Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 października 2003 r., (...) utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 29 września 2003 r., (...), rozwiązującą stosunek pracy z Elżbietą P. - kuratorem zawodowym dla dorosłych Sądu Rejonowego w W., za wypowiedzeniem ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2003 r.
Powyższy wyrok wydany został na podstawie następującego stanu faktycznego i prawnego:
Powołaną na wstępie decyzją z dnia 30 października 2003 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 29 września 2003 r. rozwiązującą z Elżbietą P., na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych /Dz.U. nr 98 poz. 1071 ze zm./, stosunek pracy za wypowiedzeniem ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2003 r. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że dokonana w toku postępowania odwoławczego analiza protokołów pokontrolnych z dnia 4 kwietnia 2003 r. i 23 września 2003 r. potwierdziła dwukrotną negatywną ocenę pracy skarżącej. Minister podniósł, że Elżbieta P. dwukrotnie była powiadamiana o miejscu, czasie oraz zakresie kontroli jej pracy. Skarżąca odmawiała jednak udostępnienia dokumentacji i akt osobie kontrolującej. Odmówiła też - w celu złożenia ewentualnych wyjaśnień - zapoznania się z protokołami z kontroli jej pracy i wydanymi w związku z pierwszą kontrolą zaleceniami pokontrolnymi.
Na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 października 2003 r., (...), skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy w W., w której, domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucił naruszenie art. 56 Konstytucji - w sferze praw i wolności związkowych kurator Elżbiety P. oraz art. 38 par. 1 Kodeksu pracy, art. 107 par. 3 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy o kuratorach sądowych. Precyzując zarzuty skarżący stwierdził, że wbrew opinii Ministra Sprawiedliwości, wymóg konsultacji ze związkami zawodowymi zamiaru rozwiązania stosunku pracy z Elżbietą P. nie został spełniony, skoro przeprowadzono konsultacje tylko z NSZZ Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości RP w P., zaniechano natomiast konsultacji z Ogólnopolskim Akademickim Związkiem Zawodowym, którego Elżbieta P. jest członkiem od dnia 24 maja 2002 r. Skarżący podniósł nadto, że w uzasadnieniu decyzji nie przedstawiono rzeczywistych faktów /ustaleń/ dotyczących nieprawidłowości pracy Elżbiety P., a oparto się jedynie na ogólnikowych stwierdzeniach.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jako Sąd właściwy z mocy art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./, stwierdził, że brak jest podstawy do uznania zaskarżonej decyzji za wadliwą. Sąd przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne ocenił jako prawidłowe, zastosowanie zaś przepisów prawa materialnego - jako właściwe.
Sąd między innymi wskazał, że istotnie art. 38 Kodeksu pracy wprowadza obowiązek konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o pracy zawartej na czas nieokreślony z zakładową organizacją związkową, ale przepis ten nie dotyczy pracowników mianowanych. W związku z tym, że Elżbieta P. była pracownikiem mianowanym, art. 38 Kodeksu pracy nie miał więc zastosowania do rozwiązania z nią stosunku pracy. Sąd podniósł poza tym, że pracodawca ma obowiązek konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony tylko w odniesieniu do zakładowej organizacji związkowej.
Zdaniem Sądu, wynikające z art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy o kuratorach sądowych materialne przesłanki rozwiązania z Elżbietą P. stosunku pracy spełnione zostały. Z akt sprawy wynika, że praca jej jako kuratora został dwukrotnie oceniona negatywnie. Poddana była kontroli w dniach od 17 do 21 marca 2003 r. oraz 18 do 22 września 2003 r. W protokołach kontroli dokonano szczegółowego opisu spraw oraz wskazano, na czym polegały uchybienia w pracy ocenianej kurator.
