Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 6 grudnia 2023 r., sygn. akt Ts 77/22

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 4 kwietnia 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa o covid) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji; 2) art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) „w zakresie w jakim przyjmuje się, że stanowi on delegację do stosowania w toku wskazanego w nim postępowania przepisów Ustawy Kodeks Postępowania Cywilnego (Dz. U. 1964 Nr 43 poz. 296) oraz Ustawy o kosztach sądowych, w sprawach cywilnych (Dz. U. 2005 Nr 167 poz. 1398)” jest niezgodny z art. 45 ust. 1, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 oraz z art. 79 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji; 3) art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 7, z art. 2 i art. 7 Konstytucji;

1. 4) art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1313, ze zm.;

dalej: ustawa o PGSP) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 7, z art. 2 i art. 7 Konstytucji; 5) art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2100; dalej: ustawa o PGRP) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 7, z art. 2 i art. 7 Konstytucji; 6) art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, ze zm.; dalej:

p.u.s.p.) jest niezgodny z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

Postanowieniem z 6 grudnia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 18 grudnia 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Odnośnie do zakwestionowanego w skardze art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy o covid Trybunał wskazał, że z uwagi na swój szczególny i tymczasowy charakter został on z dniem 28 września 2023 r. uchylony na podstawie art. 28 pkt 2 w związku z art. 40 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1860).

W związku z tym zarzucane przez skarżącego w skardze naruszenie wolności i praw nie ma już charakteru aktualnego, a co za tym idzie skarżący nie ma już interesu prawnego w merytorycznym rozpoznaniu skargi. Trybunał stwierdził ponadto, że skarżący nie wskazał, które wolności lub prawa zostały naruszone przez powyższą regulację i nie uzasadnił zarzutów, ponieważ w tym zakresie nie usunął braków formalnych zarządzenia sędziego Trybunału (pkt 4).

Nieusunięcie braków formalnych było też jedną z podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim skarżący zakwestionował art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK, art. 244 § 1 k.p.c., art. 15 ust. 3 ustawy o PGSP oraz art. 33 ust. 2 ustawy o PGRP.

W piśmie procesowym nadesłanym w odpowiedzi na zarządzenie sędziego wzywające do usunięcia braków formalnych skargi skarżący nie wyjaśnił bowiem, w jakim zakresie wskazane przepisy były podstawami dołączonych do skargi orzeczeń. Trybunał stwierdził ponadto, że nie istnieje żaden związek pomiędzy treścią orzeczeń, zaskarżonymi przepisami, a sformułowanymi w skardze zarzutami ich niekonstytucyjności. W tym zakresie skarga nie spełnia podstawowych warunków wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK.

Odnośnie do zakwestionowanego w skardze art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p. Trybunał ustalił, że jego § 9 nie ma związku z analizowaną sprawą, ponieważ orzekający w sprawie skarżącego sędzia został delegowany do sądu okręgowego na podstawie art. 77 § 1 p.u.s.p.

Wydanie merytorycznego orzeczenia w zakresie tego przepisu jest jednak zbędne, gdyż Trybunał wyrokując w pełnym składzie w sprawie o sygn. K 45/07 (OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 3) orzekł m.in., że przepis ten jest zgodny z art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 180 ust. 2 Konstytucji. Przepis ten wówczas miał inne brzmienie ale, jak stwierdził Trybunał, różnice w jego treści nie mają relewantnego znaczenia. Problem konstytucyjny, o którym orzekł Trybunał w wyroku o sygn. K 45/07 oraz problem podniesiony przez skarżącego są tożsame.

W zażaleniu złożonym 27 grudnia 2023 r. (data nadania) skarżący zażądał skierowania przez skład orzekający „pytania prejudycjalnego” do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 60 ust. 4 u.o.t.p.TK z art. 190 ust. 5 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji, a także art. 59 ust. 4 u.o.t.p.TK z art. 79 ust. 1, art. 79 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 4, art. 79 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 2 w związku z art. 7, art. 2 w związku z art. 79 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skarżący wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania wniosku, jak również o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie skargi do merytorycznego rozpoznania.

