Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany dalej WSA) wyrokiem z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2155/08, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Komendanta Głównego Policji (zwanego dalej KGP) z dnia [...] sierpnia 2008 r., [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni palnej bojowej i palnej sportowej, skargę oddalił.
W wyroku przedstawiono następującą argumentację faktyczną i prawną: decyzją z dnia [...] maja 2008 r., Komendant Stołeczny Policji cofnął K. Z. pozwolenie na broń palną bojową i sportową, z powołaniem się na art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia [...] maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz.U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525 ze zm.). KGP po rozpatrzeniu odwołania strony utrzymał w mocy tę decyzję przyjmując, że toczące się wobec K. Z. postępowanie karne o przestępstwo z art. 229 § 3 k.k. (przekupstwo) pozwala przyjąć, iż zachodzi uzasadniona obawa, że broń może być użyta w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Postawiony w postępowaniu karnym zarzut obejmuje wręczenie korzyści majątkowej (Prezesowi Związku Strzeleckiego i funkcjonariuszowi Policji) w związku z ubieganiem się o udzielenie zezwolenia na posiadanie broni. Podkreślono, że nie tylko prawomocne skazanie uzasadnia cofnięcie pozwolenia, ale nawet toczące się postępowanie karne, które uzasadnia pogląd, że broń może zostać wykorzystana w sposób naruszający interes publiczny lub bezpieczeństwo publiczne. Oskarżenie o tego rodzaju czyn spełnia warunki niezbędne do cofnięcia wydanego pozwolenia.
W skardze K. Z. zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia [...] maja 1999 r. o broni i amunicji, jak również rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art.8 oraz art. 80 k.p.a. poprzez dowolne przyjęcie, że skarżący może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego.
W odpowiedzi na skargę KGP wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA skargę oddalił i podkreślił, że art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o broni i amunicji ma charakter przepisu bezwzględnie obowiązującego. Organ Policji ma obowiązek cofnąć pozwolenie na posiadanie broni, jeżeli ustali, że strona może użyć broni w sposób sprzeczny z interesem publicznym lub porządkiem publicznym, w szczególności osobom skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu albo wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie takich przestępstw. Podstawę faktyczną w sprawie było bezsporne ustalenie, że przeciwko skarżącemu toczy się postępowanie o przestępstwo z art. 229 § 3 k.k. Zarzut ten (przekupstwa) dotyczy wręczenia z naruszeniem prawa korzyści majątkowej organowi stowarzyszenia (Prezesowi Warszawskiego Okręgowego Związku Strzeleckiego) oraz funkcjonariuszowi Policji, w celu uzyskania pozwolenia na broń.
Użyty przez ustawodawcę termin "w szczególności" wskazuje, że do cofnięcia pozwolenia na broń może dojść również w przypadku osób nieskazanych za przestępstwo, co do których toczy się dopiero postępowanie karne. Przestępstwo objęte aktem oskarżenia uregulowano w rozdziale XXIX k.k., zatytułowanym "Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego". Nie można jednak pomijać faktu, że zarzucany czyn jest ściśle związany z prawem do posiadania broni (sportowej). Podstawą cofnięcia pozwolenia na broń może być również takie postępowanie karne, którego przedmiotem są inne przestępstwa aniżeli wymierzone w życie, zdrowie lub mienie.
Skarżący nie daje rękojmi, że nie użyje broni w sposób sprzeczny z prawem; jego dotychczasowe postępowanie (obejmujące popełnienie czynu stanowiącego przedmiot postępowania karnego) uzasadnia twierdzenie, iż istnieje uzasadniona obawa nieuprawnionego wykorzystania broni palnej.
W skardze kasacyjnej K. Z., reprezentowany przez adwokata, zaskarżył powyższy wyrok w całości. Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji polegające na przyjęciu, że podejrzenie popełnienia przestępstwa niebędącego przestępstwem przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu może być wystarczającą przesłanką do zastosowania tych przepisów i to bez konieczności zbadania całokształtu postępowania strony poprzedzającego decyzję o cofnięciu pozwolenia, a także na uznaniu, że w odniesieniu do skarżącego, z uwagi na podejrzenie popełnienia przestępstwa z art. 229 § 3 k.k., istnieje uzasadniona obawa, że może on użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego.