Według Sądu, wywody skargi ograniczały się do polemiki z oceną dowodów dokonaną w zaskarżonej decyzji, przy czym polemika ta zasadzała się na analizie jedynie części zebranego w sprawie materiału dowodowego. Sąd wskazał, że art. 107 par. 3 Kpa określa zasadę wyłącznego i samodzielnego dokonywania przez organ orzekający oceny dowodów. Z jednej strony przepis ten nakłada obowiązek przytoczenia dowodów, z drugiej strony - wskazania przyczyn dokonania takiej, a nie innej ich oceny. Organ w ramach dokonanej swobodnej oceny dowodów nie naruszył zasad logicznego rozumowania i wnioskowania, dlatego też podważenie tej oceny w toku postępowania przed sądem administracyjnym nie może być skuteczne. W rozpatrywanej sprawie zarzut skargi, podważający ocenę dowodów dokonaną w zaskarżonej decyzji, nie wskazywał na naruszenie zasad logicznego rozumowania, a w konsekwencji nie podważał również legalności zaskarżonej decyzji. Nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku.
W identycznych - pod względem treści - skargach kasacyjnych, wniesionych od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy w W. oraz Elżbietę P., wskazano jako podstawy kasacyjne: zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania - - art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270; zwanej dalej p.p.s.a./. Skarżący zarzucili w szczególności błędną wykładnię art. 38 Kodeksu pracy w zw. z art. 30 ust. 1 i 21 oraz art. 34 ust. 1 w zw. z art. 26 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych /Dz.U. 2001 nr 79 poz. 854 ze zm./, polegającą na przyjęciu, że obowiązek konsultacji zachodzi tylko w odniesieniu do zakładowej organizacji związkowej, a także art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych, polegającą na przyjęciu, że powołany przepis upoważnia do rozwiązania stosunku pracy z powodu negatywnej oceny pracy niezgodnej z kwalifikacjami, tj. niezależnie od przygotowania zawodowego i formalnych kwalifikacji. W ramach drugiej podstawy kasacyjnej zgłoszono zarzut naruszenia przez Sąd przepisu art. 134 par. 1 p.p.s.a. przez pozostawienie poza analizą, rozważeniem i oceną zarzutów uczestnika podniesionych w skardze, jak i w czasie rozprawy, a także art. 141 par. 4 zd. 1 p.p.s.a. przez nieprzytoczenie w uzasadnieniu wyroku przedstawionego na rozprawie stanowiska i zarzutów skarżącego, nierozprawienie się z jego argumentacją i zarzutami oraz przez brak wyjaśnienia podstawy prawnej.
W konkluzji skarg kasacyjnych zawarto wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargi kasacyjne Minister Sprawiedliwości wniósł o ich oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargi kasacyjne nie mają usprawiedliwionych podstaw.
Skarżący w skargach kasacyjnych powołują się na naruszenie prawa materialnego, jak i przepisów o postępowaniu. W związku z takim ukierunkowaniem skarg należy podkreślić, że art. 174 pkt 1 p.p.s.a., przewiduje oparcie skargi kasacyjnej na podstawie między innymi błędnej wykładni prawa materialnego. Przez błędną wykładnię tego prawa rozumie się nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu. Skargi kasacyjne wniesione przez skarżących formalnie czynią zadość powyższym wymaganiom, gdyż wskazują ustawowo określoną postać naruszenia prawa materialnego, konkretnie art. art. 38 Kodeksu pracy w zw. z art. 30 ust. 1 i 21 oraz art. 34 ust. 1 w zw. z art. 26 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych /Dz.U. 2001 nr 79 poz. 854 ze zm./. W uzasadnieniu skarg kasacyjnych nie zawarto jednak odpowiedniej argumentacji wskazującej, że Sąd pierwszej instancji rzeczywiście naruszył wskazane przepisy. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny ograniczyć się może do stwierdzenia, że prawidłowość zastosowania przez Sąd pierwszej instancji tych przepisów nie budzi zastrzeżeń.
Stosunki pracy kuratorów sądowych należą do szczególnych stosunków pracy, uregulowanych odrębnym aktem normatywnym w postaci ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych /Dz.U. nr 98 poz. 1071 ze zm./. Kodeks pracy w art. 5 stanowi, że jeżeli stosunek określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, to wówczas przepisy Kodeksu pracy stosuje się w zakresie wskazanym tymi przepisami. Podkreślić więc należy, że obowiązek współdziałania z zakładową organizacją związkową przy rozwiązywaniu umowy o pracę z pracownikiem mianowanym nie wynika z przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Przepis art. 30 ust. 21 tej ustawy ogranicza bowiem obowiązek konsultacji do indywidualnych spraw ze stosunku pracy, "w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do współdziałania z zakładową organizacją związkową". Obowiązku tego nie można domniemywać. Z kolei przewidziany w art. 38 Kodeksu pracy obowiązek współdziałania, dotyczy tylko umów o pracę zawartych na czas nieokreślony i nie odnosi się do innych podstaw nawiązania stosunku pracy /por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2003 r., I PK 84/03 - nie publ. i z dnia 4 grudnia 2003 r., I PK 114/03 - ONSP 2004 nr 21 poz. 369/. W związku z tym trzeba przyjąć, że art. 38 Kodeksu pracy nie ma zastosowania do pracowników mianowanych.