Odnośnie do podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim jej przedmiotem są art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK, art. 244 § 1 k.p.c., art. 15 ust. 3 ustawy o PGSP oraz art. 33 ust. 2 ustawy o PGRP, skarżący zwrócił uwagę na to, że ustawodawca nie nałożył na wnoszącego skargę wymogów co do treści, zakresu i objętości uzasadnienia. Aby więc Trybunał nadał skardze dalszy bieg wystarczy jakiekolwiek uzasadnienie sformułowanych w niej zarzutów. Skarżący podniósł, że wniesiona przez niego skarga jest uzasadniona, nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, a postawione w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne.

Przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują „weryfikacji zgodności merytorycznej skargi konstytucyjnej na etapie jej wstępnej kontroli w składzie jednoosobowym”. Rozstrzygnięcie Trybunału ma zatem charakter merytoryczny i z tego powodu „jest formalnie niedopuszczalne”.

Odnośnie natomiast do odmowy nadania skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p.

skarżący zarzucił, że Trybunał błędnie przyjął wystąpienie w sprawie „powagi rzeczy osądzonej”. Skarżący dowodzi, że w skardze, którą wniósł do Trybunału przedstawił inny problem konstytucyjny niż rozpoznany w sprawie K 45/07. Niezgodności z Konstytucją art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p. upatruje on bowiem w „nieuprawnionym naruszeniu wyłącznych kompetencji Prezydenta RP przez inny organ wskazany zaledwie w ustawie”, a nie naruszenia przymiotu niezależności sędziego.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. 2. Odnośnie do żądania skarżącego skierowania przez skład orzekający wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 60 ust. 4 i art. 59 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania ex officio. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek nie wywołuje żadnych skutków procesowych (por. postanowienie TK z 23 października 2023 r., sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz. 303).
3. 3. Trybunał stwierdza, że zarzuty postawione w złożonym środku odwoławczym nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
4. 3.1. W złożonym środku odwoławczym skarżący nie zakwestionował ustaleń Trybunału co do wygaśnięcia – wskutek działań ustawodawcy – interesu prawnego do wniesienia skargi w sprawie niezgodności z Konstytucją art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa o covid).

W tym zakresie skarżący stwierdził, że przedstawione w zaskarżonym postanowieniu stanowisko Trybunału „nie jest chybione”.

Zażądał natomiast oceny zgodności z Konstytucją art. 59 ust. 4 u.o.t.p.TK. jako – zdaniem skarżącego – naruszającego prawo do rzetelnej procedury sądowej zgodnej z zasadami demokratycznego państwa prawnego.

Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że skarżący nie podważył podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy o covid.

3.2. Za niezasadny należy uznać sformułowany w zażaleniu zarzut, jakoby na etapie wstępnej kontroli Trybunał dokonał merytorycznej oceny skargi (w zakresie art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK; art. 244 § 1 ustawy z dnia17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 2022 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.; art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, Dz. U. z 2016 r. poz. 1313, ze zm.; dalej: ustawa o PGSP oraz art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2100; dalej: ustawa o PGRP).

Zdaniem składu rozpoznającego zażalenie Trybunał Konstytucyjny nie przekroczył granic wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej.

Skarżący zdaje się nie dostrzegać, że ustawodawca precyzyjnie określił warunki formalne wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 44 ust. 1, art. 53 oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), a na Trybunał Konstytucyjny nałożył obowiązek zbadania, czy zostały one spełnione (art. 61 ust. 1 u.o.t.p.TK). Jednym z tych wymogów jest przewidziany w art. 79 Konstytucji i potwierdzony w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK warunek uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Rozpatrywana skarga została poddana procedurze kontrolnej, a jej wynik okazał się negatywny dla skarżącego.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarżący nie uzasadnił zarzutów niekonstytucyjności zakwestionowanych przepisów z postanowieniami Konstytucji wskazanymi jako wzorce kontroli skargi. Przedstawił bowiem wywody, które w ogóle nie odpowiadają wymogom określonym w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, tylko noszą cechy skargi na stosowanie prawa. Powyższa ocena nie ma charakteru merytorycznego, nie dotyczy bowiem zgodności zaskarżonych przez skarżącego przepisów z Konstytucją.

Skarżący nie wziął ponadto pod uwagę tego, że jedną z podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu we wskazanym zakresie było nieusunięcie jej braków formalnych (pkt 3, 4 i 5 zarządzenia sędziego TK z 17 listopada 2022 r.).