Na tej podstawie, przy zastosowaniu art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sformułowano wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzających go decyzji organów Policji obu instancji, przy zasądzeniu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano na nieprawidłowe przyjęcie, że samo podejrzenie popełnienia przestępstwa niebędącego przestępstwem przeciwko zdrowiu, życiu lub mieniu, może stanowić podstawę cofnięcia pozwolenia na broń. Z faktu prowadzenia postępowania karnego o wręczenie korzyści majątkowej w zamian za uzyskanie pozwolenia na posiadanie broni palnej sportowej nie można wywodzić uzasadnionej obawy, że broń ta użyta zostanie w celu sprzecznym z interesem lub porządkiem publicznym, gdyż powyższy zarzut nie ma w ogóle związku z posługiwaniem się bronią.
Niezależnie od tego skarżący pozwolenie na broń palną bojową uzyskał w dniu 29 sierpnia 2002 r., i w związku z tym faktem nie toczy się żadne postępowanie. Nadto skarżący nie był karany, nie nadużywał alkoholu i innych środków odurzających, do jego pracy nie wnoszono zastrzeżeń, nie był notowany przez Policję, cieszy się dobrą opinią, prawidłowo przechowuje broń. Organy nie wykazały jakiegokolwiek związku pomiędzy charakterem zarzucanego skarżącemu czynu a powstaniem obawy nieuprawnionego wykorzystania broni. Adekwatny związek przyczynowy jest warunkiem koniecznym do pozbawienia prawa posiadania broni. Samo podejrzenie popełnienia przestępstwa nie powoduje jeszcze, że osoba użyje jej w sposób sprzeczny z interesem publicznym lub w sposób naruszający bezpieczeństwo publiczne. Dotychczasowe zachowanie skarżącego nie wskazuje aby zachodziła obawa, iż broń zostanie użyta w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi.
Skarżący nigdy nie używał broni do popełnienia przestępstwa; nie stosował także (i nie jest mu to zarzucane) groźby bezprawnej. Zwrot "w szczególności", wbrew stanowisku WSA, nie otwiera w zupełności katalogu przestępstw stanowiących podstawę cofnięcia pozwolenia, ale wskazuje na możliwość poszukiwania przez organy czynów "o zbliżonym ładunku kryminalnym" względem wprost wymienionych przez ustawodawcę w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji. Żaden taki czyn nie jest skarżącemu zarzucany. Potwierdza to postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieście z dnia 2 października 2008 r., sygn. akt II K 808/07 o umorzeniu postępowania karnego przeciwko skarżącemu, które jednak przez sąd odwoławczy zostało uznane za przedwczesne. Ustalenia WSA nie mają waloru ustaleń indywidualnych. Uzasadnienie posługuje się ogólnikami i powiela ogólne argumenty przytoczone przez organy Policji. WSA nie dokonał interpretacji zwrotu nieostrego, jakim jest "uzasadniona obawa". Wykazane przez organ fakty mogły raczej uzasadniać wznowienie postępowania zakończonego pozwoleniem na broń (na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a.), a nie cofnięciem ostatecznego pozwolenia.
Komendant Główny Policji nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga ma usprawiedliwione podstawy.
Stosownie do przepisu art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny powołanych w skardze kasacyjnej podstaw.
W podstawach skargi kasacyjnej sformułowano wyłącznie zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji polegające na przyjęciu, że podejrzenie popełnienia przestępstwa niebędącego przestępstwem przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu może być wystarczającą przesłanką do zastosowania tych przepisów.
Zgodnie z przepisem art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o broni i amunicji, właściwy organ Policji cofa pozwolenie na broń, jeżeli osoba, której pozwolenie takie wydano, należy do osób, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 2-6 ustawy. Natomiast przepis art. 15 ust. 1 pkt 6 stanowi, że pozwolenia na broń nie wydaje się osobom, co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, w szczególności skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu albo wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie takich przestępstw.
Z przedstawionych regulacji wynika, że cofnięcie pozwolenia na broń ma charakter obligatoryjny (art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy), jednakże uwzględniając brzmienie art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy należy przyjąć, że decyzja cofająca pozwolenie ma charakter zbliżony do decyzji uznaniowej, gdyż w powołanym przepisie ustawodawca posłużył się zwrotami nieostrymi. Dotyczy to tej części przepisu, która cofnięcie pozwolenia warunkuje istnieniem "uzasadnionej obawy", że broń może być użyta w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego za ugruntowany należy uznać pogląd, że obawa, o jakiej wyżej mowa, musi być realna, wynikać z rzeczywistych przesłanek. Cofnięcia pozwolenia na broń nie uzasadnia więc sam fakt prowadzenia postępowania karnego o popełnienie jakiegokolwiek przestępstwa, lecz dopiero stwierdzenie, że posiadacz broni zalicza się do kategorii osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy. Wobec tego niezbędne jest wykazanie adekwatnego związku pomiędzy zarzucanymi w postępowaniu karnym czynami, cechami charakteru skarżącego oraz jego dotychczasowym postępowaniem, które stwarza obawę, że może on użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego (zob. wyrok 14 października 2008 r., sygn. II OSK 1173/07, z dnia 1 czerwca 2009 r., sygn. II OSK 868/08, czy też z dnia 8 maja 2010r., sygn. II OSK 2023/09).
