Uzasadnienie
F. R. (dalej: cudzoziemiec lub skarżący) reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę na postanowienie Rady do Spraw Uchodźców z 18 stycznia 2022 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej. Do skargi profesjonalny pełnomocnik dołączył poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego "we wszystkich sprawach toczących się przed Strażą Graniczną i Urzędem do spraw Cudzoziemców". Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stwierdził, że załączone do skargi pełnomocnictwo o wskazanej treści nie obejmuje swoim zakresem przedmiotowym umocowania pełnomocnika do działania w imieniu skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wobec powyższego zarządzeniem z 24 marca 2022 r. wezwał profesjonalnego pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi, w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia, poprzez nadesłanie oryginału bądź poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii pełnomocnictwa procesowego, z którego treści wynika uprawnienie do reprezentowania skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym bądź przed sądami administracyjnymi.
W odpowiedzi na wezwanie, w zakreślonym terminie, pełnomocnik w piśmie z 8 kwietnia 2022 r. nadesłał wyjaśnienie, że poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia pełnomocnictwa procesowego została przez niego złożona wraz ze skargą, ale dla uniknięcia wszelkich wątpliwości kserokopię pełnomocnictwa poświadczoną za zgodność z oryginałem ponownie załącza. W piśmie z 8 kwietnia 2022 r. pełnomocnik cudzoziemca obszernie wyjaśnił również przyczynę braku pełnomocnictwa do występowania przed sądami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 15 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 512/22, odrzucił skargę F. R. na postanowienie Rady do Spraw Uchodźców z 18 stycznia 2022 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że występujący w sprawie adwokat pomimo wezwania nie nadesłał dokumentu pełnomocnictwa, z którego wynikałoby umocowanie do występowania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym, bądź przed sądami administracyjnymi, ewentualnie zawierającego ogólne stwierdzenie o umocowaniu "przed sądami". W treści nadesłanego pełnomocnictwa natomiast ściśle wskazano organy administracji państwowej - Straż Graniczną i Urząd do Spraw Cudzoziemców - przed którymi adwokat mógł występować w ramach udzielonego pełnomocnictwa. Powyższe wskazuje, że pełnomocnik skarżącego nadesłał pełnomocnictwo, jednakże nie dotyczy ono reprezentowania strony w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym w rozpoznawanej sprawie. Tym samym nie spełnia ono wymogu pełnomocnictwa ogólnego, o jakim mowa w art. 37 § 1 w zw. z art. 36 pkt 1 p.p.s.a., który wymaga, aby pełnomocnictwo ogólne dotyczyło prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym.
W odpowiedzi na podniesione przez adwokata okoliczności, tj. fakt, że skarżący jest cudzoziemcem nie znającym języka i prawa polskiego, brak bezpośredniego dostępu do pomocy prawnej i tłumacza, utrudnianie przez Straż Graniczną prób kontaktowania się pomiędzy grupą osób znajdujących się na granicy [...], a wolontariuszami – co było przyczyną "nieprofesjonalnego" przygotowania dokumentu pełnomocnictwa o wąskiej treści, Sąd pierwszej instancji zaznaczył, iż pełnomocnik jest niekonsekwentny w przedstawianiu swojego stanowiska. W załączonym do pisma z 8 kwietnia 2022 r. "Zażaleniu na zatrzymanie w dniu 20 sierpnia 2021 r. obywatela [...] F. R." z dnia 27 sierpnia 2021 r. skierowanym do Sądu Rejonowego w S., wskazał, że w skład zespołu [...], wysłanego na miejsce zdarzeń na granicy [...], wchodził też psycholog i prawnik specjalizujący się w pracy z uchodźcami. "Skład zespołu umożliwiał komunikację w językach [...]". Z tego samego pisma wynika ponadto, że "w dniu 19 sierpnia 2021 r. przedstawiciele [...] świadczyli stałą obecność (w tym tłumaczy) na miejscu przetrzymywania – tak blisko jak to zostało umożliwione." W efekcie działań wolontariuszy grupa 32 osób (w tym skarżący) "udzieliła pełnomocnictw grupie prawników do reprezentowania ich we wszystkich sprawach toczących się przed Strażą Graniczną i Urzędem do spraw Cudzoziemców". Następnie w dniu 20 sierpnia 2021 r. wnioskodawcy wymienieni w pkt 11. (a)-(ff) złożyli przy asyście pełnomocników wnioski o objęcie ochroną międzynarodową wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z przedstawionych w zażaleniu okoliczności wynika, iż przy sporządzaniu blankietu dokumentu pełnomocnictwa był obecny prawnik specjalizujący się w pracy z uchodźcami oraz tłumacze języków obcych, którymi posługiwali się cudzoziemcy. W dniu udzielenia pełnomocnictwa (19 sierpnia 2021 r.) Straż Graniczna umożliwiła kontakt z cudzoziemcami, na tyle, aby mogli przekazać między sobą rzeczy, w tym blankiet pełnomocnictwa. Tak więc, nawet zakładając, że wnoszący skargę do sądu adwokat, godzący się na świadczenie pomocy prawnej zupełnie nieznanej osobie, nie był na miejscu podpisania pełnomocnictwa, to działający na miejscu wolontariusze (w tym prawnik specjalizujący się w pracy z uchodźcami), byli w stanie odpowiednio wcześniej przygotować odpowiedni blankiet pełnomocnictwa obejmujący reprezentację mocodawcy przed sądami administracyjnymi.
