Uzasadnienie
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 marca 2021 r. (data nadania) A.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 28 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Rejonowego w K.) zwrócono się do Sądu Okręgowego w Ś. o rozważenie możliwości przekazania do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W. sprawy karnej przeciwko skarżącemu na podstawie art. 36 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.: obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 534; dalej: k.p.k.). W skardze konstytucyjnej postanowienie to zostało wskazane jako ostateczne orzeczenie wydane w sprawie objętej wniesioną skargą w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393).
Postanowieniem Sądu Okręgowego w Ś. z 14 września 2020 r. (sygn. akt […]) nie uwzględniono wniosku Sądu Rejonowego w K. Postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w Ż. z 26 stycznia 2021 r. (sygn. akt […]) ustanowiono dla skarżącego i na jego wniosek pełnomocnika z urzędu do sprawy ze skargi konstytucyjnej w związku z wydaniem postanowienia Sądu Rejonowego w K. Pełnomocnik z urzędu wyznaczony został pismem Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych z 3 lutego 2021 r. (znak: […]), doręczonym pełnomocnikowi 16 lutego 2021 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Ż. z 26 lutego 2021 r. (sygn. akt […]) oddalono wniosek pełnomocnika z 17 lutego 2021 r. (data nadania) o zwolnienie go z obowiązku reprezentowania skarżącego.
2. Pismem z 28 maja 2021 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego wykonał zarządzenie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 5 maja 2021 r. wzywające do doręczenia odpisu złożonej skargi konstytucyjnej wraz z załącznikami. Natomiast pismem z 19 listopada 2021 r. (data nadania) odniósł się do zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 4 listopada 2021 r. (doręczonego 16 listopada 2021 r. – data nadania) wzywającego do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) wskazanie, w jaki sposób – określone w skardze konstytucyjnej – prawo skarżącego zostało naruszone przez kwestionowaną w skardze normę prawną; 2) uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
3. Kwestionowanemu w skardze art. 36 k.p.k. „w zakresie, w jakim daje sądowi niższego rzędu swobodną i nieograniczoną dodatkowymi wytycznymi możliwość zwrócenia się do sądu wyższego rzędu o rozważenie możliwości przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu powodując jednocześnie wydłużenie postępowania” skarżący zarzucił, iż stanowiąc podstawę postanowienia Sądu Rejonowego w K., doprowadził do naruszenia jego prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli skarga nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie jej braków nie jest możliwe, gdy braki te nie zostały usunięte w terminie albo gdy skarga jest oczywiście bezzasadna. Mając na względzie art. 67 u.o.t.p.TK Trybunał – co do zasady – związany jest zakresem zaskarżenia wskazanym w skardze konstytucyjnej.
Jak stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Z tego względu art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK przewiduje, że skarga konstytucyjna powinna zawierać wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone. Skarga konstytucyjna jako środek prawny inicjujący postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym ma zatem charakter abstrakcyjno-konkretny, gdyż jej wniesienie wymaga wykazania: naruszenia prawa podmiotowego i ostatecznego orzeczenia jako środka naruszenia (elementy kontroli konkretnej) oraz niekonstytucyjności podstawy prawnej orzeczenia (element kontroli abstrakcyjnej), a także istnienia związku pomiędzy naruszeniem prawa podmiotowego a pozostałymi przesłankami (zob. wyroki pełnego składu TK z: 17 lipca 2013 r., sygn. SK 9/10, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 79; 25 września 2019 r., sygn. SK 31/16, OTK ZU A/2019, poz. 53 oraz postanowienie pełnego składu TK z 11 czerwca 2008 r., sygn. SK 48/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 93).