Omawiany przepis "uzasadnioną obawę" wiąże – w szczególności – ze skazaniem prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu albo z toczącym się postępowaniem karnym o popełnienie takich przestępstw. Nie odnosi się wprost do innych typów przestępstw, co również nie pozostaje bez znaczenia przy dokonywaniu ustaleń w tym zakresie.
W realiach sprawy, gdzie przeciwko K. Z. postępowanie karne o czyn z art. 229 § 3 k.k. nie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem, również konstytucyjna zasada domniemania niewinności musi stanowić podstawową wskazówkę interpretacyjną przepisu art. 18 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji; przepis art. 42 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie ma również zasada proporcjonalności wynikająca z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W wyroku z 22 września 2005 r., Kp 1/05, OTK ZU nr 8/A/2005, poz.
93) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zasada ta - z jednej strony - stawia przed ustawodawcą "wymóg stwierdzenia rzeczywistej potrzeby dokonania (...) ingerencji w zakres praw bądź wolności jednostki. Z drugiej zaś, powinna ona być rozumiana jako wymóg stosowania takich środków prawnych, które będą skuteczne, a więc rzeczywiście służące realizacji zamierzonych przez prawodawcę celów. Ponadto chodzi tu o środki niezbędne, w tym sensie, że chronić one będą określone wartości w sposób, bądź w stopniu, który nie mógłby być osiągnięty przy zastosowaniu innych środków. Niezbędność to również skorzystanie ze środków jak najmniej uciążliwych dla podmiotów, których prawa lub wolności ulegną ograniczeniu. Ingerencja (...) musi więc pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów, których ochrona uzasadnia dokonane ograniczenie. "Konieczność", którą wyraża art. 31 ust. 3 Konstytucji, mieści (...) w sobie postulat niezbędności, przydatności i proporcjonalności sensu stricto wprowadzanych ograniczeń".
Kierując się więc konstytucyjną zasadą domniemania niewinności oraz zasadą proporcjonalności, podzielając przedstawioną powyżej dotychczasową linię orzecznictwa, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę doszedł do wniosku, że w stosunku do osób, wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie przestępstw innych niż przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, cofnięcie pozwolenia na broń możliwe jest jedynie w przypadku, gdy prowadzące postępowanie organy administracyjne wykażą, że w stosunku do tych osób istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Oznacza to, że nie jest dopuszczalne, na zasadzie automatyzmu, cofanie pozwolenia na broń każdej osobie, w stosunku do której wszczęto postępowanie karne o popełnienie przestępstwa z winy umyślnej.
Ponieważ organy Policji cofnięcie pozwolenia na broń oparły na błędnej wykładni art. 18 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, którą to interpretację zaakceptował Wojewódzki Sąd Administracyjny, dlatego zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego okazał się usprawiedliwiony. Tym samym, skoro doszło jedynie do naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 188 p.p.s.a. rozpoznał skargę.
W rozpoznawanej sprawie K. Z. nie został skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, a zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany wykładnią omawianych przepisów wynikającą z uchwały z dnia 18 listopada 2009 r. sygn. II OPS 4/09. Wobec tego, mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania stwierdzić należy, że fakt prowadzenia przeciwko stronie postępowania karnego i to o przestępstwo zamieszczone w rozdziale XXIX K.k. zatytułowanym – "Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego" nie wystarcza do przyjęcia, że istnieje uzasadniona obawa, że skarżący może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego.
Ponieważ organy Policji błędnie zinterpretowały przepisy prawa materialnego, w następstwie czego nie dopełniły obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), co w konsekwencji doprowadziło do niemającego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym ustalenia, że postawiony skarżącemu zarzut popełnienia przestępstwa skierowanego przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego, uzasadnia obawę użycia przez niego broni sprzecznie z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w wyroku, w oparciu o przepis art. 188 p.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach /łącznie 800 zł/, na które złożyły się: wpis od skargi /200zł/, opłata kancelaryjna od wniosku o uzasadnienie /100zł/, wpis od skargi kasacyjnej /100zł/, a także wynagrodzenie adwokata za obie instancje wraz z opłatą skarbową, uzasadnia art. 203 pkt 1) p.p.s.a.