Odnosząc się do ewentualnego skierowania przez Sąd wezwania do podpisania skargi bezpośrednio do skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w postanowieniu z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt I OZ 71/22. W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że takie ponowne wezwanie skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi, w sytuacji gdy profesjonalny pełnomocnik nie uzupełnia skutecznie braków formalnych skargi do sądu, byłoby naruszeniem art. 32 Konstytucji RP - zasady równości wobec prawa.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył cudzoziemiec reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
- art. 34 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez wymaganie od skarżącego przedłożenia pełnomocnictwa o treści innej niż przedłożone do akt sprawy w sytuacji, w której władze i organy Rzeczpospolitej Polskiej uniemożliwiają skarżącemu kontakt z pełnomocnikiem oraz złożenie przez skarżącego pełnomocnictwa o treści oczekiwanej przez Sąd, co w konsekwencji stanowiło także formę antykonstytucyjnej wykładni powołanych przepisów p.p.s.a. pozbawiającą skarżącego prawa do rozpoznania jego sprawy przez Sąd;
- art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ("Konwencja") i naruszenie Reguły 39 ust. 1 Regulaminu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ("Regulamin"), polegające na niezrealizowaniu przez władze i organy Rzeczpospolitej Polskiej zarządzenia tymczasowego wydanego przez ETPC dnia 25 sierpnia 2021 r., a następnie przedłużonego postanowieniem ETPC z dnia 27 września 2021 r., na mocy których to postanowień ETPC nakazał władzom Polski umożliwienie kontaktu skarżącego z pełnomocnikiem, co doprowadziło do braku faktycznej możliwości udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa o treści innej niż złożone już do akt spraw i w konsekwencji, poprzez pominięcie treści tych przepisów przy orzekaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, co doprowadziło do pozbawienia skarżącego prawa do sądu, a przy tym także naruszenie art. 34 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., polegające na dokonaniu ich antykonwencyjnej wykładni, poprzez nadanie im sensu skutkującego pozbawieniem skarżącego prawa do sądu;
- art. 34 p.p.s.a. i art. 40 p.p.s.a., oba w zw. z art. 65 § 1 kodeksu cywilnego, polegające na dokonaniu wadliwej wykładni oświadczenia woli skarżącego wyrażonego w przedłożonym do akt sprawy pełnomocnictwie, podczas gdy z okoliczności udzielenia pełnomocnictwa niezbicie wynika, że intencją skarżącego było udzielenie pełnomocnictwa także w zakresie niezbędnym do uzyskania ochrony sądowej, co również skutkuje pozbawieniem skarżącego prawa do sądu;
- art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a..w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi w sprawie, w której nie obowiązuje wymóg ustawowy sporządzenia skargi przez profesjonalnego pełnomocnika, w sytuacji, w której zaniechano prawidłowego wezwania skarżącego do zatwierdzenia skargi podpisem skarżącego;
- art. 22 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/EU z dnia 26 czerwca 2013 w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. U. UE. L. 2013.180.60) - dalej: dyrektywa 2013/32 w zw. z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. z 2012 r. Nr C 326, str. 391-407), poprzez odrzucenie skargi wniesionej na podstawie pełnomocnictwa niewątpliwie udzielonego przez skarżącego, lecz obciążonego - w ocenie Sądu - pewnymi wadami redakcyjnymi, których można byłoby z łatwością uniknąć, gdyby polskie władze, w wykonaniu obowiązku spoczywającego na nich z mocy art. 22 ust. 1 dyrektywy 2013/32, dopuściły skarżącego do kontaktu z profesjonalnym pełnomocnikiem;