3.3. Trafnie wywiedziono w zaskarżonym postanowieniu, że w zakresie, w jakim przedmiotem skargi jest art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, ze zm.; dalej: p.u.s.p.) zachodzi ujemna przesłanka procesowa zbędności wydania orzeczenia.

Trybunał w obecnym składzie podziela pogląd, zgodnie z którym w wyroku z 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07 (OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 3) rozstrzygnięto już problem podniesiony w sprawie skarżącego. Powyższe orzeczenie kompleksowo odnosi się do kwestii nadzoru administracyjnego nad działalnością sądów w aspekcie zasady podziału i równoważenia się władz, prawa do sądu oraz gwarancji niezależności oraz odrębności władzy sądowniczej. Powołana w uzasadnieniu argumentacja dogmatyczna oraz historyczno-prawna skłoniła Trybunał do stwierdzenia, że przewidziany w p.u.s.p. mechanizm delegowania przez piastuna władzy wykonawczej sędziów, za ich zgodą, do orzekania w innym sądzie, jest konstytucyjny w stosunku do wskazanych w skardze wzorców kontroli.

Odnośnie natomiast do podniesionego w zażaleniu problemu naruszenia wyłącznych kompetencji Prezydenta, Trybunał przypomina, że skarga konstytucyjna – jako środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności – zasadniczo nie może służyć ochronie kompetencji (prerogatyw) organów władzy publicznej (in casu Prezydenta RP).

Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.

Postanowienie

z dnia 6 grudnia 2023 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:

1. 1) art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) z art. 45 ust. 1 oraz z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
2. 2) art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) „w zakresie w jakim przyjmuje się, że stanowi on delegację do stosowania w toku wskazanego w nim postępowania przepisów Ustawy Kodeks Postępowania Cywilnego (Dz. U. 1964 Nr 43 poz. 296) oraz Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2005 Nr 167 poz. 1398)” z art. 45 ust. 1, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 oraz z art. 79 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji,
3. 3) art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1805, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 7, z art. 2 i art. 7 Konstytucji,
4. 4) art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1313, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 7, z art. 2 i art. 7 Konstytucji,
5. 5) art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2100) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 7, z art. 2 i art. 7 Konstytucji,
6. 6) art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, ze zm.) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji,

postanawia:

odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Uzasadnienie

1. 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 4 kwietnia 2022 r. (data nadania), M.J. (dalej: skarżący) – reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu – wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
2. 2. Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym:

Wyrokiem z 21 listopada 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. – procedujący w składzie delegowanego sędziego sądu rejonowego – oddalił powództwo skarżącego przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Okręgowego w K. o zapłatę.

Apelacja skarżącego od powyższego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z 25 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]), procedującego w składzie jednoosobowym.

1. 3. Zdaniem skarżącego kwestionowane przepisy naruszają powołane normy konstytucyjne przez niezagwarantowanie jednostce rzetelnej procedury sądowej.
2. 4. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2022 r. (którego odpis został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 15 czerwca 2022 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez poinformowanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.

W sporządzonym przez pełnomocnika oraz wniesionym do Trybunału 20 czerwca 2022 r. (data nadania) piśmie procesowym skarżący poinformował, że nie wniósł nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

1. 5. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 17 listopada 2022 r. (którego odpis został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 5 grudnia 2022 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez:
2. 1) wskazanie – stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) – które wolności lub prawa, wywodzone przez skarżącego z: 10
3. a) art. 45 ust. 1 Konstytucji, 11
4. b) art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, 12 zostały naruszone przez art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa z 2020 r.);
5. 2) uzasadnienie – stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – zarzutu niezgodności art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z 2020 r. z: 14
6. a) art. 45 ust. 1 Konstytucji, 15
7. b) art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji;
8. 3) wyjaśnienie – stosownie do art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK – w jakim zakresie podstawę wyroku Sądu Okręgowego w K. z 21 listopada 2018 r. (sygn. akt […]) oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z 25 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]) stanowiły:
9. a) art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK, 18
10. b) art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1805, ze zm.; dalej:

k.p.c.), 19

1. c) art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1313, ze zm.;

dalej: ustaw o PGSP), która została uchylona 1 stycznia 2017 r., 20

1. d) art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2100; dalej: ustawa o PGRP);
2. 4) po udzieleniu wyjaśnienia, o którym mowa w punkcie 3, wskazanie – stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – które wolności lub prawa, wywodzone przez skarżącego z: 22

