Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.Inspektorat w Inowrocławiu odmówił R.K.(skarżący) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy, a także odsetek za zwłokę, z uwagi na niespełnienie przesłanek warunkujących umorzenie należności, wynikających z art. 28 ust. 1 - 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015r., poz. 121) – dalej jako: "u.s.u.s.". Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia na podstawie przepisów art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj. zobowiązany nie wykazał braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w związku z opłaceniem należności z tytułu zaległych składek.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że pokrył całość kosztów leczenia swojej matki, u której stwierdzono przewlekłe zapalenie i niedrożność naczyń krwionośnych oraz groziła jej amputacja nóg. Dodał, że w 2000r. został zarażony żółtaczką typu B oraz stwierdzono, że jest nosicielem żółtaczki typu C. W związku z tym poniósł duże koszty związane z zakupem leków. Po odbytym leczeniu okazało się, że skarżący został wyleczony i nie jest już nosicielem. Podał, że mieszka sam, nie posiada żadnego majątku i nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia. Działalność którą prowadzi, nie przynosi dochodów i w miesiącu czerwcu skarżący dokona jej likwidacji.
Decyzją z dnia [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład podał, że nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o przepisy ustawy systemowej, tj. art. 28 ust. 3 i 3a. Wskazał, że zobowiązany nie pracuje zarobkowo i nie pobiera świadczenia rentowego czy emerytalnego, jednakże prowadzi działalność gospodarczą. Nie osiąga dochodów z innych źródeł, nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu. Z oświadczenia majątkowego wynika, że ponosi miesięcznie koszty związane z utrzymaniem - z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 2.000 zł, związane z leczeniem w kwocie 300 zł oraz inne w wysokości 200 zł. Nie posiada innych zobowiązań finansowych poza zadłużeniem w ZUS.
Organ podał, że uwzględniając stan faktyczny i prawny, brak jest podstaw do uznania należności z tytułu składek jako całkowicie nieściągalnych i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy systemowej. Stwierdził również, że powołane we wnioskach argumenty oraz zgromadzone dokumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy systemowej.
Zakład podkreślił, że z dokumentacji wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu. W oświadczeniu majątkowym podał, że ponosi koszty związane z utrzymaniem i leczeniem, nie pobiera świadczenia emerytalnego czy rentowego oraz nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta także z innych form pomocy. Organ uznał, że ponoszenie wydatków związanych z leczeniem (300,00 zł m-cznie) także nie stanowi okoliczności pozwalającej na umorzenie. Skarżący nie udowodnił, że brakuje środków finansowych na ten cel, nie przedstawiono np. niezrealizowanych recept. Zakład nie kwestionuje i nie bagatelizuje problemów zdrowotnych, jednak opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności.
W przypadku skarżącego taka sytuacja nie występuje. Organ podał, że skarżący poinformował, iż został zarażony żółtaczką typu B oraz stwierdzono u niego żółtaczkę typu C, a także, iż przedłożył dokumentację medyczną obrazującą stan zdrowia, jednakże nie przedłożył dokumentacji, z której wynikałoby, aby miał przeciwskazania zdrowotne do wykonywania pracy zarobkowej i nie mógł pozyskiwać dochodów niezbędnych do opłacenia zaległości, nadto skarżący podał, że został wyleczony. Wobec tego, opłacenie należności z tytułu składek (chociażby w systemie ratalnym), nie pozbawiłoby strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Ponadto skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, co może wskazywać na to, że nie potrzebuje takiej pomocy. Gdyby sytuacja rodziny była ciężka, to zapewne taka pomoc byłaby przyznana. Także ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (2.000,00 zł m-cznie) nie jest okolicznością pozwalającą na umorzenie należności, bowiem nie są to jakieś nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki. Regulowanie tych zobowiązań jest ważne, ale nie może być przy tym pomijana spłata zaległych składek wobec ZUS. Organ uznał, że w przypadku skarżącego nie występuje także przesłanka pozwalająca na umorzenie należności w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.