- art. 46 ust. 1 oraz ust. 3, jak również pkt 50 preambuły dyrektywy 2013/32, w zw. także z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, poprzez dokonanie takiej wykładni pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącego w niezwykle trudnych okolicznościach osobistych oraz bez możliwości uzyskania jakiegokolwiek rozeznania lub porady co do stanu prawnego swojej sprawy, która to wykładnia poprzez swój nadmierny i nieuzasadniony rygoryzm formalny pozbawia skarżącego wynikającego z powyższych przepisów prawa do rozpatrzenia sprawy co najmniej przez sąd pierwszej instancji.
Dodatkowo, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., w uzupełnieniu powyższych żądań i zarzutów zażalenia, strona skarżąca poddała także pod rozwagę Sądu kwestię nieważności dotychczasowego postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, zważywszy na pozbawienie skarżącego możności obrony jego praw ze względu na okoliczności opisane obszernie w zażaleniu.
W odpowiedzi na zażalenie Rada do Spraw Uchodźców wniosła o odrzucenie zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- Na wstępie wskazać należy, że przedmiotowe zażalenie dotknięte jest brakiem formalnym, albowiem nie zostało do niego dołączone stosowne pełnomocnictwo. Jednakże, z uwagi, że istotą sporu jest zasadność i skuteczność jego przedłożenia, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął zażalenie do merytorycznego rozpoznania.
- Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
- Zgodnie z art. 34 p.p.s.a., strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. W myśl art. 35 § 1 p.p.s.a., pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Stosownie zaś do art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem (art. 46 § 3 p.p.s.a.). Pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 zd. 1 p.p.s.a.).
- W rozpoznawanej sprawie wniesiona skarga została odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Takim brakiem formalnym uzasadniającym odrzucenie skargi jest brak dołączenia pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przez wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi (art. 46 § 3 w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a.).
Z akt sprawy wynika, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 marca 2022 r. wezwano pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia, w terminie siedmiu dni, braku formalnego skargi, pod rygorem jej odrzucenia (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), poprzez nadesłanie oryginału bądź poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii pełnomocnictwa procesowego, z którego treści wynika uprawnienie do reprezentowania skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym bądź przed sądami administracyjnymi. Powyższe wezwanie zostało doręczone adw. G. K. w dniu 6 kwietnia 2022 r. W zakreślonym terminie, pełnomocnik nadesłał do Sądu pierwszej instancji pełnomocnictwo, tożsame jak dołączone do skargi, z którego treści nie wynika uprawnienie do reprezentacji przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi, lecz jedynie do reprezentowania cudzoziemca we wszystkich sprawach toczących się przed Strażą Graniczną i Urzędem do Spraw Cudzoziemców. Wobec powyższego zasadnie Sąd pierwszej instancji orzekł o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
- Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 34 i art. 40 p.p.s.a. w zw. z art. 65 § 1 kodeksu cywilnego. Przedłożone do akt pełnomocnictwo jest jasne w swojej treści i brak jest podstaw do przeprowadzania innej analizy, niż językowa, przy wykładni jego zakresu. Wyjaśnić należy, że z art. 40 p.p.s.a. wynika, że zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo, o którym mowa w art. 36, ocenia się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego. Zgodnie z art. 36 p.p.s.a. strona może udzielić pełnomocnictwa ogólnego (pkt. 1), do prowadzenia poszczególnych spraw (pkt 1) lub może zawęzić zakres pełnomocnictwa do niektórych tylko czynności (pkt 3). Istotne jest, aby modyfikacja takiego pełnomocnictwa była jednoznaczna, bowiem jego zakres, czas trwania i skutki ocenia się zgodnie z zasadami językowymi (według treści) oraz przepisami prawa cywilnego. W szczególności powinno się analizować te kwestie w świetle art. 65 k.c. oraz przepisów odnoszących się do przedstawicielstwa (art. 95–109 k.c.). W orzecznictwie podkreśla się, że w przypadku pełnomocnictwa sporządzonego przez profesjonalnego pełnomocnika według określonego wzoru czy też pełnomocnictwa sporządzonego w formie aktu notarialnego należy przyjmować, że redakcja takiego pełnomocnictwa jest fachowa i precyzyjna, a zatem jego zakres powinien być ustalany zasadniczo według wykładni językowej (wyrok NSA z 4.01.2007 r., II FSK 33/06, niepubl.; postanowienie NSA z 21.12.2004 r., FZ 184/04, niepubl.; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 40.).
