Uzasadnienie
Uzasadnienie.
Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II SA/Bd 540/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę E. S. na decyzję Wojewody [...], z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta B., z dnia [...], nr [...], znak [...], zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą K. i J. S. pozwolenia na rozbudowę budynku mieszkalnego (w zabudowie szeregowej), zlokalizowanego na działce nr [...], obręb [...], przy ulicy [...] nr [...] w B. wraz z wewnętrzną infrastrukturą techniczną.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.
Prezydent powołał się na przepisy art. 28, art. 33 ust.1, art. 34 ust.4 i art. 36 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz.2016 ze zm.). Stwierdził, że projektowana rozbudowa nie jest sprzeczna z treścią miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego O., obejmującego tereny zlokalizowane na północ od ulicy [...], zatwierdzonego Uchwałą Nr [...], Rady Miasta B. z dnia [...] i zlokalizowana jest z zachowaniem nieprzekraczalnej linii zabudowy, określonej na rysunku planu. Według organu, realizacja rozbudowy w niewielkim stopniu zacieni teren działki sąsiedniej nr [...]. Integralną część projektu budowlanego stanowi "Analiza naświetlenia i nasłonecznienia pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi" sporządzona przez mgr inż. arch. M. A.-S., osobę niezwiązaną z zespołem autorskim projektu, posiadającą wymagane uprawnienia do projektowania i należącą do Izby Architektów.
Zgodnie z treścią analizy, pokoje usytuowane na pierwszym piętrze budynku przy ulicy [...] nie spełniają obecnie warunku trzygodzinnego nasłonecznienia w dniach równonocy, nie ma więc do nich swego odniesienia przepis § 60 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz.690 ze zm.). Pozostałe pokoje mieszkalne tego budynku, usytuowane od strony południowo-wschodniej, w pełni spełniają warunek prawidłowego nasłonecznienia. Projektowana rozbudowa nie spowoduje również utrudnienia w zagospodarowaniu działki sąsiedniej nr [...].
Odwołanie wnieśli E. S. i W. S.. Zarzucili, że inwestycja zburzyłaby koncepcję architektoniczną ulicy, zgodnie z którą budynki nr [...] i [...] posiadają zlicowaną linię zabudowy. Zdaniem odwołujących się, realizacja inwestycji zacieni teren ich działki i w znacznym stopniu ograniczy dostęp światła do budynku. Zakwestionowali "Analizę naświetlenia i nasłonecznienia" i stwierdzili, że w ich budynku spełniony jest warunek trzygodzinnego nasłonecznienia w dniach równonocy. Wywodzili, iż dojdzie do naruszenia dóbr wcześniej nabytych. Nie tylko drastycznie wpłynie to na pogorszenie warunków codziennego bytowania, ale także na obniżenie rynkowej wartości nieruchomości.
Wojewoda, podzielając ocenę organu pierwszej instancji stwierdził, że o naruszeniu uzasadnionych interesów osób trzecich można mówić wyłącznie wówczas, gdy naruszone zostały konkretne przepisy, warunki techniczne lub normy obowiązujące w budownictwie. Skoro sąsiadujące okna budynku odwołujących się nie są w ogóle oświetlane promieniami słonecznymi do godz. 17 w dniach równonocy, to nie odnosi się do nich przepis § 60 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Organ odwoławczy rozpatrzył przedłożoną przez odwołujących się opinię techniczną, wykonaną przez mgr inż. K. N..
Nie można, według organu, brać jej pod uwagę, gdyż rozważane jest w niej nasłonecznienie od 21 czerwca do 21 września, a takiego okresu nie przewidują żadne przepisy. Inwestor spełnił wymogi określone w art. 32 ust.1 i 4 Prawa budowlanego. W myśl art. 35 ust.4 tej ustawy, nie można było zatem odmówić wydania pozwolenia na budowę.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy E. S. zarzuciła naruszenie art. 5 Prawa budowlanego. Uwzględnienie przez organ treści art. 5 dotyczy także ochrony interesów osób trzecich. W ocenie skarżącej, jest to ochrona szeroka i wiąże się z możliwością prawidłowej zabudowy lub innego zagospodarowania działki sąsiedniej. Ograniczenie naturalnego oświetlenia działki i budynku skarżącej winno być uznane za naruszenie interesu prawnego skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył znaczenie sformułowanej w art. 5 ust.1 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz.2016 ze zm.) normy nakazującej poszanowanie występujących w obszarze oddziaływania obiektu uzasadnionych interesów osób trzecich. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego wskazał, że o naruszeniu uzasadnionych interesów osób trzecich można mówić jedynie wtedy, gdy naruszone są konkretne przepisy, warunki techniczne lub obowiązujące normy. Projektowana rozbudowa, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie jest związana z naruszeniem § 60 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, gdyż pomieszczenia zajmowane przez skarżącą nie spełniają wymogu nasłonecznienia określonego w tym przepisie, niezależnie od tego, czy inwestycja istniała.