1. a) przepisów:

23 – art. 45 ust. 1 Konstytucji, 24 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, 25 – art. 79 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, 26 zostały naruszone przez art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK, 27

1. b) przepisów:

28 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 7 Konstytucji, 29 – art. 2 i art. 7 Konstytucji, 30 zostały naruszone przez art. 244 § 1 k.p.c., art. 15 ust. 3 ustawy o PGSP oraz art. 33 ust. 2 ustawy o PGRP;

1. 5) uzasadnienie – stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK – zarzutów niezgodności:
2. a) art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK z: 33 – art. 45 ust. 1 Konstytucji, 34 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, 35 – art. 79 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, 36
3. b) art. 244 § 1 k.p.c. z: 37 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 7 Konstytucji, 38 – art. 2 oraz art. 7 Konstytucji, 39
4. c) art. 15 ust. 3 ustawy o PGSP z: 40 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 7 Konstytucji, 41 – art. 2 oraz art. 7 Konstytucji, 42
5. d) art. 33 ust. 2 ustawy o PGRP z: 43 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 7 Konstytucji, 44 – art. 2 oraz art. 7 Konstytucji;
6. 6) wskazanie, na podstawie którego przepisu – art. 77 § 1 czy art. 77 § 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, ze zm.; dalej: p.u.s.p.) – delegowano SSR J.K-P. do orzekania w Sądzie Okręgowym w K., a w konsekwencji dookreślenie, który z tych przepisów ma związek z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z 21 listopada 2018 r. (sygn. akt […]) w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK;
7. 7) po udzieleniu wyjaśnienia, o którym mowa w punkcie 6: 47
8. a) wskazanie – stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – które wolności lub prawa, wywodzone przez skarżącego z: 48 – art. 10 ust. 2 Konstytucji, 49 – art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 50 – art. 45 ust. 1 Konstytucji, 51 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, 52 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji, 53 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji 54 zostały naruszone przez przepis p.u.s.p., który miał związek z orzeczeniem, o którym mowa w punkcie 6, 55
9. b) uzasadnienie – stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – zarzutu niezgodności przepisu p.u.s.p., który miał związek z orzeczeniem, o którym mowa w punkcie 6, z: 56 – art. 10 ust. 2 Konstytucji, 57 – art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 58 – art. 45 ust. 1 Konstytucji, 59 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, 60 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji, 61 – art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

W reakcji na powyższe zarządzenie skarżący wniósł do Trybunału 12 grudnia 2022 r. (data nadania) pismo procesowe sporządzone przez jego pełnomocnika.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom.

Stosownie do art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał odmawia nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, jeżeli:

66 – nie spełnia ona wymogów określonych w ustawie i usunięcie braków nie jest możliwe (pkt 1);

67 – braki, o których mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, nie zostały usunięte w terminie (pkt 2);

68 – jest ona oczywiście bezzasadna (pkt 3).

1. 2. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie uczyniono następujące przepisy:

70 – art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa z 2020 r.);

71 – art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK;

72 – art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1805, ze zm.; dalej:

k.p.c.);

73 – art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1313, ze zm.;

dalej: ustawa o PGSP);

74 – art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2100; dalej: ustawa o PGRP);

75 – art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, ze zm.;

dalej: p.u.s.p.).

1. 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna nie może zostać przekazana do rozpoznania merytorycznego.
2. 4. W odniesieniu do zarzutu niekonstytucyjności art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z 2020 r. należy zauważyć, że na podstawie art. 28 pkt 2 z związku z art. 40 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1860) zaskarżony przepis został uchylony 28 września 2023 r. 78