- Analizując treść udzielonego pełnomocnictwa podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący upoważnił profesjonalnego pełnomocnika do działania tylko przed wskazanymi organami administracji państwowej (Strażą Graniczną i Urzędem do Spraw Cudzoziemców). Z treści pełnomocnictwa nie wynika, by wolą skarżącego było umocowanie adwokata do działania w jego imieniu także przed sądami administracyjnymi. Umocowanie dla adwokata zostało zawężone do postępowania przed Strażą Graniczną i Urzędem do Spraw Cudzoziemców. Pełnomocnictwo zostało udzielone na formularzu przygotowanym przez profesjonalnego pełnomocnika. Jego zakres powinien być zatem ustalany według wykładni językowej.
Zauważyć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przed nowelizacją art. 46 § 3 p.p.s.a. wyrażany był pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik może skutecznie powołać się na pełnomocnictwo złożone wcześniej w aktach administracyjnych nadesłanych wraz ze skargą na akt (działanie, bezczynność) organu, o ile treść tego pełnomocnictwa nie budzi wątpliwości co do jego zakresu i w sposób wyraźny obejmuje występowanie przed sądami administracyjnymi. Nie był to jednak pogląd jednolity, albowiem równie często wskazywano, że użyte w art. 37 § 1 i art. 46 § 3 p.p.s.a. (w poprzednim brzmieniu) pojęcie "sprawa" dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego, zainicjowanego konkretną skargą. Tym samym, dokonując pierwszej czynności w danej sprawie (rozumianej formalnie jako dane postępowanie sądowoadministracyjne), należy każdorazowo przedłożyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis.
Obecne brzmienie art. 46 § 3 p.p.s.a. zostało wprowadzone przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Dotychczas, przed wspomnianą nowelizacją, przepis ten stanowił, że do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa - nie zawierał zatem sprecyzowania "przed sądem", co było źródłem niejasności przy stosowaniu tego przepisu i wywołało opisane wyżej rozbieżności w orzecznictwie. Aktualnie, od 15 sierpnia 2015 r., nie może nasuwać żadnych wątpliwości, że złożenie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym nie zwalnia z obowiązku złożenia go w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Należy zatem odróżnić sprawę administracyjną (czyli prowadzoną i załatwianą przez organy administracji publicznej) od sprawy sądowoadministracyjnej, w której sąd administracyjny nie przejmuje do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej, lecz jedynie dokonuje kontroli legalności postępowania organu administracji publicznej.
Z treści przedłożonego w rozpoznawanej sprawie pełnomocnictwa nie można wywieść wniosku, że zawiera umocowanie do reprezentacji strony przed sądem administracyjnym. Sformułowanie "we wszystkich sprawach toczących się przed Strażą Graniczną i Urzędem do spraw Cudzoziemców" uzasadnia twierdzenie, że pełnomocnik nie jest należycie umocowany do działania w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga była zatem obarczona brakiem formalnym i w związku z tym pełnomocnik został prawidłowo wezwany do ich usunięcia.
