwierdzenia odbioru, które korzysta z domniemania prawidłowości, iż zawartość przesyłki odpowiada tej, która została wskazana na formularzu potwierdzenia odbioru, podczas gdy pełnomocnik nie otrzymał ani formularza potwierdzenia odbioru ani żadnego innego dokumentu, z którego wynikałoby, że potwierdził odebranie obu dokumentów. Na kopertach, które otrzymuje strona Sąd nie odnotowuje informacji, co zawiera przesyłka, aby móc zweryfikować z zawartością koperty. Odbiór zaś korespondencji z poczty nie pozwala na weryfikację dokumentów w trakcie ich odbioru z inną doręczaną korespondencją;
- e) Sąd powołuje się na bliżej nieokreśloną praktykę wysyłania przez Sąd w jednej przesyłce kilku pism dotyczących danej sprawy i skierowanych do tego samego adresata, przy czym nie uwzględnia argumentu skarżącego, iż otrzymał jedno pismo przewodnie, w którym brak było jakiejkolwiek informacji o doręczeniu drugiej przesyłki, co w sytuacji wysyłania paru dokumentów powinno znaleźć odzwierciedlenie w piśmie przewodnim. W niniejszej sprawie w piśmie przewodnim nie było mowy o jakimkolwiek innym dokumencie poza odpowiedzią na skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności wnosi się do sądu, w którym czynność ta miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Jedną z zasadniczych przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu jest więc uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Aby uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek o przywrócenie terminu, strona powinna uwiarygodnić swoją staranność przy prowadzeniu własnych spraw, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna.
Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu należy zatem przyjąć pewien obiektywny miernik staranności, co oznacza, że tylko stwierdzenie, że strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Okoliczności uchybienia terminu muszą być więc od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie dochowania terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub nie narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 11 sierpnia 2022 r., II GZ 291/22; wyrok NSA z dnia 14 maja 1998 r., IV SA 1153/96).
Wskazane powyżej kryteria ujmowane są szczególnie surowo względem osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako procesowi pełnomocnicy stron. Osoby te zobowiązane są do zachowania podwyższonej (kwalifikowanej) staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi przez wypełnianie w terminie wszystkich obowiązków procesowych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Zasadą jest więc, że wszelkie zaniedbania lub uchybienia profesjonalnego pełnomocnika w zakresie wykonywania czynności lub działań procesowych pociągają za sobą niekorzystne skutki procesowe dla reprezentowanej strony (uczestnika postępowania), co przesądza o braku podstaw do kwalifikowania ich jako okoliczności świadczących o zaistnieniu przesłanki braku winy, o której mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela ustalenia Sądu I instancji i uznaje, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił w żaden sposób braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia wpisu od skargi o kwotę 1.300 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Z dowodów znajdujących się w aktach można wyprowadzić wniosek, że zachowanie pełnomocnika procesowego było zachowaniem zawinionym i w tym zakresie nie dochował on należytej staranności.
W sprawie niniejszej wezwanie do usunięcia ww. braków formalnych skargi oraz odpis odpowiedzi na skargę zostały przesłane do pełnomocnika skarżącego w jednej przesyłce, na co wskazuje umieszczona na zwrotnym potwierdzeniu odbioru informacja dotycząca zawartości przesyłki. Odnosząc się do kwestii umieszczenia w jednej przesyłce sądowej skierowanej do pełnomocnika kilku pism, nie można uznać, aby okoliczność ta rzutowała na prawidłowość doręczenia wskazanej przesyłki. Praktyka wysyłania przez Sąd w jednej przesyłce kilku pism do tego samego adresata nie budzi wątpliwości. Istotne jest, aby fakt ten został odnotowany na formularzu potwierdzenia odbioru w rubryce "rodzaj przesyłki" (zob. postanowienia NSA z: 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OZ 254/21, z 17 listopada 2020 r., sygn. akt I OZ 935/20, postanowienie SN z 26 lipca 2000 r., I CZ 87/00, lex nr 548760, postanowienie SN z 14 marca 2000 r., sygn. II CKN 483/2000 nie publ., postanowienie SN z 20 kwietnia 2000 r., sygn. akt I CZ 38/00, Biul.