Odnosząc powyższe ustalenie do niniejszej sprawy, Trybunał przypomina, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Skarżący musi wykazać zatem, że w wyniku wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w jego sprawie doszło do faktycznego i aktualnego naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw (zob.: postanowienia TK z: 3 lipca 2007 r., sygn. SK 4/07, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 83; 14 września 2009 r., sygn. SK 51/08, OTK ZU nr 8/A/2009, poz. 127; 29 listopada 2010 r., sygn. SK 37/08, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 119; 29 marca 2012 r., sygn. Ts 327/11, OTK ZU nr 2/B/2012, poz. 247 oraz 18 maja 2016 r., sygn. Ts 150/15, OTK ZU B/2016, poz. 392; zob. także: Z. Czeszejko-Sochacki, Skarga konstytucyjna w prawie polskim, „Przegląd Sejmowy” nr 1/1998, s. 35 i 41; idem, Formy naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw, [w:] Skarga konstytucyjna, red. J. Trzciński, Warszawa 2000, s. 79-81; W. Wróbel, Skarga konstytucyjna – problemy do rozwiązania, [w:] Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, red. M. Zubik, Warszawa 2006, s. 67).

Trybunał Konstytucyjny uznaje, że wskazane przez skarżącego naruszenie nie ma już charakteru aktualnego. Skarżący upatruje naruszenia swoich konstytucyjnych wolności i praw w regulacji szczególnej o charakterze tymczasowym, zgodnie z którą w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii związanego z pandemią COVID-19 wieloosobowe składy sądów orzekających w reżimie procedury cywilnej zostały zmienione na jednoosobowe. Aktualność naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności oznacza, że podmiot wnoszący skargę konstytucyjną musi mieć interes prawny w merytorycznym rozstrzygnięciu skargi, tymczasem w sprawie skarżącego istnienie tego interesu – wobec działań legislacyjnych – wygasło.

Ponadto skarżący nie wykonał punktów 1 i 2 zarządzenia sędziego Trybunału w przedmiocie braków formalnych, poprzestając na ogólnikowych sformułowaniach, w istocie powtarzających odpowiedni fragment w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej (por. k. 5-8 i k. 83-85).

Wyklucza to tym samym przekazanie skargi konstytucyjnej we wskazanym zakresie do merytorycznego rozpoznania i stanowi o konieczności odmowy nadania jej dalszego biegu w odniesieniu do art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z 2020 r. na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK; nota bene w postępowaniu merytorycznym rozpoznanie skargi zakończyłoby się umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 4 u.o.t.p.TK (por. np. postanowienia TK z 20 lipca 2004 r., sygn. SK 31/03, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 78 oraz 10 lipca 2018 r., sygn. SK 5/17, OTK ZU A/2018, poz. 46).

5. Odnośnie do zarzutów niekonstytucyjności art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK, art. 244 § 1 k.p.c., art. 15 ust. 3 ustawy o PGSP oraz art. 33 ust. 2 ustawy o PGRP skarżący nie wykonał punktu 3 zarządzenia sędziego Trybunału, tj. w ogóle nie wyjaśnił, w jakim zakresie wskazane przepisy były podstawą wydanych w jego sprawie: wyroku Sądu Okręgowego w K. z 21 listopada 2018 r. (sygn. akt […]) oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z 25 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]). Trybunał zwraca nadto uwagę, że wymienione orzeczenia zostały wydane w następstwie powództwa skarżącego o zapłatę odszkodowania za czynności procesowe podjęte w innej sprawie skarżącego, zaś kwestionowane przepisy dotyczą odpowiednio: instytucji tzw. prawa ubogich w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym (art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK), mocy dowodowej dokumentów urzędowych w postępowaniu cywilnym (art. 244 § 1 k.p.c.), legitymacji służbowej Prezesa, Wiceprezesa i radcy Prokuratorii Generalnej (art. 15 ust. 3 ustawy o PGSP oraz art. 33 ust. 2 ustawy o PGRP).

W tym miejscu należy wyjaśnić skarżącemu, że z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 79 ust. 1 Konstytucji, a także wymagania sformułowane w art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK, aby uznać skargę konstytucyjną za dopuszczalną, musi występować ścisła relacja (związek) pomiędzy treścią orzeczenia, zaskarżonym przepisem aktu normatywnego a postawionym zarzutem niezgodności tego przepisu z określoną normą konstytucyjną (por. np. postanowienie TK z 3 grudnia 2020 r., sygn. Ts 116/18, OTK ZU B/2021, poz. 78). W analizowanej sprawie – z uwagi na powyższe – tego typu relacja nie zachodzi.