Podkreślić należy, że działanie polegające na złożeniu niewłaściwego pełnomocnictwa, niezależnie od jego przyczyn, nie stanowi uzupełnienia braków formalnych skargi i uzasadnia jej odrzucenie w oparciu o przesłankę sformułowaną w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
- Argumentacja zażalenia dotycząca naruszenia art. 45 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności jest na gruncie tej sprawy chybiona, gdyż skarżący miał zagwarantowany udział w postępowaniu sądowym pod warunkiem dopełnienia warunków skutecznego złożenia skargi, tj. prawidłowego uzupełnienia braków formalnych, przewidzianego w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Cudzoziemiec miał również zagwarantowany skuteczny środek odwoławczy. Podkreślić należy, że prawo do sądu nie jest nieograniczone. W wyroku z 10 maja 2000 r., sygn. K 21/99 (OTK 2000/4/109), Trybunał Konstytucyjny wskazał pewne ograniczenia prawa do sądu, które nie jest prawem absolutnym i bezwzględnym. Już sam kształt postępowania przed sądem stwarza pewne ograniczenia. Do ograniczeń tych można zaliczyć m.in.: terminy procesowe i materialne, opłaty, zasady inicjowania postępowania, rygory postępowania dowodowego. Są one niezbędne ze względu na pozostałe wartości państwa prawnego, jak np. zaufanie do prawa czy bezpieczeństwo prawne. Te ograniczenia formalne postępowania zakreślają wyraźne granice realizacji prawa do sądu. Ogół zasad postępowania stanowi pewien model. Jest on istotny przy badaniu, czy w danej sprawie prawo do sądu nie jest nadmiernie ograniczane. Uzasadnieniem wprowadzania ograniczeń wspomnianego prawa są nie tylko wymogi formalne procedury, lecz także zbiór przesłanek zawartych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nie można zatem wiązać ograniczenia prawa do sądu z obowiązkiem wypełnienia przez stronę czy też jej pełnomocnika obowiązków nałożonych przez sąd zgodnie z obowiązującą procedurą. Nie stanowi to o pozbawieniu strony prawa do sądu.
W rozpoznawanej sprawie mając na uwadze dobro prawem chronione, jakim jest prawo do sądu, stronie umożliwiono uzupełnienie braku formalnego wniesionego pisma, jednak z takiej możliwości nie skorzystała w sposób odpowiedni. Niestaranne działanie pełnomocnika obciąża stronę postępowania i jest traktowane jako jej zaniedbanie. Zaniedbania osób, którymi posługuje się pełnomocnik, obciążają jego samego. W szczególności dotyczy to błędów organizacyjnych w pracy kancelarii profesjonalnego adwokata lub radcy prawnego. Podkreślić należy, że pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz. Profesjonalny pełnomocnik zobowiązany jest w taki sposób zorganizować pracę prowadzonej przez siebie kancelarii, aby reprezentowane przez niego strony nie poniosły szkody związanej z uchybieniem terminu do dokonania czynności procesowych lub nieprawidłowym uzupełnieniem braków formalnych.
- Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że pełnomocnik jest niekonsekwentny w przedstawianiu swojego stanowiska. W załączonym do pisma z 8 kwietnia 2022 r. "Zażaleniu na zatrzymanie w dniu 20 sierpnia 2021 r. obywatela [...] F. R." z dnia 27 sierpnia 2021 r. skierowanym do Sądu Rejonowego w S., wskazał, że w skład zespołu [...], wysłanego na miejsce zdarzeń na granicy [...], wchodził też psycholog i prawnik specjalizujący się w pracy z uchodźcami. "Skład zespołu umożliwiał komunikację w językach [...]". Z tego samego pisma wynika ponadto, że "w dniu 19 sierpnia 2021 r. przedstawiciele [...] świadczyli stałą obecność (w tym tłumaczy) na miejscu przetrzymywania – tak blisko jak to zostało umożliwione." W efekcie działań wolontariuszy grupa 32 osób (w tym skarżący) "udzieliła pełnomocnictw grupie prawników do reprezentowania ich we wszystkich sprawach toczących się przed Strażą Graniczną i Urzędem do spraw Cudzoziemców". Następnie "w dniu 20 sierpnia 2021 r. wnioskodawcy wymienieni w pkt 11. (a)-(ff) złożyli przy asyście pełnomocników wnioski o objęcie ochroną międzynarodową wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej". Zauważyć również należy, że we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej z 20 sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że potwierdza, iż ustny wniosek w tym zakresie został złożony w dniu 20 sierpnia 2021 r. bezpośrednio przez wnioskodawcę w jego obecności. Z przedstawionych w wyżej wskazanym zażaleniu okoliczności, przy sporządzaniu blankietu dokumentu pełnomocnictwa był obecny prawnik specjalizujący się w pracy z uchodźcami oraz tłumacze języków obcych, którymi posługiwali się cudzoziemcy. W dniu udzielenia pełnomocnictwa (19 sierpnia 2021 r.) Straż Graniczna umożliwiła zatem kontakt z cudzoziemcami, na tyle, aby mogli przekazać między sobą rzeczy, w tym blankiet pełnomocnictwa. Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że nawet zakładając, że wnoszący skargę do sądu adwokat, godzący się na świadczenie pomocy prawnej zupełnie nieznanej osobie, nie był na miejscu podpisania pełnomocnictwa, to działający na miejscu wolontariusze (w tym prawnik specjalizujący się w pracy z uchodźcami), byli w stanie odpowiednio wcześniej przygotować odpowiedni blankiet pełnomocnictwa obejmujący reprezentację mocodawcy przed sądami administracyjnymi. W przypadku występowania w sprawie profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się od niego znajomości obowiązujących przepisów, szczególnie w kwestiach tak elementarnych jak reprezentacja przed sądami. Biorąc pod uwagę treść oświadczenia zawartego we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej pełnomocnik, któremu cudzoziemiec udzielił pełnomocnictwa w dniu 19 sierpnia 2021 r., następnego dnia miał kontakt z cudzoziemcem, a zatem mógł uzyskać pełnomocnictwo obejmujące reprezentację mocodawcy przed sądami administracyjnymi. W świetle powyższego za niezasadne należy uznać zarzuty naruszenia przepisów dyrektywy 2013/32 oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
- Niezrozumiale jest stanowisko pełnomocnika, że Sąd pierwszej instancji powinien wezwać samego skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi. Skoro skarga została sporządzona i wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, który wskazał w skardze, że zastępuje skarżącego, to Sąd pierwszej instancji, w świetle art. 37 § 1 w zw. z art. 46 § 3 i art. 49 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. prawidłowo wezwał pełnomocnika do przedłożenia pełnomocnictwa i nie był zobowiązany z uwagi na nieusunięcie przez niego w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi, do wzywania samego skarżącego do podpisania środka zaskarżenia. Wezwanie skarżącego do podpisania skargi osobiście, prowadziłoby do uprzywilejowania stron korzystających z usług profesjonalnych pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości nie korzystają. W przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny (np. w postaci braku podpisu pod skargą) nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. bez ponownego wezwania. Posiadanie profesjonalnego pełnomocnika ma być dla strony korzyścią ze względu na posiadaną przez tego pełnomocnika wiedzę i doświadczenie zawodowe, a nie dlatego, że stwarza dla sądu dodatkowe obowiązki względem obowiązków wobec stron, które takiego pełnomocnika nie mają. (zob. postanowienie NSA z 5 lipca 2022 r., sygn. akt II OZ 403/22 oraz postanowienia z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt II GZ 367/17 i z dnia 28 lipca 2021 r., sygn. akt II OZ 422/21). Zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. jest zatem bezzasadny.
- Nie można również podzielić stanowiska pełnomocnika skarżącego, że postępowanie przed Sądem pierwszej instancji dotknięte było wadą nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Nieważność postępowania występuje, gdy zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzi bezpośrednio w istotę procesu i pojawia się w razie fundamentalnych uchybień sądu dotyczących udziału strony w postępowaniu sądowym. Jak wyżej wskazano, działanie Sądu Wojewódzkiego było umocowane prawnie, pozbawienie strony możności obrony swych praw nie obejmuje przypadku, gdy strona (jej pełnomocnik) z własnej winy lub na skutek działań (zaniechań) innych podmiotów, niż sąd, pozbawiła się swych uprawnień (postanowienie NSA z 5 lipca 2022 r., sygn. akt II OZ 403/22).
- Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.