Natomiast niedogodność związana z zacienieniem działki skarżących jest nieznaczna i nie przekracza progu, który można uznać za uzasadnione naruszenie praw osób trzecich. Nadto Sąd ocenił, niezależnie od braku zarzutu w tym zakresie, że dobudowanie spornych pomieszczeń nie zakłóca korzystania z nieruchomości ponad przeciętną miarę (art. 144 K.c.). Inne są warunki korzystania z nieruchomości w zabudowie szeregowej, a inne w nieruchomości wolnostojącej. Nieznaczny zaś dyskomfort w korzystaniu z nieruchomości, wskutek zabudowy nieruchomości sąsiedniej, w warunkach rozpatrywanej sprawy, nie zakłóca korzystania z nieruchomości ponad przeciętną miarę.
Skargę kasacyjną wniosła E. S.. Zaskarżyła wyrok w całości. Domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Oparła skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) przez niewłaściwą i błędną wykładnię art. 5 ust.1 pkt 6 i pkt 9 Prawa budowlanego (Dz. U. Nr 38, poz.229 ze zm.) w związku z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz.690) przez zeznanie, iż niedogodność związana z zacienieniem jest nieznaczna i nie przekracza progu, który można uznać za uzasadnione naruszenie praw osób trzecich, gdy zebrany materiał w sprawie pozwala na przyjęcie zupełnie odmiennych stwierdzeń i ustaleń. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wywodził, że właśnie w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, szukać należy klucza rozstrzygnięcia w powiązaniu z art. 5 ust.9 Prawa budowlanego.
Stwierdził, iż realizacja pozwolenia na rozbudowę budynku będzie nie dyskomfortem lecz udręką dla skarżących. Powtórzył zarzuty o odbieganiu rozbudowy od dotychczasowej linii zabudowy i przesłanianiu budynku oraz pozbawieniu go nasłonecznienia i naturalnego oświetlenia. Powoływanie się na "cytaty uczonych w prawie i szereg orzeczeń sądów" określił jako manierę i swoisty ekshibicjonizm prawniczy.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżący złożył pismo procesowe, w którym zarzucił organom i Sądowi pierwszej instancji nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego i poprzestanie na analizie wykonanej przez mgr inż. arch. M. A. – S.. Zdaniem skarżącej, stanowiło to naruszenie art. 84 § 1 w związku z art. 7 K.p.a. Wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa. Stwierdził, że usytuowanie planowanej rozbudowy jest naruszeniem art. 140 i art. 144 K.c. oraz nie odpowiada wymogom § 13 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Niezależnie od tego podniósł, że przepis § 13 rozporządzenia czyni wyjątek od zasady ochrony własności (art. 21 Konstytucji RP), a ograniczenie zasady ochrony własności jest możliwe jedynie w drodze ustawy (art. 64 Konstytucji RP).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a.
Nie jest usprawiedliwiona podstawa kasacyjna zawierająca zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 5 ust.1 pkt 6 i pkt 9 Prawa budowlanego. Przede wszystkim przypomnieć trzeba, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny stosował przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz.2016 ze zm.). Jest to konstatacja tak niewątpliwa, że tylko w kategoriach oczywistej omyłki potraktować należy przywołanie w podstawie kasacji, jako miejsca opublikowania omawianej ustawy, Dziennika Ustaw Nr 38, poz.229 ze zm. Będąca przedmiotem stosowania w niniejszej sprawie ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane nie została opublikowana w Dzienniku Ustaw Nr 38, pod poz.229, ani w 1994 r., ani w 2003 r. Podane przez skarżącego identyfikatory zgadzają się natomiast z danymi dotyczącymi publikacji ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane, która to ustawa w rozpatrywanej sprawie nie była stosowana.
Opisane uchybienie nie dyskwalifikuje co prawda zgłoszonej podstawy kasacji, ale wskazuje na brak precyzji. Inne przejawy braku dokładności w sformułowaniach podstawy kasacji uniemożliwiają merytoryczną ocenę zasadności skargi kasacyjnej, co skutkuje spostrzeżeniem o zgłoszeniu podstawy kasacyjnej, ale jednocześnie nakazuje przyjęcie, iż podstawa ta nie jest usprawiedliwiona, w rozumieniu art. 184 P.p.s.a.
Najpierw jednak, kontynuując spostrzeżenia wynikające z próby odczytania podstawy kasacji odnotować jeszcze trzeba, iż skarżący chaotycznie przyporządkowuje przepisy ustawy – Prawo budowlane do twierdzeń o naruszeniu uzasadnionych interesów osób trzecich. Wskazuje w tym zakresie także przepis art. 5 ust.1 pkt 6 Prawa budowlanego. Tymczasem przepis ten, zobowiązujący do projektowania i budowy obiektu budowlanego, w sposób zapewniający ochronę ludności, zgodnie z wymaganiami obrony cywilnej, nie ma żadnego związku ze sprawą. Jeszcze bardziej niezrozumiałe jest powołanie się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na nieistniejący przepis art. 5 ust.9 Prawa budowlanego.
Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 5 ust.1 pkt 9 Prawa budowlanego z 1994 r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji. Za trafne uznać należy wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowisko, według którego o naruszeniu uzasadnionych interesów osób trzecich można mówić jedynie wtedy, gdy naruszone są w tym względzie konkretne przepisy, warunki techniczne lub obowiązujące normy. Stanowisko to zostało poparte przez Sąd pierwszej instancji poglądami wyrażonymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego, co stanowi element wyjaśnienia podstawy prawnej, wymagany przepisem art. 141 § 4 P.p.s.a., a nie, jak to określono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, "manierę powoływania się na cytaty uczonych w prawie i szereg orzeczeń sądów".
Nie sposób w tym miejscu nie odnotować, iż nawet wielokrotnie wskazywana, w przywołanych przez Sąd pierwszej instancji orzeczeniach, konieczność powiązania zarzutu naruszenia uzasadnionych interesów osób trzecich, o których mowa w art. 5 ust.1 pkt 9 Prawa budowlanego z 1994 r., z konkretnymi przepisami warunków technicznych lub obowiązującymi normami, nie wpłynęła na treść podstawy skargi kasacyjnej. Skarżąca podniosła jedynie zarzut naruszenia przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, nie wskazując, o jakie przepisy chodzi. Nie jest zaś rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego doprecyzowanie zarzutów wadliwie sporządzonej kasacji i "poszukiwanie" naruszonych, zdaniem skarżącej, przepisów przywołanego aktu normatywnego (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2005 r., sygn. akt OSK 1436/04, niepublikowany).
Podanie jedynie tytułu aktu prawnego w skardze kasacyjnej jest niewystarczające (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2004 r., sygn. akt OSK 479/04, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 162201).
Kolejnym elementem podstawy skargi kasacyjnej jest określenie sposobu naruszenia wskazanego przepisu prawa materialnego. Mimo podniesienia zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 5 ust.1 pkt 9 Prawa budowlanego, skarżąca nie sprecyzowała na czym ta błędna wykładnia polega. Użyte w podstawie skargi kasacyjnej sformułowanie "przez zeznanie, iż niedogodność związana z zacienieniem jest nieznaczna i nie przekracza progu, który można uznać za uzasadnione naruszenie prawa osób trzecich, gdy zebrany materiał w sprawie pozwala na przyjęcie zupełnie odmiennych stwierdzeń i ustaleń", pomijając niezrozumiałe użycie wyrazu "zeznanie", które przecież nie jest synonimem słowa "uznanie", nawiązuje do sfery ustaleń faktycznych i ewentualnie zagadnienia stosowania prawa, a nie jego wykładni. W uzasadnieniu zarzutu błędnej wykładni należy przeprowadzić wywód prawny na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna.
W przypadku zarzutu niewłaściwego zastosowania wskazanego przepisu prawa materialnego, uzasadnieniem jest wyjaśnienie dlaczego przyjęty za podstawę prawną zaskarżonego wyroku przepis nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki inny przepis powinien być w sprawie zastosowany albo jaki jeszcze przepis powinien sąd zastosować, a zastosowany nie został (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OSK 24/06, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 266229; wyrok NSA z dnia 21 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1045/04, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 187142). Trudno zaś rozważać zasadność wyartykułowanego w tej części podstawy skargi kasacyjnej zarzutu, gdy nie wskazano naruszonego przepisu postępowania oraz nie zgłoszono naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie.
Nieporozumieniem jest, zawarty w piśmie z dnia 12 lutego 2008 r., skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego do spraw budownictwa, w sytuacji, gdy nie tylko w postępowaniu kasacyjnym, ale w ogóle w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przeprowadzenie takiego dowodu, w świetle art. 106 § 3 P.p.s.a., nie jest możliwe. Jeśli zaś chodzi o przywołane w tym piśmie, niewymienione w podstawie skargi kasacyjnej przepisy, w ocenie skarżącej naruszone zaskarżonym wyrokiem, to przypomnieć należy, iż strona ma prawo do przytaczania nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych w postaci nowej argumentacji. Art. 183 § 1 P.p.s.a. nie uprawnia natomiast do późniejszego, po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, rozszerzenia podstaw kasacyjnych, czy też ich późniejszego powoływania, określenia, precyzowania (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2004 r., sygn. akt OSK 56/04, niepublikowany). Zauważyć w związku z tym trzeba, że wspomniane pismo skarżąca wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego niemal dwa lata po złożeniu skargi kasacyjnej.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.