Ponadto skarżący zarówno w uzasadnieniu skargi (k. 8-10 i 15-18), jak i w piśmie procesowym (k. 85-88 i 92-93), przedstawił wywody, które w ogóle nie odpowiadają wymogom z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, tylko – abstrahując już od tego, że nie zostały poparte żadnymi dowodami – noszą cechy skargi na stosowanie prawa, która jest poza kognicją polskiego sądu konstytucyjnego; stanowi to też niewykonanie punktów 4 i 5 zarządzenia sędziego Trybunału.

Powyższe przekłada się na odmowę nadania dalszego biegu skardze w zakresie dotyczącym art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK, art. 244 § 1 k.p.c., art. 15 ust. 3 ustawy o PGSP oraz art. 33 ust. 2 ustawy o PGRP na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK.

6. Co do zarzutu niekonstytucyjności art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p. należy zauważyć, że skarżący podał w piśmie procesowym, iż delegacja do Sądu Okręgowego w K. sędziego sądu rejonowego orzekającego w sprawie skarżącego nastąpiła na podstawie art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. (k. 83). Z tego powodu należy odmówić nadania dalszego biegu skardze w zakresie art. 77 § 9 p.u.s.p. (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK), albowiem przepis ten nie ma związku ze sprawą skarżącego.

Przechodząc natomiast do art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. Trybunał przypomina, że tożsamy zarzut był już przedmiotem oceny sądowokonstytucyjnej.

W wyroku pełnego składu z 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07 (OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 3) Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. jest zgodny z art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 180 ust. 2 Konstytucji. Przepis ten miał wprawdzie wówczas inne brzmienie, stanowił bowiem, że „Minister Sprawiedliwości może delegować sędziego, za jego zgodą, do pełnienia obowiązków sędziego lub czynności administracyjnych (…) w innym sądzie (…) na czas określony, nie dłuższy niż dwa lata, albo na czas nieokreślony” (w dniu wniesienia skargi konstytucyjnej, jak i obecnie art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. stanowi, że „Minister Sprawiedliwości może delegować sędziego, za jego zgodą, do pełnienia obowiązków sędziego lub czynności administracyjnych (…) w innym sądzie równorzędnym lub niższym, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach także w sądzie wyższym, mając na względzie racjonalne wykorzystanie kadr sądownictwa powszechnego oraz potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów (…) na czas określony, nie dłuższy niż 2 lata, albo na czas nieokreślony”), jednak różnice w jego treści nie mają relewantnego znaczenia (tak postanowienie TK z 14 grudnia 2022 r., sygn. SK 32/21, OTK ZU A/2023, poz. 7).

Problem konstytucyjny, o którym orzekł Trybunał w wyroku o sygn. K 45/07, oraz problem podniesiony przez skarżącego w niniejszej sprawie, są tożsame. Dotyczą bowiem dopuszczalności upoważnienia w ustawie Ministra Sprawiedliwości do delegowania sędziego do wykonywania obowiązków w innym sądzie aniżeli wskazany w prezydenckim akcie powołania. Trybunał Konstytucyjny, orzekając wówczas w sprawie z wniosku Krajowej Rady Sądownictwa, uznał, że „delegowanie sędziego do orzekania w innym sądzie nie stanowi naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu. Mimo, że sędzia delegowany orzeka jako sędzia spoza właściwości danego sądu, nie znaczy to, że jest to sędzia zawisły. Sam fakt, że został delegowany do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w innym sądzie przez organ władzy wykonawczej nie decyduje jeszcze o tym, że sędzia taki nie będzie niezawisły. Fakt delegowania sędziego nie przekreśla eo ipso przymiotu niezależności sędziego”.

Powyższe aktualizowało konieczność rozważenia, czy w niniejszej sprawie nie zachodzi ujemna przesłanka procesowa wynikająca z zasady ne bis in idem, implikująca konieczność odmowy nadania dalszego biegu na etapie rozpoznania wstępnego, a umorzenia postępowania ze względu na zbędność wydania wyroku na etapie rozpoznania merytorycznego.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, w sytuacjach gdy zaskarżony przepis był już wcześniej przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału oraz gdy postępowanie zostało zainicjowane przez ten sam podmiot, zachodzi niedopuszczalność wydania orzeczenia ze względu na powagę rzeczy osądzonej (zob. np. postanowienie z 18 lipca 2011 r., sygn. SK 5/11, OTK ZU nr 6/A/2011, poz. 66). Jeżeli natomiast ten sam przepis został już wcześniej zakwestionowany przez inny podmiot w oparciu o te same zarzuty niezgodności z Konstytucją (a zatem w sytuacji wyłącznie tożsamości przedmiotowej), znajduje zastosowanie zasada ne bis in idem, czyli zakaz ponownego orzekania o tym samym (w tej samej sprawie). Jak przyjmuje Trybunał Konstytucyjny, brak podstaw do przyjęcia powagi rzeczy osądzonej nie oznacza, że uprzednie rozpoznanie sprawy zgodności z Konstytucją określonego przepisu prawnego z punktu widzenia tych samych zarzutów może być uznane za prawnie obojętne.