Zaznaczyć poza tym należy, że na gruncie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych /art. 27 ust. 1 pkt 1/, ustawodawca przewidział możliwość rozwiązania stosunku pracy z kuratorem zawodowym w drodze wypowiedzenia w razie otrzymania negatywnej oceny pracy, potwierdzonej ponowną taką oceną, która nie może być dokonana wcześniej niż po upływie czterech miesięcy. Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że zostały spełnione warunki rozwiązania stosunku pracy ze skarżącą Elżbietą P., skoro pracodawca dokonał dwukrotnej oceny jej pracy z zachowaniem ustawowego odstępu czasowego. Obie oceny pracy wypadły negatywnie. Prawidłowość i rzetelność przeprowadzenia tych ocen została przez Sąd Wojewódzki uznana za zgodną z przepisami prawa. Stosunek pracy mianowanego kuratora sądowego charakteryzuje się wszak szczególnymi wymaganiami. I tak czas pracy kuratora zawodowego określony jest wymiarem jego zadań /art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych/, przy czym wykonuje on obowiązki służbowe w terenie oraz pełni dyżury sądowe ustalone przez prezesa sądu rejonowego po zasięgnięciu opinii kierownika zespołu kuratorskiego służby sądowej /art. 13 ust. 2 tejże ustawy/. Taki stan rzeczy prowadzi do wniosku, że zgłoszone w skargach kasacyjnych zarzuty o nadmiernym obciążeniu skarżącej Elżbiety P. obowiązkami zawodowymi, a to w wyniku nałożenia na nią obowiązku pracy w terenie i pełnienia dyżurów, wynikają z nieznajomości ustawowego zakresu obowiązków nałożonych na kuratorów zawodowych.
Chybiony jest również zarzut, że pracodawca wadliwie postąpił przydzielając skarżącej Elżbiety P. obowiązki kuratora zawodowego, skoro miała ona jedynie uprawnienia do wykonywania zawodu kuratora zawodowego rodzinnego. Zgodnie bowiem z art. 1 ustawy o kuratorach sądowych, wszyscy kuratorzy sądowi realizują określone przez prawo zadania o charakterze wychowawczo - resocjalizacyjnym, diagnostycznym, profilaktycznym i kontrolnym, związane z wykonaniem orzeczeń sądu. Oznacza to, że ustawodawca nie zróżnicował obowiązków kuratorów zawodowych w zależności od tego czy chodzi o kuratorów dla dorosłych czy też kuratorów rodzinnych /art. 2 ust. 2 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych/. Konkludując, stanowisko skarżących w omawianym względzie jest w istocie rzeczy równoznaczne z przyznaniem, że skarżąca Elżbieta P. nie wywiązywała się należycie z powierzonych jej obowiązków kuratora sądowego.
Co się natomiast tyczy zarzutu naruszenia przepisów postępowania /art. 134 par. 1 i art. 141 par. 4 p.p.s.a./, to Sąd drugiej instancji nie stwierdza, że naruszenie to miało miejsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny wziął bowiem pod rozwagę wszystkie istotne aspekty skargi i uczynił ją przedmiotem wszechstronnych rozważań i ocen. Uzasadnienie wyroku zaś zostało sporządzone zgodnie z wymaganiami przewidzianymi w art. 141 par. 4 p.p.s.a., a zatem w pełni odpowiada prawu.
W rezultacie, wobec niestwierdzenia z urzędu ewentualnej nieważności postępowania, Sąd uznał, że wniesione skargi kasacyjne są nieuzasadnione.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.