SN 2000, nr 5, poz. 15). W rozpoznawanej sprawie wymienione pisma zostały wysłane do pełnomocnika w jednej kopercie, o czym świadczy zawarta na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki informacja o jej zawartości (wymieniono w niej rodzaje pism podlegających doręczeniu). Własnoręczny podpis adresata korespondencji na druku odbioru przesyłki pocztowej jest potwierdzeniem nie tylko okoliczności faktycznego jej otrzymania, lecz także dojścia do jego świadomości informacji o zawartości przesyłki. Wypełnione prawidłowo potwierdzenie odbioru stanowi dokument urzędowy, potwierdzający fakt i datę doręczenia wskazanych pism. W tym zakresie dokument urzędowy korzysta z domniemania zgodności z prawdą. W ten sposób dochodzi do powstania wzruszalnego domniemania prawidłowego doręczenia sądowych dokumentów opisanych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W razie zaistnienia rozbieżności między zawartością przesyłki sądowej a zawartą na zwrotnym potwierdzeniu odbioru informacją o rodzajach pism podlegających doręczeniu, obowiązkiem strony (uczestnika postępowania) lub profesjonalnego pełnomocnika jest podjęcie działań zmierzających do usunięcia powstałego uchybienia.
Wobec nieobalenia w niniejszej sprawie wskazanego wyżej domniemania należało przyjąć, że w wymogi prawidłowego doręczenia zostały zachowane.
Odnosząc się argumentów zażalenia, należy podkreślić, że sama koperta lub adnotacje na niej poczynione nie są elementem przesądzającym o jej zwartości. Koperta winna zawierać m.in.: dane adresata, dane nadawcy, sygnaturę akt sądowych, kod kreskowy, datę nadania przesyłki. Potwierdzeniem zawartości koperty jest natomiast zwrotne potwierdzenie odbioru, które w sposób precyzyjny powinno określać zawartość przesyłki. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie niniejszej na znajdującym się w aktach sprawy zwrotnym potwierdzeniu odbioru wymieniono, jakie dokumenty zostały umieszczone w kopercie zaadresowanej do pełnomocnika skarżącego, i ten dokument został przez pełnomocnika podpisany.
Tym samym uznać należy, że pełnomocnik skarżącego odbierając przesyłkę mógł i powinien był zweryfikować jej zawartość, bowiem podpisując zwrotne potwierdzenie odbioru poświadczył okoliczność odbioru dokumentów wskazanych na druku tego potwierdzenia.
Niezależnie od wszystkich podniesionych wyżej argumentów, trzeba również zwrócić uwagę na fakt, ze kwestia braku winy pełnomocnika była przedmiotem pośredniej oceny w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2022 r., sygn. akt II GZ 305/22, który rozpoznawał zażalenie na odrzucenie skargi. Ocena ta została wyrażona na tle podniesionego także w niniejszym postępowaniu zarzutu – wokół którego koncentruje się argumentacja co do "braku winy" pełnomocnika – wadliwości doręczenia wezwania do uzupełnienia braków skargi. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia stwierdzono, że analiza akt przedmiotowej sprawy "nie daje podstaw do stwierdzenia, że w sprawie, jak podnosi pełnomocnik skarżącego, istotnie doszło do wadliwego doręczenia mu wezwań do uiszczenia brakującej kwoty wpisu – jego faktycznego niedoręczenia pełnomocnikowi strony. (...) Jak bowiem wynika z treści zwrotnego poświadczenia odbioru przesyłki doręczonej pełnomocnikowi spółki w dniu 28 lutego 2022 r. (k: 28 i 28 verte akt sprawy), sporna przesyłka zawierała: doręczenie odpowiedzi na skargę oraz odpis zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu.".
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.