Instytucją wykształconą w orzecznictwie TK i doktrynie prawnej, w celu zapewnienia stabilizacji sytuacji powstałych w wyniku orzeczenia ostatecznego jako formalnie prawomocnego, jest zasada ne bis in idem (zob. np. postanowienia TK z: 11 grudnia 2019 r., sygn. SK 11/19, OTK ZU A/2019, poz. 72 oraz 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 80/19, OTK ZU A/2020, poz. 72). Zastosowanie zasady ne bis in idem jest uzasadnione, gdy istnieje wcześniejsze orzeczenie o zgodności badanego przepisu ze wskazanym wzorcem kontroli lub jeżeli Trybunał uznał wskazany wzorzec za nieadekwatny do badania danego przedmiotu kontroli, czyli w sytuacjach gdy przedmiot badania pozostaje nadal w systemie prawa. Istotne znaczenie dla stwierdzenia, czy w sprawie aktualizuje się zakaz wynikający z zasady ne bis in idem, ma przy tym treść podniesionego zarzutu.

Trybunał Konstytucyjny, co do zasady, przyjmuje, że zaistnienie przesłanki ne bis in idem powoduje konieczność umorzenia postępowania z uwagi na zbędność wydania wyroku (art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK).

W ocenie Trybunału w niniejszej sprawie, w zakresie dotyczącym zarzutu niekonstytucyjności art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p., niewątpliwie mamy do czynienia z tożsamością przedmiotową analizowanej skargi konstytucyjnej oraz wniosku Krajowej Rady Sądownictwa rozstrzygniętego wyrokiem o sygn. K 45/07. Tożsama jest bowiem istota problemu konstytucyjnego podniesionego w obu sprawach, a ustalenia Trybunału poczynione na gruncie sprawy o sygn. K 45/07 zachowują aktualność w odniesieniu do zarzutów sformułowanych przez skarżącego.

Skarżący w szczególności nie przedstawił żadnych nowych argumentów, które mogłyby świadczyć o niezgodności art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. z art. 45 ust. 1 Konstytucji, a których Trybunał nie rozpatrzył w sprawie o sygn. K 45/07. Tylko w takiej sytuacji bowiem Trybunał mógłby dokonać ponownej kontroli zakwestionowanego przepisu. Trybunał zwraca także uwagę, że analizowana skarga w ogóle nie odnosi się do ustaleń Trybunału dokonanych w powołanym wyroku, a przedstawiona w niej argumentacja w istocie je ignoruje (nota bene jest to także niewykonanie punktu 7 zarządzenia sędziego Trybunału). Trybunał przypomina w związku z tym, że jego wyroki, zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Ponadto Trybunał ustalił z urzędu, że ten sam skarżący składał już skargi konstytucyjne, w których zakwestionował zgodność art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. z wzorcami tożsamymi z powołanymi w niniejszej sprawie. Trybunał konsekwentnie umarza postępowania w tych sprawach z uwagi na niedopuszczalność i zbędność wydania wyroku (zob. postanowienia z: 11 marca 2021 r., sygn. SK 60/20, OTK ZU A/2021, poz. 15; 28 czerwca 2022 r., sygn. SK 85/19, OTK ZU A/2022, poz. 49 oraz 14 grudnia 2022 r., sygn. SK 32/21).

Argumentacja Trybunału zawarta w niniejszym uzasadnieniu jest zbieżna z uzasadnieniami powołanych postanowień.

Z tego też powodu należało odmówić nadania dalszego biegu skardze w zakresie dotyczącym art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK.

W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji.

POUCZENIE 94

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.