Organ podał, że argumenty przytoczone przez skarżącego nie wskazują konkretnych dowodów, które mogłyby być przydatne dla rozpoznania istnienia lub braku ustawowych przesłanek umorzenia i wskazania mających znaczenie dla sprawy okoliczności, które mają zostać stwierdzone na podstawie tych dokumentów.
W złożonej do tut. Sądu skardze skarżący podał, że zaprzestał płacenia składek z uwagi na chorobę mamy oraz swoją i konieczność wydatkowania pieniędzy na leczenie. Wskazał, że na bieżąco opłaca składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dodał, że na dzień dzisiejszy nie ma żadnego dochodu, pomimo prowadzenia działalności gospodarczej, która przynosi straty i którą prowadzi do końca sierpnia 2016r. Wskazał, ze nie posiada żadnego majątku, żadnych ruchomości ani nieruchomości. Ponieważ małżeństwo się rozpadło, nie ma nikogo, kto mógłby pomóc mu finansowo.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
I. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2014, poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo, w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
- II. Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz pracy oraz odsetek za zwłokę.
Regulacje prawne, normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawarte są w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365). Uzupełniająco trzeba również wskazać, że stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
Podstawowym przepisem w sprawie umorzenia składek ZUS, jest powołany uprzednio art. 28 u.s.u.s. umożliwiający umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek (ust. 1), w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a.
Zgodnie z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości.
Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."
Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, lecz nie musi umorzyć należności, przy czym wybór taki nie może być dowolny, ale powinien wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę. Istnienie możliwości podjęcia rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, nie zwalnia organu z obowiązku wnikliwej oceny wystąpienia zawartych w przepisie przesłanek umorzenia i jednoznacznego wskazania, czy i która przesłanka wystąpiła w konkretnej sprawie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2227/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy przy tym podkreślić, że samo ustalenie istnienia ustawowych przesłanek nie jest oparte o kryterium uznania. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na wystąpienie, bądź brak przesłanek oraz, czy w sytuacji ich wystąpienia, organ, działając w ramach uznania, nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych, co wynika z art. 7 i 77 k.p.a.
III. Organ analizując stan faktyczny nie stwierdził wystąpienia ustawowych przesłanek przemawiających za możliwością umorzenia należności ZUS przyjmując, że nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s.
Odnosząc się do przesłanek umorzenia zawartych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., w ocenie Sądu, organy analizując stan faktyczny uznały, że nie zaistniały w sprawie przesłanki wskazane w pkt 1, 2, 3, 4, 4a i 5 tego przepisu. W szczególności, skarżący prowadzi działalność gospodarczą, nadto, jak wynika z Informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym (k. 91 akt administracyjnych), wobec jego majątku prowadzona jest egzekucja, w ramach której, w dniu [...]. dokonano zajęcia rachunku bankowego w [...]S.A., który to Bank poinformował o braku środków na rachunku bankowym oraz o zbiegu egzekucji do rachunku bankowego. Nie było także prowadzone postępowanie likwidacyjne, nie wykazano, aby sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze oraz wysokość nieopłaconych składek przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ocena przesłanek w powyższym zakresie nie budzi zastrzeżeń Sądu.
Natomiast, zdaniem Sądu, organ przedwcześnie i bez jakiejkolwiek analizy uznał, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Zakład w żaden sposób nie zweryfikował dotychczasowego przebiegu prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Wskazać należy, iż obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera stwierdzenie, iż w przypadku skarżącego nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W uzasadnieniu decyzji organów obu instancji brak jest jakichkolwiek rozważań zarówno co do przebiegu egzekucji jak i jej skuteczności.