Jeśli związek ten nie wynika z treści badanej skargi oraz wydanego w sprawie ostatecznego orzeczenia, skarga nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK (zob. postanowienia TK z: 22 maja 2018 r., sygn. Ts 27/17, OTK ZU B/2018, poz. 119; 16 lipca 2018 r., sygn. Ts 212/17, OTK ZU B/2018, poz. 169; 11 września 2018 r., sygn Ts 18/17, OTK ZU B/2019, poz. 150; 21 maja 2019 r., sygn. Ts 51/18, OTK ZU B/2020, poz. 174; 16 października 2019 r., sygn. Ts 232/17, OTK ZU B/2020, poz. 39; 14 listopada 2019 r., sygn. Ts 13/19, OTK ZU B/2020, poz. 63). W przeciwnym razie żądanie kontroli w trybie skargi konstytucyjnej byłoby oderwane od rozstrzygnięcia kształtującego prawa lub obowiązki skarżącego jako konkretnego, zindywidualizowanego podmiotu (zob. wyrok z 3 czerwca 2020 r., sygn. SK 36/19, OTK ZU A/2020, poz. 23). Z tego względu Trybunał Konstytucyjny, oceniając sposób naruszenia wskazany w skardze konstytucyjnej, związany jest zarówno zakresem zaskarżenia (art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK), jak i treścią załączonych do skargi konstytucyjnej orzeczeń (art. 53 ust. 2 pkt 1-2 u.o.t.p.TK).
Z mocy art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK ciężar uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie, spoczywa na skarżącym (zob. postanowienie pełnego składu TK z 22 lipca 2015 r., sygn. SK 20/14, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 115).
Zgodnie z kwestionowanym art. 36 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; dalej: k.p.k.): „Sąd wyższego rzędu nad sądem właściwym może przekazać sprawę innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli większość osób, które należy wezwać na rozprawę, zamieszkuje blisko tego sądu, a z dala od sądu właściwego”. Uruchomienie właściwości z delegacji następuje więc z inicjatywy sądu miejscowo właściwego, jednak decyzja o przekazaniu sprawy innemu sądowi równorzędnemu należy do sądu wyższego rzędu (zob. B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, Art. 36 Przekazanie sprawy – ekonomia procesowa, [w:] D. Świecki [red.], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021 nr 587748293). W doktrynie wyjaśnia się również, że przekazanie sprawy w trybie art. 36 k.p.k. wprowadza odstępstwo od właściwości miejscowej sądu z uwagi na zmniejszenie społecznych kosztów wymiaru sprawiedliwości oraz względy ekonomiki procesowej (zob. H. Paluszkiewicz, Art. 36 Przekazanie sprawy, [w:] K. Dudka [red.], Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. II, LEX/el 2020 nr 587774649).
Postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 28 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Rejonowego w K.) stanowiło zatem jedynie wniosek o przekazanie sprawy w trybie art. 36 k.p.k., skierowany do Sądu Okręgowego w Ś., który z kolei postanowieniem z 14 września 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego w Ś.) wniosku tego nie uwzględnił. Ostatecznie sprawa nie została więc przekazana innemu sądowi równorzędnemu. Należy również odnotować, że między wydaniem postanowienia Sądu Rejonowego w K., a wydaniem postanowienia Sądu Okręgowego w Ś. upłynęło nieco ponad dwa tygodnie.
Skarżący nie wskazał w badanej skardze konstytucyjnej, w jaki sposób oraz z jakich względów upływ tego okresu czasu doprowadził do naruszenia jego prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, stanowiącego element konstytucyjnego prawa do sądu, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga nie zawiera również argumentów, jakoby prawo to naruszone zostało już przez samo wydanie postanowienia Sądu Rejonowego w K. Zarzut naruszenia prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki skarżący uzasadnia okolicznością, iż kwestionowany art. 36 k.p.k. nie zawiera „żadnych przesłanek, którymi winien kierować się Sąd niższego rzędu zwracając się do Sądu wyższego o rozważenie możliwości przekazania sprawy” (s. 2 pisma procesowego). Jednak skarżący nie wyjaśnił wpływu zarzucanego niedostatku legislacyjnego na jego prawo do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Powyższe okoliczności wskazują, iż wniesiona skarga konstytucyjna nie spełnia, określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, wymogu wskazania, w jaki sposób konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego zostały – jego zdaniem – naruszone przez wydanie postanowienia Sądu Rejonowego w K. na podstawie kwestionowanego art. 36 k.p.k.
W tym stanie rzeczy badana skarga konstytucyjna nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, co zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK stanowi podstawę odmowy nadania jej dalszego biegu.
POUCZENIE 14
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.