Nadto, sam fakt, że wdrożone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku, w żaden sposób nie dowodzi skuteczności egzekucji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, na ile prowadzona w stosunku do skarżącego egzekucja była skuteczna, jakie i kiedy w jej toku stosowano środki egzekucyjne (organ podał tylko, że zajęto rachunek bankowy) oraz czy wyegzekwowano jakiekolwiek kwoty. Z dokumentu "Informacja o prowadzonym postepowaniu egzekucyjnym" wynika, że zastosowany środek egzekucyjny nie przyniósł żadnych rezultatów, co więcej w jego następstwie nastąpił zbieg egzekucji. Brak jest jakichkolwiek innych informacji o przebiegu i skuteczności egzekucji, o ewentualnie wyegzekwowanych kwotach. Do tych istotnych z perspektywy art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. organ w żaden sposób nie odniósł się jednak w uzasadnieniu decyzji. Dokonanie ustaleń w tym zakresie i ich ocena jest uzasadniona tym bardziej, że skarżący wielokrotnie podkreślał, że nie posiada żadnego majątku, prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodu a skarżący ma zamiar ją zakończyć. Także z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości i ruchomości, praw majątkowych, środków pieniężnych.
Formalny aspekt prowadzenia wobec majątku strony egzekucji, winien być powiązany nie tylko z ustaleniami dotyczącymi dotychczasowej ściągalności zadłużenia skarżącego, ale także z prognozami co do efektywności egzekucji w przyszłości (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 24 października 2012 r. sygn. I SA/Op 251/12). W kontrolowanej sprawie takich dokładnych ustaleń zabrakło, albowiem organ nie wyjaśnił, czy dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne było w jakimkolwiek stopniu skuteczne. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji ogranicza się w zasadzie wyłącznie do stwierdzenia, że "Nie została również spełniona przesłanka zawarta w pkt 6, bowiem w Pana przypadku nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne".
W ocenie Sądu, z podanych przyczyn organ nie wykazał, iż w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ nie wykonał należycie obowiązku polegającego na zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.
Na marginesie należy również wskazać, że z dniem 1 stycznia 2016r., do art. 28 ust. 3 został dodany pkt 4b - na mocy art. 8 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015r., poz. 1649). W myśl tego przepisu, całkowita nieściągalność zachodzi także wtedy, gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.
IV. Kolejną kwestią, którą należy rozważyć jest przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały określone w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Katalog przesłanek zawarty w tym przepisie ma charakter otwarty, a zwrot w szczególności oznacza, że w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie stany faktyczne, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. sytuacje, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy, zdrowotny i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym także, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Także w oparciu o tą regulację, zaistnienie którejkolwiek z przesłanek w niej określonych, stwarza możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności.
Jednakże zdaniem Sądu, w okolicznościach tej sprawy, istnieją podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie przesłanki o umorzenie, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 powyższego rozporządzenia, a więc oceny dotyczącej nie wystąpienia w sprawie sytuacji, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić należności ZUS, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
V. Organ analizując sytuację majątkową i rodzinną skarżącego wskazał, że nie pracuje on zarobkowo i nie pobiera świadczenia rentowego czy emerytalnego, jednakże prowadzi działalność gospodarczą. Nie osiąga dochodów z innych źródeł, nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu. W oświadczeniu majątkowym skarżący podał, że miesięcznie ponosi koszty związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 2.000,000 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 300,00 zł oraz inne w wysokości 200,00 zł. Nie posiada innych zobowiązań finansowych poza zadłużeniem w ZUS.
Brak jest w decyzjach organów obu instancji, jakiejkolwiek analizy i oceny sytuacji majątkowej skarżącego z perspektywy osiąganych przez niego dochodów. Mimo, że w aktach sprawy znajduje się analiza możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz Raport: Kategoria ratingowa płatnika, w uzasadnieniu decyzji zupełnie pominięto istotny w relacji do ponoszonych wydatków aspekt strony dochodowej skarżącego i związanych z tym jego możliwości płatniczych, a w konsekwencji oceny, czy spłata należności ZUS mogłaby pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Bez przedstawienia i analizy osiąganych przez skarżącego dochodów, organ nie mógł w prawidłowy sposób ocenić wystąpienia bądź nie, tej przesłanki.
Nadto, mimo braku w decyzji jakichkolwiek rozważań co do poziomu osiąganych przez wnioskodawcę dochodów, organ stwierdził, że "opłacenie należności z tytułu składek (chociażby w systemie ratalnym), nie pozbawiłoby Pana możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych", chociaż np. ze znajdującej się w aktach Analizy możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz kopii zeznań wynika, że w latach 2013-2014 uzyskał on minimalne dochody, natomiast w 2015r. osiągnął stratę.
VI. W orzecznictwie wskazuje się, że organy powinny ustalić konkretne dochody i wydatki skarżącego, a następnie odnieść tak oszacowaną sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny do kryteriów umorzenia zaległości (np. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1061/09). Dla ustalenia sytuacji bytowej wnioskodawcy konieczne jest ustalenie wysokości wydatków oraz relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji konkretnego zobowiązanego i jego rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych. Aby dokonać takiej oceny, konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, ustalenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami, które umożliwiają organowi ocenę czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala, i w jakim zakresie, na zapłatę należności (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 9/09; wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 437/08; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1245/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1038/08; - dostępne j/w/). Procedując w zakresie umorzenia, organ z mocy art. 123 u.s.u.s. powinien realizować postulaty zawarte w art. 8 k.p.a., a więc konieczność prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a także w art. 9 k.p.a., z którego wynika, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i wreszcie w art. 11 k.p.a. stanowiącego o powinności wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.
W przypadku wątpliwości co do wysokości podanych przez niego dochodów w relacji do wskazanych wydatków, organ realizując powyższe zasady, powinien wezwać zobowiązanego do podania ścisłych informacji o wysokości osiąganych dochodów, w sytuacji gdy są one zdecydowanie niższe od ponoszonych wydatków. Ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
W sytuacji sprzeczności bądź braku precyzji w złożonych przez zobowiązanego informacjach, organ powinien podjąć próbę ich wyjaśnienia, natomiast obowiązkiem wnioskodawcy jest ich wyjaśnienie. Aktywność zainteresowanego nie powinna ograniczyć się tylko do złożenia wniosku i niepełnego bądź nieprecyzyjnego oświadczenia o stanie majątkowym, bądź takiego, z którego wynikają oczywiste sprzeczności w zakresie podanych wydatków i osiąganych dochodów, ponieważ to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne, to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy.
VII. Dokonane ustalenia, a także wnioski wyprowadzone na ich podstawie, powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji wydanej w sprawie umorzenia. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu. Warto w tym miejscu przywołać orzeczenie NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), w którym podniesiono, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.
Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i wyczerpująco uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi również wynikać, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
Dostrzegając w sprawie wadliwą wykładnię i brak należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, z perspektywy art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. oraz z poszanowaniem wskazanych zasad procesowych.
Organ uwzględni całość zgromadzonego i uzupełnionego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie dokona oceny poszczególnych dowodów, także w zakresie osiąganych przez wnioskodawcę dochodów i ustali w ten sposób stan faktyczny w sprawie, kierując się przy tym wskazanymi normami prawa materialnego, wyznaczającymi zakres tego postępowania. Organ przeprowadzi zatem rzetelną ocenę przesłanki "całkowitej nieściągalności", wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Podkreślenia przy tym wymaga, że przebieg postępowania dowodowego musi znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wskazać wszystkie dowody występujące w sprawie, zarówno te, na których się oparł, jak i te, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, a także wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie, tak, aby strona nie miała wątpliwości, co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia.
Mając na względzie podane uchybienia Sąd uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Jednocześnie Sąd nie orzekł o kosztach, ponieważ skarga w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zwolniona jest od kosztów sądowych.